TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-----    -----

HOÀNG THỊ HỒNG

QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ
Ở HUYỆN MAI SƠN, TỈNH SƠN LA


HÀ NỘI - 2017


TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-----    -----

HOÀNG THỊ HỒNG

QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ
Ở HUYỆN MAI SƠN, TỈNH SƠN LA
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ CÔNG

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. BÙI VĂN HƯNG


HÀ NỘI - 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn "Quản lý chi ngân sách cấp xã ở huyện Mai


Hoàng Thị Hồng


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
MỞ ĐẦU................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CHI NSNN CẤP XÃ CỦA
CHÍNH QUYỀN HUYỆN.......................................................................................7
1.1. Ngân sách xã trong hệ thống ngân sách nhà nước và chi
ngân sách nhà nước........................................................................................7
1.1.1. Ngân sách nhà nước cấp xã trong hệ thống ngân sách nhà nước........7
1.1.2. Chi ngân sách nhà nước cấp xã.................................................................8
1.2. Quản lý chi NSNN cấp xã của chính quyền huyện........................................11
1.2.1. Khái niệm, mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý NSNN cấp xã của
chính quyền huyện...........................................................................................11
1.2.2. Nguyên tắc quản lý chi ngân sách xã của chính quyền huyện..............13
1.2.3. Nội dung quản lý chi ngân sách cấp xã của chính quyền huyện........14
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà
nước đối với cấp xã.......................................................................................21
1.3.1. Yếu tố chính quyền huyện.....................................................................21
1.3.2. Các yếu tố môi trường bên ngoài..........................................................22
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP
XÃ TẠI HUYỆN MAI SƠN GIAI ĐOẠN 2011-2016............................................24
2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của Huyện Mai Sơn, Tỉnh Sơn La...............24
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên.................................................................................24

3.2.4. Tăng cường công tác thanh, kiểm tra về ngân sách xã........................78
3.2.5. Giải pháp khác.......................................................................................79
3.3. Một số kiến nghị..............................................................................................82
3.3.1. Đối với UBND huyện............................................................................82
3.3.2. Kiến nghị với tỉnh Sơn La.....................................................................83
KẾT LUẬN.............................................................................................................85


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................86


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
NSNN
NSX
XDCB
KBNN
HĐND
MTTQ
UBND

Ngân sách Nhà nước
Ngân sách xã
Xây dựng cơ bản
Kho bạc Nhà nước
Hội đồng nhân dân
Mặt trận tổ quốc
Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.8.

Kết quả thực hiện bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới đến hết năm
2016 được thể hiện như sau:...........................................................50

Bảng 2.9.

Đánh giá thực trạng chấp hành dự toán chi ngân sách cấp xã trên địa
bàn huyện........................................................................................52

Bảng 2.10.

Đánh giá thực trạng chấp hành dự toán chi ngân sách cấp xã trên địa
bàn huyện........................................................................................53

Bảng 2.11.

Số liệu quyết toán thu, chi ngân sách xã giai đoạn 2011 - 2016......56

Bảng 2.12.

Đánh giá thực trạng chấp hành quyết toán chi ngân sách cấp xã trên
địa bàn huyện..................................................................................58

Bảng 2.13.

Tình hình thu hồi qua các cuộc thanh tra, thẩm tra quyết toán giai
đoạn 2011 - 2016.............................................................................60



lý hành chính chưa chặt chẽ, còn lãng phí, các khoản chi an sinh xã hội, đảm bảo xã


2

hội chưa được ưu tiên, còn chậm; thực hiện quản lý các loại quỹ thu trên địa bàn
còn yếu, còn để sảy ra sai phạm; việc lập, chấp hành và kế toán, quyết toán ngân
sách cấp xã còn nhiều bất cập, dễ nảy sinh tiêu cực, gây thất thoát, lãng phí. Nhu
cầu chi ngân sách không ngừng tăng, khả năng tích lũy ngân sách địa phương cho
đầu tư phát triển thấp; chi ngân sách chưa hiệu quả, vẫn còn dàn trải, không trọng
tâm, trọng điểm…. Vì vậy chưa đạt được mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ
huyện nhiệm kỳ 2011 - 2016 đã đề ra, như: Xã đạt nông thôn mới 01/04 xã bằng
25% theo kế hoạch, tỷ lệ hộ nghèo giảm chậm, đến năm 2016 đạt 19,4% so với
25,99% năm 2011; thu nhập bình quân đầu người năm 2016 đạt 29,7 triệu đồng so
với 17,8 triệu đồng năm 2011.
Nhận thức rõ những điều còn hạn chế nêu trên đề tài “Quản lý chi ngân
sách cấp xã ở huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La” được chọn để nghiên cứu với mục
đích tăng cường quản lý chi ngân sách ở huyện Mai Sơn, góp phần vào định hướng
phát triển kinh tế - xã hội hợp lý, bền vững và phù hợp với đặc điểm của địa phương
trong xu thế hội nhập.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Những năm qua Nhà nước rất quan tâm tới công tác quản lý ngân sách xã nhất
là từ khi Luật Ngân sách được ban hành và có hiệu lực, nhiều văn bản hướng dẫn, quy
định đã được ban hành, sửa đổi bổ sung cho phù hợp với điều kiện thực tiễn. Bên cạnh
đó có nhiều đề tài nghiên cứu về công tác quản lý ngân sách ở cấp độ địa phương như:
Luận văn thạc sĩ kinh tế năm 2002 của tác giả Hoàng Trung Lương, Trường
Đại học kinh tế Quốc dân nghiên cứu về “Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý
ngân sách xã qua hệ thống Kho bạc nhà nước”. Luận văn nghiên cứu về ngân sách
xã trong hệ thống Ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách xã qua Kho bạc nhà
nước. Đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách xã qua hệ thống Kho bạc Nhà

Những bất cập trong quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã ở huyện Mai
Sơn là gì? Chính quyền huyện Mai Sơn cần phải làm gì và làm như thế nào để hoàn
thiện quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã? Cần thực nhiện những giải pháp nào
để quản lý chi ngân sách nhà nước của chính quyền huyện Mai Sơn?
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý chi ngân sách cấp xã của chính
quyền huyện.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung: Lý luận và thực tiễn chi ngân sách cấp xã của chính quyền
huyện, tiếp cận theo quá trình quản lý chi ngân sách của cấp xã trên địa bàn huyện
Mai Sơn, tỉnh Sơn La.
+ Về không gian: 22 xã, thị trấn (21 xã và 01 thị trấn) trên địa bàn huyện Mai
Sơn, tỉnh Sơn La.
+ Về thời gian: Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chi trong giai đoạn


5

2011-2016 đề xuất giải pháp giai đến năm 2020.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Quy trình nghiên cứu
Bước 1: Xác định đề tài và mục tiêu nghiên cứu.
Bước 2: Tìm hiểu cơ sở lý luận và pháp lý để xác định khung nghiên cứu
quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã.
Bước 3: Khảo sát, thu thập dự liệu thứ cấp và sơ cấp để tiến hành phân tích,
đánh giá thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã ở huyện Mai Sơn, tỉnh
Sơn La.
Bước 4: Báo cáo kết quả nghiên cứu và đưa ra những đề xuất, giải pháp và
kiến nghị với các cấp, các ngành để hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước cấp
xã trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La đến năm 2020, từ đó góp phần thúc đẩy

định của pháp luật.

- Các yếu tố bên

- Quyết toán

- Phù hợp với chiến

ngoài huyện.

- Kiểm tra, thanh

lược phát triển kinh

tra

tế - xã hội của địa
phương.
- Nâng cao hiệu quả
quản lý ngân sách
nhà nước

6.3. Nguồn dữ liệu
Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng quyết toán ngân sách


6

huyện, ngân sách xã hàng năm, các số liệu về kết quả chi ngân sách của các xã,
thị trấn trên địa bàn huyện. Phương pháp xử lý dữ liệu thứ cấp, phân tích, tổng

1.1. Ngân sách xã trong hệ thống ngân sách nhà nước và chi ngân sách
nhà nước
1.1.1. Ngân sách nhà nước cấp xã trong hệ thống ngân sách nhà nước
- Khái niệm Ngân sách nhà nước
Thuật ngữ “Ngân sách nhà nước” được sử dụng rộng rãi trong hoạt động
kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia trên thế giới. Ngân sách nhà nước là bảng liệt kê các
khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của mỗi quốc gia. Sự hình
thành và phát triển của Ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển
của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các xã hội được quản lý bởi một mô hình nhà
nước. Nói cách khác ngân sách nhà nước là tổng hợp các khoản thu, chi của một
nhà nước.
Trong hệ thống tài chính, ngân sách nhà nước là bộ phận chủ đạo, là điều
kiện vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của mình. Mặt
khác nó còn là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô nền
kinh tế xã hội.
Theo Điều 1 Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 thì: Ngân sách nhà nước là
toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền
quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng,
nhiệm vụ của Nhà nước.
- Các cấp ngân sách nhà nước hiện nay
Theo Luật Ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 (Điều 4) hay gần đây nhất
là Hiến pháp năm 2013 (Điều 55) và Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13
(Điều 6) thì ngân sách nhà gồm được tổ chức thành 4 cấp:


8

Hình 1: Các cấp ngân sách nhà nước
Ngân sách Trung ương


9

+ Về bản chất, ngân sách cấp xã là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa nhà nước
với các chủ thể khác, phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền
tệ của chính quyền cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
của chính quyền nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp
quản lý.
+ Về hình thức, quá trình vận động của quỹ ngân sách cấp xã cũng được
nhìn nhận trên hai giác độ: quá trình huy động các nguồn thu và quá trình thực
hiện chi. Sự nhìn nhận về hình thức của ngân sách cấp xã còn được thể hiện thông
qua chu trình với các khâu: Lập, chấp hành, quyết toán NSX mà chính quyền cơ
sở ở các nơi đều phải tuân thủ.
Một điểm khác biệt giữa ngân sách cấp xã với các cấp ngân sách khác trong
hệ thống NSNN, đó là: Ngân sách cấp xã vừa là một cấp ngân sách vừa là đơn vị dự
toán. Ngân sách cấp xã là cấp ngân sách cuối cùng trong hệ thống ngân sách nhà
nước, dưới cấp xã không có đơn vị dự toán độc lập. Chính quyền cấp xã vừa đồng
thời thực hiện nhiệm vụ thu, phân bổ ngân sách lại vừa thụ hưởng kết quả, sử dụng
ngân sách được phân bổ.
Ngân sách cấp xã bao gồm các khoản thu và chi, do vậy quản lý ngân sách
cấp xã là quản lý thu, chi ngân sách cấp xã. Quản lý chi ngân sách cấp xã là hoạt
động của chủ thể quản lý ngân sách cấp xã thông qua việc sử dụng các phương pháp,
công cụ quản lý thích hợp để tác động và điều hành hoạt động chi của ngân sách cấp
xã nhằm đạt được các mục tiêu đã định.
1.1.2.3. Nội dung của chi ngân sách nhà nước cấp xã
Chi ngân sách cấp xã gồm: chi đầu tư XDCB, chi thường xuyên và chi khác.
HĐND tỉnh quyết định phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách cấp xã. Căn cứ chế độ
phân cấp quản lý kinh tế - xã hội của nhà nước, các chính sách chế độ về hoạt động
của các cơ quan nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và
nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của cấp xã, khi phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân
sách cấp xã, HĐND cấp tỉnh giao cho ngân sách cấp xã thực hiện các nhiệm vụ chi

+ Chi các hoạt động kinh tế bao gồm: Duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, cải tạo các
công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng, các công trình khác do xã quản lý;
hỗ trợ khuyến khích phát triển các hoạt động kinh tế như: khuyến công, khuyến nông,
khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định; các hoạt động kinh tế khác;
+ Chi hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị và
các tổ chức chính trị - xã hội; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội -


11

nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của
pháp luật:
Chi hoạt động của các cơ quan nhà nước: Tiền lương cho cán bộ, công
chức; tiền công lao động và hoạt động phí đại biểu Hội đồng nhân dân; các
khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước; công tác phí; chi về hoạt động,
văn phòng, như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phí bưu điện, điện thoại,
hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết; chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở,
phương tiện làm việc và tài sản cố định khác; đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y
tế, kinh phí công đoàn cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ quy
định; chi khác theo chế độ quy định;
Kinh phí hoạt động của tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam ở xã;
Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã (Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam,
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam) sau khi trừ các khoản thu
theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có);
Kinh phí hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ
chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở xã theo quy định của pháp luật;
+ Chi cho công tác xã hội do xã quản lý: Trợ cấp hằng tháng cho cán bộ xã
nghỉ việc theo chế độ quy định (không kể trợ cấp hằng tháng cho cán bộ xã nghỉ
việc và trợ cấp thôi việc 01 lần cho cán bộ xã nghỉ việc từ ngày 01 tháng 01 năm

mục tiêu quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã. Vì vậy, chi đúng, tiết kiệm là cần
thiết nhưng phải đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền cấp xã, ngoài
công tác đảm bảo chi thường xuyên còn thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm như:
Công tác xây dựng nông thôn mới, công tác xóa đói, giảm nghèo... Trong lúc các
nguồn thu còn rất hạn chế, thực hiện tiêu chí này là thách thức không nhỏ.
Thứ ba, giải ngân, thanh quyết toán nhanh. Tăng cường cải cách hành chính
trong tổ chức quản lý thu - chi ngân sách nhà nước, bảo đảm tính linh hoạt, gọn nhẹ,
nhanh chóng.
Thứ tư, việc lập dự toán ngân sách năm sau đảm bảo phù hợp, sát với khả năng
ngân sách, nhiệm vụ chi và tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Thứ năm, việc thực hiện chấp hành công tác chi theo dự toán đã được cấp có
thẩm quyền phê duyệt.
Thứ sáu, chấp hành công tác thanh, quyết toán ngân sách xã đảm bảo theo
đúng mẫu biểu, số liệu và thời gian quy định.


13

1.2.2. Nguyên tắc quản lý chi ngân sách xã của chính quyền huyện
- Quản lý chi NSX phải tuân thủ theo pháp luật: Trước hết phải thực hiện
đúng theo Luật NSNN, theo quy định chung của nhà nước, theo các Nghị định của
Chính phủ, các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính. Chi NSX phải đúng chế độ,
tiêu chuẩn, định mức chi tiêu quy định của nhà nước, phải được hạch toán đầy đủ
vào NSNN qua KBNN, tránh hiện tượng tự đặt ra các khoản thu trái quy định, chi
tiêu tuỳ tiện, gây lãng phí, thất thoát NSX.
- Công tác quản lý NSX phải ngày càng được củng cố và hoàn thiện dựa trên
những phương thức quản lý khoa học, tiên tiến phù hợp với điều kiện phát triển của
từng giai đoạn. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, việc ứng dụng những thành tựu
khoa học công nghệ tin học vào quản lý NSX một cách đồng bộ là một yêu cầu cấp
thiết, tránh tình trạng tụt hậu của công tác quản lý NSX so với khu vực quản lý nhà

gia như: cơ cấu các nguồn thu, cân đối, bố trí các nội dung chi...
1.2.3. Nội dung quản lý chi ngân sách cấp xã của chính quyền huyện
1.2.3.1. Lập dự toán chi ngân sách cấp xã
Hàng năm, trên cơ sở hướng dẫn của Trung ương, của Tỉnh, của huyện,
UBND cấp xã lập dự toán thu, chi ngân sách năm sau trình HĐND cùng cấp
quyết định.
- Các căn cứ lập dự toán thu, chi ngân sách cấp xã, gồm:
+ Các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh,
trật tự an toàn xã hội của xã;
+ Chính sách, chế độ thu NSNN, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi
ngân sách cấp xã và tỷ lệ phân chia nguồn thu do HĐND cấp tỉnh quy định;
+ Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do Chính phủ, Thủ tướng
Chính phủ, Bộ Tài chính và HĐND cấp tỉnh quy định;
+ Tình hình thực hiện dự toán NSX năm hiện hành và các năm trước.
+ Dự báo những xu hướng và vấn đề có tác động đến NSX năm kế hoạch.
- Trình tự lập dự toán thu, chi Ngân sách cấp xã
+ Kế toán NSX phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế xã tính toán các
khoản thu NSNN trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho cấp xã quản lý).
+ Các ban, ngành, đoàn thể thuộc UBND cấp xã căn cứ vào chức năng
nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi lập dự toán chi của đơn vị
tổ chức mình.