Tài liu lun vn kinh te1 of 63.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐỖ HOÀNG VƯƠNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG
CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI, 2019
Footer Page 1 of 63.


Tài liu lun vn kinh te2 of 63.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐỖ HOÀNG VƯƠNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG
CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Đỗ Hoàng Vương

i
Footer Page 3 of 63.

năm 2019


Tài liu lun vn kinh te4 of 63.

LỜI CẢM ƠN
Nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo là một trong
những nội dung của khoa học quản lý nói chung và khoa học quản lý hành chính nhà
nước nói riêng. Công trình nghiên cứu là kết quả trong thời gian học tập, nghiên cứu
của tác giả tại Khoa Sau Đại học, Khoa QLNN về Xã hội, thuộc Học viện Hành chính
Quốc gia.
Với tình cảm chân thành, Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám
đốc Học viện Hành chính Quốc gia; quí thầy, cô của Học viện; Thầy, Cô Khoa Sau đại
học, Khoa QLNN về Xã hội; đặc biệt là PGS.TS. Hoàng Văn Chức và TS. Hoàng
Quang Đạt, những người Thầy đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập,
từ xây dựng đề cương, tổ chức nghiên cứu, khảo sát thực địa đến phân tích số liệu và
báo cáo hoàn thành luận án.
Xin cảm ơn sự quan tâm tạo điều kiện của Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Tôn
giáo, Công An thành phố Hà Nội, UBMTTQ Thành phố; UBND các quận, huyện, thị xã
trên địa bàn thành phố Hà Nội. Xin cảm ơn đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về tôn giáo
các cấp, cán bộ đoàn thể và đồng nghiệp đã nhiệt tình cung cấp số liệu, tham gia đóng
góp ý kiến qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp những nội dung của đề tài nghiên cứu.
Tác giả đã có nhiều nỗ lực trong quá trình nghiên cứu, song không tránh khỏi
những thiếu sót, tôi mong nhận được những ý kiến chỉ dẫn, đóng góp của các thầy cô và
bạn bè, đồng nghiệp để bổ sung, hoàn thiện, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho

1.1.2. Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo trong nước ........................... 10
1.2. Công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo
Công giáo .............................................................................................................. 18
1.2.1. Những công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với hoạt động của
đạo Công giáo trên địa bàn cả nước ........................................................................... 18
1.2.2. Những công trình nghiên cứu về đạo Công giáo và quản lý nhà nước đối
với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.............................. 22
1.3. Nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những
vấn đề đặt ra đối với đề tài luận án ..................................................................... 23
1.3.1. Kết quả đạt được ............................................................................................... 23
1.3.2. Những nội dung chưa được tìm hiểu, nghiên cứu sâu ...................................... 25
1.3.3. Những vấn đề đặt ra cho đề tài luận án cần tiếp tục nghiên cứu ...................... 26
Chương 2. CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT
ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO ............................................................................ 29
2.1. Những khái niệm cơ bản liên quan đến luận án .......................................... 29
2.1.1. Tôn giáo, đạo Công giáo và hoạt động đạo Công giáo .................................... 29
2.1.2. Giáo lý, giáo luật và lễ nghi tôn giáo ................................................................ 31
2.1.3. Tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc .................................................. 32
2.1.4. Chức sắc và tín đồ tôn giáo............................................................................... 34
2.2. Khái quát về đạo Công giáo trên thế giới và ở Việt Nam ............................ 34
2.2.1.Khái quát về đạo Công giáo .............................................................................. 34
iii
Footer Page 5 of 63.


Tài liu lun vn kinh te6 of 63.

2.2.2. Đạo Công giáo ở Việt Nam .............................................................................. 40
2.3. Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo ............................. 46
2.3.1. Sự cần thiết quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo .............. 46

iv
Footer Page 6 of 63.


Tài liu lun vn kinh te7 of 63.

3.3.5. Quản lý nhà nước đối với tổ chức và hoạt động của đạo Công giáo trên địa
bàn thành phố Hà Nội ............................................................................................... 101
3.3.6. Quản lý đất đai, cấp phép xây dựng, trùng tu, sửa chữa các công trình,
kiến trúc đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố...................................................... 110
3.3.7. Quản lý hoạt động đối ngoại Công giáo trên địa bàn Thành phố ................... 114
3.3.8. Phối hợp các đoàn thể quần chúng nhân dân trong quản lý hoạt động của
đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố ..................................................................... 116
3.3.9. Kiểm tra, thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật nhà nước về tôn
giáo và hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố ................................ 118
3.4. Nhận xét thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công
giáo trên thành phố Hà Nội ............................................................................... 121
3.4.1. Những kết quả đạt được.................................................................................. 121
3.4.2. Những hạn chế, bất cập .................................................................................. 125
3.4.3. Nguyên nhân ................................................................................................... 126
Chương 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA ĐẠO CÔNG GIÁO TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI .......................................................................................... 131
4.1. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và của thành ủy thành phố
Hà Nội về tôn giáo và công tác tôn giáo ............................................................ 131
4.1.1. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tôn giáo .................... 131
4.1.2. Quan điểm của thành ủy Thành phố về công tác tôn giáo trong tình hình mới .. 133
4.2. Dự báo xu hướng hành đạo của đạo Công giáo trên địa bàn Hà Nội ....... 135
4.2.1. Xu hướng đối thoại, tuân thủ pháp luật trong quan hệ với chính quyền
Thành phố ................................................................................................................. 135

PHỤ LỤC .................................................................................................................... i

vi
Footer Page 8 of 63.


Tài liu lun vn kinh te9 of 63.

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
Từ viết tắt

Nghĩa của từ

HĐND

Hội đồng nhân dân

MTTQ

Mặt trận Tổ quốc

MEP

Hội Thừa sai Pari

QLNN

Quản lý nhà nước

TNTG


Tài liu lun vn kinh te10 of 63.

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Thống kê về tình hình đạo Công giáo trên địa bàn TP. Hà Nội...................82
Bảng 3.2: Kết quả khảo sát thực trạng công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về
tôn giáo và công tác vận động, thuyết phục quần chúng tín đồ đạo Công
giáo ...........................................................................................................94
Bảng 3.3: Thống kê về trình độ chuyên môn, chính trị và QLNN của cán bộ,
công chức chuyên trách QLNN về tôn giáo TP. Hà Nội ............................99
Bảng 3.4: Thống kê về trình độ tin học, ngoại ngữ, kiến thức tôn giáo và kinh nghiệm
quản lý của cán bộ, công chức chuyên trách QLNN về tôn giáo TP. Hà
Nội ..........................................................................................................100
Bảng 3.5: Kết quả khảo sát về thực trạng thực hiện quản lý đất đai, cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất; xây mới, sửa chữa và trùng tu các
công trình kiến trúc của đạo Công giáo ở TP. Hà Nội ..............................112
Bảng 3.6: Kết quả khảo sát thực trạng phối hợp giữa các cơ quan thành phố với
MTTQ và các thành viên trong QLNN đối với hoạt động của đạo
Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội ................................................117
Bảng 3.7: Kết quả khảo sát về thực trạng thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu
nại, tố cáo của các cơ quan chức năng trong việc chấp hành chính
sách, phát luật có liên quan đến đạo Công giáo trên địa bàn thành phố
Hà Nội ....................................................................................................120
Bảng 4.1: Kết quả khảo sát về phương hướng kiện toàn bộ máy QLNN về tôn
giáo của thành phố Hà Nội ......................................................................148
Bảng 4.2. Kết quả khảo sát về biện pháp tăng cường chất lượng đội ngũ cán bộ,
công chức QLNN về tôn giáo của TP. Hà Nội .........................................151

viii

Footer Page 11 of 63.


Tài liu lun vn kinh te12 of 63.

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nằm giữa đồng bằng Sông Hồng là thành phố Hà Nội, mảnh đất Thăng Long
xưa với hơn nghìn năm lịch sử văn hiến, đồng thời là thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam hiện nay. Là một thành phố cổ kính, lâu đời, Hà Nội được các triều
đại Lý, Trần, Lê, Mạc lựa chọn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước,
với tên gọi là Thăng Long. Trong thời kỳ Pháp thuộc, Hà Nội được thực dân Pháp lựa
chọn là trung tâm đầu não của Liên bang Đông Dương, Phủ toàn quyền của Pháp được
xây dựng từ năm 1901 - 1906 tại đường Hùng Vương, Hà Nội, với quy mô hoành
tráng, uy nghiêm và quyền lực, đây chính là biểu tượng quyền uy, phản ánh sức mạnh
và vinh quang của nước Pháp. Cách mạng tháng 8/1945 thành công, Hà Nội được
Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn là trung tâm đầu não về
chính trị, kinh tế của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Sau khi thống nhất đất nước,
Hà Nội đã được Quốc hội Việt Nam lựa chọn là thủ đô của nước Cộng hòa XHCN
Việt Nam cho đến ngày nay.
Trải qua nhiều lần chia tách, sáp nhập, từ ngày 01/8/2008, thực hiện Nghị quyết
số 18/2008/NQ-QH của Quốc hội, Hà Nội mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập tỉnh
Hà Tây và huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc và một số xã của tỉnh Hòa Bình vào thành
phố Hà Nội và Hà Nội trở thành một trong những thủ đô có diện tích lớn trên thế giới.
Sau sáp nhập, cùng với Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội là thành phố có quy mô lớn
nhất về diện tích và dân số ở Việt Nam, được xếp hạng đặc biệt theo Luật Tổ chức
chính quyền địa phương 2015. Hiện nay, Hà Nội có diện tích là 3.344 km2, dân số trên
7,5 triệu người, với 30 đơn vị hành chính cấp huyện, tiếp giáp với các tỉnh: Thái
Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; phía Nam giáp Hà Nam và Hoà Bình; phía Đông giáp
các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên; phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình và Phú Thọ.

đua lập thành tích thực hiện các phong trào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tình hình an
ninh tôn giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội ngày càng được đảm bảo, góp phần ổn
định tình hình chính trị, trật tự an toàn Thành phố.
Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong công cuộc đổi mới, xây dựng
thành phố hòa bình và giàu đẹp, gần đây trên địa bàn Hà Nội đã xuất hiện một số vấn
đề phức tạp đến an ninh chính trị, trật tự xã hội, đặc biệt là tình hình hoạt động của
một số chức sắc, tín đồ đạo Công giáo ở một số giáo xứ, giáo họ và các dòng tu. Một
số chức sắc, tín đồ đạo Công giáo lợi dụng chính sách tự do TNTG của Đảng và nhà
nước đã có những hành vi lôi kéo, tụ tập, kích động giáo dân xâm hại đến an ninh, trật
tự của Thành phố.
Công tác quản lý hoạt động của các chức sắc, tín đồ đạo Công giáo mặc dù đã
có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn nhiều tồn tại, yếu kém nhất là việc
quản lý hoạt động của các dòng tu, các hội đoàn đạo Công giáo. Việc quản lý những
hoạt động từ thiện, nhân đạo; đào tạo chức sắc, hoạt động giáo dục và y tế của các cơ
sở đạo Công giáo còn nhiều vướng mắc, khó khăn. Công tác quy hoạch, cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất và giải quyết những tồn tại về nhà đất đạo Công giáo
triển khai chậm, còn nhiều vướng mắc bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Mở cửa, hội
nhập quốc tế, các thế lực thù địch bên trong và ngoài nước gần đây có những dấu hiệu
tăng cường lợi dụng hoạt động đạo Công giáo để chống phá Đảng và Nhà nước, gây
mất ổn định chính trị, xã hội.
Footer Page 13 of 63.

2


Tài liu lun vn kinh te14 of 63.

Trước những diễn biến của tình hình hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn, Ban
Tôn giáo và chính quyền các cấp của thành phố đã có nhiều nỗ lực cố gắng và có được
những kết quả nhất định, song tình hình hoạt động đạo Công giáo trên địa bàn vẫn còn

Footer Page 14 of 63.

3


Tài liu lun vn kinh te15 of 63.

quả đạt được, những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong QLNN đối
với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn Thành phố.
- Nghiên cứu và hệ thống hóa những quan điểm, chủ trương của Đảng, định hướng
của Thành ủy thành phố Hà Nội; dự báo phương hướng hoạt động của đạo Công giáo trên
địa Thành phố trong thời gian tới. Và đề xuất những giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện
QLNN đối với các hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng thực hiện các nội dung QLNN đối
với hoạt động củađạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu QLNN đối với các hoạt động của đạo
Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội theo quy định của pháp luật.
- Về không gian: nghiên cứu trên phạm vi địa bàn thành phố Hà Nội.
- Về thời gian: đề tài tập trung nghiên cứu QLNN đối với hoạt động của đạo
Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2004 đến nay.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp luận
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; những cơ sở
phương pháp luận của khoa học quản lý công; các quan điểm của Đảng cộng sản Việt
Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo nói chung, đạo Công giáo nói riêng; những
quan điểm, chủ trương, chính sách của Thành ủy, UBND Thành phố về công tác đối

làm cơ sở đề xuất những giải pháo góp phần hoàn thiện QLNN đối với hoạt động của
đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Phương pháp chuyên gia, được sử dụng để tranh thủ ý kiến của các nhà khoa
học và các chuyên gia thực tiễn công tác tại các cơ quan như: Ban Tôn giáo Chính
phủ, Ban Tôn giáo thành phố Hà Nội, Phòng An ninh xã hội của Công an thành phố
Hà Nội, Học viện Hành chính Quốc gia… để xác định các nhiệm vụ nghiên cứu, đề
xuất các giải pháp, kiến nghị.
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi với 200 phiếu hỏi (2 mẫu phiếu) với 2 nhóm
đối tượng là: cán bộ, công chức QLNN về tôn giáo (150 phiếu) các cấp (Ban Tôn giáo TP.
Hà Nội 5 phiếu, 10 phiếu chuyên viên QLNN về tôn giáo cấp huyện); nhóm đối tượng cán
bộ MTTQ và đoàn thể (50 phiếu) để thu thập thông tin về thực trạng QLNN đối với hoạt
động của đạo Công giáo trên địa bàn Hà Nội [Phụ lục 1-6].
5. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của đề tài
5.1. Câu hỏi nghiên cứu
- Trong những năm gần đây, hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành
phố Hà Nội đã và đang diễn biến như thế nào? Chức sắc và tín đồ đạo Công giáo có tin
tưởng và chấp hành tốt những chủ trương, định hướng của Đảng; chính sách, pháp luật
của Nhà nước về tôn giáo không?
- Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố
Hà Nội hiện nay đã đạt được những mục tiêu, nhiệm vụ QLNN về tôn giáo đặt ra hay
Footer Page 16 of 63.

5


Tài liu lun vn kinh te17 of 63.

chưa? Đã đảm bảo và đáp ứng được quyền “tự do tín ngưỡng, tôn giáo” và nhu cầu
TNTG của chức sắc, tín đồđạo Công giáo trên địa bàn Thành phố không?
- Để nâng cao hiệu quả QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa

Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Footer Page 17 of 63.

6


Tài liu lun vn kinh te18 of 63.

- Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong
giảng dạy, học tập, nghiên cứu QLNN về tôn giáo và cho cán bộ, công chức trong thực
thi nhiệm vụ QLNN về TNTG.
7. Những đóng góp mới của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án có những đóng góp mới như sau:
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn QLNN đối với hoạt động của đạo Công
giáo, QLNN đối với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn cấp tỉnh.
- Phân tích làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến QLNN đối với hoạt động của
đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Nghiên cứu làm rõ thực trạng QLNN đối với hoạt động đạo Công giáo trên địa
bàn thành phố Hà Nội, chỉ ra được những hạn chế và nguyên nhân.
- Trên cơ sở phân tích phương hướng, quan điểm của Đảng và Thành ủy Hà Nội
về tôn giáo, đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện QLNN đối với hoạt động
của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội.
8. Cấu trúc của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của luận
án được cấu trúc thành 04 chương, gồm:
Chương 1: Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Chương 2: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Công giáo
Chương 3: Thực trạng hoạt động của đạo Công giáo và quản lý nhà nước đối
với hoạt động của đạo Công giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội
Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt

Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, 1999 đã giới thiệu khái quát về một số tôn giáo cổ
đại và mười tôn giáo trên thế giới. Đối với đạo Cơ Đốc được trình bầy tập trung vào
những vấn đề về bối cảnh lịch sử và sự ra đời của đạo Cơ Đốc giáo; cuộc đời và truyền
thuyết Chúa Giêsu; lịch sử đạo Cơ Đốc cổ đại, trung đại, cận đại và hiện đại
[136,tr.581-664]. Tác phẩm cũng giới thiệu khái quát về Kinh Thánh, giáo lý và lễ
nghi của Cơ Đốc giáo; những hệ phái và cơ cấu tổ chức của các hệ phái Cơ Đốc giáo;
những vấn đề hiện trạng của đạo Cơ Đốc trên thế giới; ảnh hưởng của những giá trị Cơ
Đốc đối với xã hội [136,tr.664-693].
- Tác phẩm: “Câu chuyện Kinh Thánh, những bài học về lòng yêu thương”, của
tác giả Selina Hastings, Nhà xuất bản Tôn giáo 2007. Tác phẩm là một tập hợp các câu
chuyện được chọn lọc nhằm mục đích giáo dục đạo đức, tình yêu thương cho con
Footer Page 19 of 63.

8


Tài liu lun vn kinh te20 of 63.

người bắt nguồn từ Kinh Cựu ước và Kinh Tân ước. Chúng ta có thể thấy cả hành trình
tạo dựng của Đức Chúa Trời và quá trình truyền đạo của Đức Ghêsu, Hội Thánh thủa
ban đầu và quá trình truyền đạo của Thánh Paul [135,tr.219-368]. Qua các câu chuyện
ta thấy được tình yêu thương bao la và những đức hy sinh cao cả; những giá trị chân lý
mãi trường tồn đó là: lòng nhân ái luôn chiến thắng sự hung bạo; cái thiện luôn chiến thắng
trước cái ác; sự trung thành; những ý chí và khát vọng vươn lên của con người [135].
- Tác phẩm: “Giáo hội Công giáo Trung quốc”, của Yến Khả Giai, Nhà xuất
bản Tôn giáo 2007. Tác phẩm đề cập đến bốn giai đoạn phát triển của Giáo hội Công
giáo Trung quốc từ khi bắt đầu du nhập năm 1294 dưới vương triều Nhà Minh; giai
đoạn sau chiến tranh nha phiến; giai đoạn sau khi khi nhà nước Trung Hoa ra đời và
giai đoạn từ sau cải cách (1976) đến nay. Qua cuốn sách, độc giả được biết về lịch sử
truyền đạo Công giáo ở Trung quốc và những thời kỳ bị gián đoạn do những biến cố

thành và phát triển của Kitô giáo, nguồn gốc sự hình thành và phát triển của các nhà tư
tưởng Kitô và những ý kiến tranh luận trái ngược nhau về cuộc đời, sự nghiệp, những
thành công, thất bại của các nhà tư tưởng Kitô. Tác phẩm cũng đề cập các thư mục, tài
liệu có tính chất tham khảo về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của các nhà tư
tưởng Kitô trong việc xây dựng và phát triển Kitô giáo trở thành một trong những tôn
giáo của thế giới [130].
- Sách tham khảo: “Các tôn giáo trên thế giới”, của Lewis M. Hopfe và Mark
R. Woodwarrd, Nhà xuất bản Thời đại, Hà Nội 2011. Nội dung cuốn sách đề cập
tớitình hình chính trị, kinh tế, xã hội ở khu vực châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông,
những điều kiện tiền đề cho sự ra đời một tôn giáo mới; khái quát về cuộc đời và giáo
lý của Đức Giêsu. Cuốn sách cũng kể về Kitô giáo khi mới hình thành gồm: Giáo đoàn
Jerusalem; tiểu sử Thánh Paul; việc thờ phụng trong Giáo hội thủa sơ khai; công tác
lãnh đạo Giáo hội giai đoạn mới hình thành Giáo hội và việc biên soạn Tân ước, tranh
cãi thần học thời kỳ đầu [133,tr.465-481]. Qua cuốn sách, ta cũng hiểu hơn về lịch sử
phát triển của Giáo hội; những vấn đề mà Kitô giáo gặp phải trong giai đoạn hiện nay
từ những cải cách của đạo Công giáo; Công đồng Vatican II, những phong trào cải
cách hiện đại.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu vềđạo Công giáo trong nước
Cũng như trên thế giới,đạo Công giáo từ khi vào Việt Nam đã nhận được rất nhiều
sự quan tâm của các nhà thần học, tri thức, các nhà khoa học, nhà chính trị, quản lý và là
một trong những chủ đề được nghiên cứu và nhìn nhận ở nhiều khía cạnh khác nhau, có
thể khái quát qua một số các công trình, tác phẩm và bài viết sau:
 Các công trình và tác phẩm nghiên cứu về đạo Công giáo
- Sách tham khảo: “Sự du nhập của đạo Thiên Chúa giáo vào Việt Nam từ thế
kỷ thứ XVII đến thế kỷ thứ XIX”, của tác giả Nguyễn Văn Kiệm, xưởng in Tạp chí
Than Việt Nam 2001. Cuốn sách đã cung cấp đầy đủ và chi tiết về lịch sử hình thành
và phát triển Thiên chúa giáo tại Việt Nam từ giai đoạn bắt đầu Thế kỷ XVI đến năm
1874; đi tìm lời giải cho các cuộc truyền bá đạo Thiên chúa vào Việt Nam, cuốn sách
cũng đã có những nhận định, phân tích và đánh giá những thành công, trở ngại trong
hoạt động truyền giáo của các giáo sĩ tại Việt Nam, đánh giá về cách thức tiếp cận,

tộc” [71,tr.261].
- Sách tham khảo: “Công giáo Việt Nam, một số vấn đề nghiên cứu”, của tác
giả Nguyễn Hồng Dương, Nhà xuất bản Tôn giáo 2008. Nội dung cuốn sách là tập hợp
các bài viết của nhiều tác giả khác nhau về những vấn đề: Hội đồng Giám mục Việt
Nam, cơ cấu tổ chức, các kỳ đại hội và đường hướng mục vụ; tổ chức xứ đạo, họ đạo ở
Việt Nam từ đầu những năm 1990 đến nay; đường hướng hoạt động của Giáo hội Công
giáo Việt Nam; những hoạt động phong trào của UBĐKCG giai đoạn 1990 - 2003 và một
số hoạt động của đạo Công giáo tại các vùng miền và địa phương ở Việt Nam trong
những năm gần đây [48].
- Sách tham khảo: “Tổ chức xứ, họ đạo Công giáo ở Việt Nam; Lịch sử - hiện tại
và những vấn đề đặt ra”, tác giả Nguyễn Hồng Dương, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội,
Footer Page 22 of 63.

11


Tài liu lun vn kinh te23 of 63.

Hà Nội, 2011. Cuốn sách diễn giải một số thuật ngữ về xứ đạo, họ đạo Công giáo; giới
thiệu quá trình hình thành xứ đạo và họ đạo Công giáo ở Miền Bắc, Miền Nam và ở khu
vực Tây Nguyên từ khi hình thành đến cuối thế kỷ XX [51,tr.971].Qua cuốn sách, chúng
ta thấy rõ hơn về quá trình hình thành,những đặc trưng của làng Công giáo Bắc Bộ;sự
chuyển biến rõ rệt về nhận thức và hoạt động ở các làng Công giáo Việt Nam từ năm
1954 đến nay[51,tr.127-184].Nghiên cứu và phân tích thực trạng đời sống tôn giáo ở
những xứ, họ, làng Công giáo, tác giả đề xuất một số ý kiến về những vấn đề đặt ra với
xứ, họ đạo, tổ chức xứ, họ đạo Công giáo ở nước ta hiện nay [51,tr.278-319].
- Sách tham khảo: “Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở Việt
Nam” của Nguyễn Đức Lữ, Nhà xuất bản Lý luận Chính trị, Hà Nội 2005. Theo nội
dung cuốn sách:Đạo Công giáo hiện diện ở Việt Nam ngay từ đầu thế kỷ XVII; sự gắn
bó giữa truyền giáo và thực dân ở Việt Nam thể hiện xu thế bành trướng của chủ nghĩa

ngài [73,tr.75-642].
- Năm 2010, tác giả Nguyễn Hồng Dương cũng chủ biên một tác phẩm khác về
chủ đềđạo Công giáo: “Nếp sống đạo của người Công giáo Việt Nam”, Nhà Xuất bản
Từ điển Bách khoa, Hà Nội 2010. Nghiên cứu của các tác giả đã khai thác được nhiều
khía cạnh tích cực của đạo Công giáo trong đời sống xã hội ở nước ta từ công tác giáo
dục và phát triển nhân cách cho tầng lớp thanh thiếu niên, học tập sinh hoạt nghiên
cứu và giảng dạy giáo lý, cho đến phác thảo về tư duy và lối sống của người Công giáo
Việt [50,tr.209-220]. Nghiên cứu và trao đổi về Bí tích Hôn phối, sự Chuộc tội và giải
cứu, ý nghĩa đời sống độc thân của linh mục và đời sống tu trì của nữ tu đạo Công giáo
[50,tr.273-304]. Cuốn sách cũng cung cấp những thông tin về đời sống cộng đồng đạo
Công giáo ở một số vùng, miền trên đất nước ta, các truyền thống lịch sử, sự giao thoa
giữa đạo Công giáo với các TNTG và truyền thống dân tộc trên các vùng, miền; những
ảnh hưởng của phong tục, tập quán văn hóa đến hoạt động đạo Công giáo và nếp sống của
tín đồ đạo Tin lành ở Việt Nam.
- Sách chuyên khảo: “Niên giám Thống kê Công giáo Việt Nam 2016”, Hội
đồng Giám mục Việt Nam, Nhà xuất bản Tôn giáo 2016. Nội dung cuốn sách được kết
cấu thành 3 phần: Phần 1 là những nội dung liên quan đến đạo Công giáo toàn cầu;
phần 2 giới thiệu về Giáo hội Công giáo Việt Nam trong dòng lịch sử với những số
liệu thống kê về tình hình Giáo hội Việt Nam; phần 3 là những nội dung giới thiệu và
thống kê về các giáo phận đạo Công giáo Việt Nam, từ lịch sử hình thành, cơ cấu tổ
chức, tình hình dân số và thực trạng hoạt động của giáo phận [66].
 Những bài viết về đạo Công giáo
- Nghiên cứu của Lê Gia Hân với chủ đề: “Cơ cấu giáo hội và hệ thống phẩm
trật của đạo Công giáo”, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo số 5/2009 đã làm sáng tỏ hơn
về tổ chức bộ máy giáo triều Vatican, cơ cấu tổ chức bộ máy và các cơ quan giúp việc
của giáo triều. Nghiên cứu cũng cho thấy về hệ thống các thứ bậc cơ quan quản lý của
giáo triều và các phẩm trật của Giáo hội Công giáo Roma hiện nay [62,tr.73-75].
- Nghiên cứu của Phạm Huy Thông với bài viết: “Lối sống của người Công
giáo Việt Nam: Quá trình từ theo đạo, giữ đạo đến sống đạo”, Tạp chí nghiên cứu Tôn
giáo số 12/2011 đã lý giải các lí do theo đạo của người Việt Nam từ vì gia đình nhập

sức khỏe, thể lý; tôn trọng và chu đáo với người qua đời [37,tr.45-48]. Tính bác ái của
đạo Công giáo còn thể hiện qua việc gìn giữ cuộc sống hạnh phúc lứa đôi: khiết tịnh,
chung thủy vợ chồng, sinh con đẻ cái. Tôn trọng quyền sở hữu của cải của người khác;
tôn trọng chân lý trong quan hệ với người khác; kiềm chế dục vọng và cấm việc ham
muốn của cải của người khác. Thực hiện những chân lý bác ái của đạo Công giáo
trong Tân ước có vai trò quan trọng, là hạt nhân cho việc chuyển từ tôn giáo sợ hãi lên
tôn giáo luân lý [37,tr.48-64].
- Bài viết: “Vấn đề thờ cúng tổ tiên của tín đồ Công giáo người Việt”, của
Nguyễn Khánh Diệp, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 154, 2016. Bài viết cho thấy
những thăng trầm trong việc thờ cúng tổ tiên của người Công giáo Việt Nam do quyết
định cấm tín đồ người Châu Á thờ cúng tổ tiên theo phong tục truyền thống của Giáo
hội [44,tr.65-73]. Mặc dù bị cấm đoán, ngăn chặn, nhưng người Công giáo Việt Nam
Footer Page 25 of 63.

14