Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRUNG TÂM GDTX THÀNH PHỐ THANH HÓA
----------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY
BÀI HÔ HẤP TẾ BÀO GIÚP HỌC SINH NẮM VỮNG
KIẾN THỨC, NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP
Ở TRUNG TÂM GDTX THÀNH PHỐ THANH HÓA

Người thực hiện: Nguyễn Văn Nam
Chức vụ: Phó Giám đốc
SKKN thuộc môn: Sinh học

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

1


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018


nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài.

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị TW8 (Khóa XI) về “đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công hiệp hóa, hiện
đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội
nhập quốc tế”. Theo đó, quan điểm chỉ đạo của Đảng: Giáo dục và đào tạo là
quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư
cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình,
kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Đổi mới từ quan điểm chỉ đạo của Đảng đến
nội dung, phương pháp…Nhằm tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất
lượng, coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Đổi mới mạnh
mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối
truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc [9].
Thực tế hiện nay tại các Trung tâm GDTX trong cả nước nói chung và
Trung tâm GDTX Thành phố Thanh Hoá nói riêng chủ yếu tiếp nhận vào học
văn hóa đối tượng học sinh không đủ điều kiện vào học các trường THPT trên
địa bàn thành phố hoặc là các em thuộc diện phân luồng sau THCS, là những em
có năng lực học tập không tốt. Trong quá trình học tại trung tâm các em cũng
chưa được gia đình đầu tư, quan tâm đúng mức cho việc học tập, nhiều em cũng
chưa có sự cố gắng trong học tập, rèn luyện. Do đó sự cải thiện năng lực học
tập, khả năng tư duy còn nhiều hạn chế. Vì vậy cuối khoá học các em Thi THPT
quốc gia kết quả còn thấp.
Với kỳ thi THPT Quốc gia như hiện nay, các em học văn hóa tại các
Trung tâm GDTX cũng phải thi chung đề với các em ở các trường THPT. Nội

thức của bài cho học sinh và các em cũng không thể nắm vững kiến thức của bài
nếu giáo viên dạy theo phương pháp truyền thống.
Xuất phát từ các vấn đề nêu trên, với những trăn trở, mong muốn nâng
cao được chất lượng giảng dạy môn sinh học, góp phần nâng cao chất lượng
giáo dục của trung tâm và mục đích cuối cùng là giúp các em học sinh nâng cao
được kết quả học tập môn sinh học, có kết quả tốt hơn trong các kỳ thi. Qua quá
trình giảng dạy tôi đúc rút kinh nghiệm “Đổi mới phương pháp giảng dạy bài
Hô hấp tế bào giúp học sinh nắm vững kiến thức, nâng cao hứng thú học tập
ở Trung tâm GDTX thành phố Thanh Hóa”.
Trong quá trình đúc rút kinh nghiệm chắc chắn không thể tránh khỏi
những hạn chế, mong nhận được sự góp ý từ các quí thầy cô.
1.2. Mục đích nghiên cứu.

- Biết được khả năng tiếp thu của học sinh lớp 10 để rút ra phương pháp
giảng dạy phù hợp.
- Giúp học sinh nắm vững kiến thức bài Hô hấp tế bào và phát triển tư
duy.
- Hình thành cho học sinh kỹ năng làm bài trắc nghiệm.
- Phân tích các ưu, nhược điểm trong các tiết dạy.
- Đề xuất các phương pháp tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
- Về nội dung: Hô hấp tế bào.
- Về học sinh: Là học sinh Lớp 10A và 10B năm học 2017-2018 của
Trung tâm. Hai lớp có số lượng học sinh, năng lực học tập tương đương nhau.
+ Đối chứng ở Lớp 10A: Giảng dạy theo phương pháp truyền thống.
T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

4

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

5


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

* Đường phân:
- Đường phân xảy ra trong bào tương. Kết thúc quá trình đường phân,
phân tử glucôzơ (6 cacbon) bị tách thành 2 phân tử axit piruvic (3 cacbon). Quá
trình đường phân có thể tóm tắt bằng sơ đồ hình 16.2 [1].

* Giai đoạn trung gian:

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

6


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.2.1. Về nội dung kiến thức.
- Nội dung bài hô hấp tế bào có một số bất cập như sau:
+ Nội dung kiến thức nhiều và khó, sơ đồ phức tạp.
+ Không phân tích rõ giai đoạn trung gian từ axit piruvic thành axêtylcôenzimA.
+ Thời gian dạy bài này ít (01 tiết).
+ Nếu giáo viên dạy theo sách giáo khoa và hướng dẫn của sách giáo
viên mà không có sự tìm tòi, đổi mới thì học sinh rất khó có thể nắm vững kiến
thức.
2.2.2. Về năng lực học tập của học sinh.
Tôi tìm hiểu năng lực học tập của học sinh lớp 10A và 10B thông qua
suốt quá trình dạy học và tìm hiểu ở đồng nghiệp dạy các môn khác, đồng thời
cho cả 2 lớp làm bài kiểm tra để đánh giá năng lực học và tìm hiểu hứng thú học
tập của các em đối với môn sinh học, kết quả được thống kê ở bảng sau:

Lớp

Sĩ số

10A
10B

Giỏi

Khá


0

6

17.1

17

48.6

10

28.6

2

5.7

34

0

0

5

14.7

14

không tốt, lớp 10A có tỉ lệ yếu kém là 34,3% và lớp 10B tỉ lệ này là 41,1%.
Như vậy làm thế nào để nâng cao được kết quả học tập cho các em học
sinh là điều hết sức quan trọng.
- Bảng thăm dò hứng thú học tập của học sinh đối với môn Sinh học.
Lớp

Thích học

Sĩ số

Không thích học

SL

%

SL

%

10A

35

13

37.1

22


Trang

9


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

đó chứng tỏ năng lực học tập của đa số các em là không tốt. Tỷ lệ học sinh bày
tỏ thích học môn Sinh học cũng không nhiều (32,4 - 37,1%).
Do đó cần phải tìm tòi các phương pháp giảng dạy mới, các sáng kiến
phù hợp với đối tượng học sinh để gây hứng thú học tập cho các em, giúp các
em nâng cao khả năng tự học, khả năng tư duy từ đó nâng cao được kết quả học
tập và chất lượng giáo dục là điều hết sức cần thiết.
2.3. Các phương pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1. Thiết kế Bảng dữ liệu kiến thức các giai đoạn chính của quá trình Hô
hấp tế bào (ở tế bào nhân thực).

Đường phân

Chu trình Crep

Chuỗi chuyền
êlectron hô hấp

Vị trí xảy ra



ATP, H2O

4

Số lượng ATP
thu được

02

02

34

TT
1

Đặc điểm

2.3.2. Lập Sơ đồ tư duy quá trình1.Hô
hấp tế
bào.
Đường
phân
2 NADH

Glucôzơ  Axit piruvic

2 NADH


- Hàng 1 - có 9 chữ cái: Giai đoạn đầu của quá trình hô hấp tế bào là?
- Hàng 2 - có 7 chữ cái: Đây là nguyên liệu của giai đoạn đường phân.
- Hàng 3 - có 5 chữ cái: Loại bào quan chỉ có ở tế bào nhân thực và là
nơi thực hiện hô hấp nội bào.
- Hàng 4 - có 7 chữ cái: Tên một bộ phận của ti thể, là nơi xảy ra hoạt
động của chu trình Crep.
- Hàng 5 - có 11 chữ cái: Sản phẩm quan trọng tạo ra từ giai đoạn đường
phân.
- Hàng 6 - có 12 chữ cái: Đây là giai đoạn chính thứ hai của quá trình hô
hấp tế bào, xảy ra ở chất nền của ti thể.
- Hàng 7 - có 9 chữ cái: Nơi xảy ra giai đoạn đường phân.
- Hàng 8 - có 2 chữ cái: Quá trình hô hấp tế bào có bao nhiêu giai đoạn
chính?
- Hàng 9 - có 9 chữ cái: Tên một bộ phận của ti thể, là vị trí xảy ra giai
đoạn chuỗi chuyền êlectron hô hấp.
- Hàng 10 - có 8 chữ cái: Một sản phẩm được tạo ra từ phân giải lipit.
1
2

Đ

Ư

Ờ

N

G

P


C

H

Ấ

T

N

Ề

N

X

I

T

P

I

R

U

V


B

À

O

C

H

Ấ

T

3
4
5
6

A

7
T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

11

P


R

O

L

G

T

R

O

N

G

2.3.4. Tổ chức các hoạt động dạy học theo sáng kiến.
HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

NỘI DUNG BÀI HỌC

1. Hoạt động 1. Khái niệm hô hấp tế bào.

I. KHÁI NIỆM HÔ HẤP TẾ BÀO

- TT1: GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK - Hô hấp tế bào là quá trình chuyển đổi
kết hợp quan sát H16.1 và trả lời các câu năng lượng của các nguyên liệu hữu cơ

TT

Đặc điểm

1

Vị trí xảy ra

2

Nguyên liệu

3

Sản phẩm

Đường
phân

Chu
trình
Crep

Chuỗi
chuyền
êlectron
hô hấp

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam


15 phút bằng hình thức trắc nghiệm để đánh giá mức độ tiếp thu, khả năng vận
dụng kiến thức của học sinh, cũng như hiệu quả của phương pháp dạy.
* Đề kiểm tra 15 phút (Gồm 10 câu trắc nghiệm khách quan)
Câu 1. Bản chất của hô hấp tế bào là một chuỗi các phản ứng
A. Thuỷ phân.
B. Oxi hoá khử .
C. Tổng hợp.
D. Phân giải
Câu 2. Nguyên liệu của giai đoạn đường phân là
A. Glucôzơ.
B. Fructôzơ.
C. Saccarôzơ.
D. Galactozơ.
Câu 3. Quá trình đường phân xảy ra ở
A. Ti thể.
B. Lớp màng kép của ti thể.
C. Bào tương.
D. Cơ chất của ti thể.
Câu 4. Trong quá trình hô hấp tế bào, năng lượng được tạo ra ở giai đoạn đường phân
bao gồm:
A. 1 ATP; 2 NADH.
B. 2 ATP; 2 NADH.
C. 3 ATP; 2 NADH.
D. 2 ATP; 1 NADH.
Câu 5. Trong quá trình hô hấp tế bào, nguyên liệu tham gia trực tiếp vào chu trình
Crep là
A. Glucozơ.
B. Axit piruvic.
C. Axetyl CoA.
D. NADH, FADH.

C. Nồng độ cơ chất.
D. Nhu cầu năng lượng của tế bào.
Câu 10. Quá trình hô hấp tế bào có ý nghĩa sinh học là
A. Đảm bảo sự cân bằng O2 và CO2 trong khí quyển.
B. Tạo ra năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
C. Chuyển hoá gluxit thành CO2, H2O và năng lượng.
D. Thải các chất độc hại ra khỏi tế bào.

* Đáp án:
Câu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Khá

TB

Yếu

Kém

Sĩ số
SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

10A


9

26.5

16

47.1

7

20.6

0

0.0

Bảng 3: Kết quả điểm kiểm tra 15 phút bài hô hấp tế bào.

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

14


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh


SL

%

10A

35

11

31.4

24

68.6

10B

34

21

61.8

13

38.2

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

rút trong quá trình giảng dạy. Qua việc thực nghiệm trên đối tượng học sinh lớp
10B của trung tâm, tôi thấy hiệu quả tích cực của phương pháp tôi đề xuất.
Qua tiết dạy và bài kiểm tra đánh giá hiệu quả sau tiết dạy cho thấy: lớp
10B có đa số học sinh hiểu được bài tốt hơn và có khả năng vận dụng kiến thức
vào làm bài tập nên lớp 10B có kết quả bài kiểm tra cao hơn nhiều so với lớp
10A. Cụ thể: lớp 10B có số học sinh đạt loại khá giỏi chiếm 32,4%, trong khi
lớp 10A tỉ lệ học sinh đạt loại khá giỏi chỉ là là 14,3%; tỉ lệ học sinh đạt loại
T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

16


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

yếu, kém của lớp 10A lại cao hơn nhiều so với lớp 10B. Qua đó có thể khẳng
định việc sử dụng bảng dữ liệu và sơ đồ tư duy để giảng dạy giúp các em dễ
hiểu được nội dung của bài, nắm vững kiến thức và làm bài tốt hơn.
Cũng qua tiết dạy và thăm dò mức độ hứng thú học tập của học sinh đối
với tiết học thì lớp 10B được học với phương pháp mới dễ hiểu, được tham gia
trò chơi ô chữ để củng cố kiến thức của bài nên có nhiều em thích thú với tiết
học hơn lớp 10A. Cụ thể lớp 10B có 21/34 (=61,8%) học sinh thích tiết học còn
con số này ở lớp 10A chỉ là 11/35 (=31,4%).
Như vậy, có thể kết luận phương pháp mà tôi đề xuất để giảng dạy bài
‘Hô hấp tế bào’’ đã có hiệu quả tích cực. Nó giúp các em học sinh hứng thú học
tập, dễ tiếp thu và nắm vững kiến thức của bài.

Trang

17


Trung t©m GDTX TPTH
nghiÖm: 2017 - 2018

S¸ng kiÕn kinh

Nguyễn Văn Nam
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa sinh học 10 cơ bản của nhà xuất bản giáo dục, xuất bản 2006.
2. Sách giáo viên sinh học 10 cơ bản của nhà xuất bản giáo dục, xuất bản 2006.
3. Sách bài tập sinh học 10 cơ bản của nhà xuất bản giáo dục, xuất bản 2006.
4. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Sinh học lớp 10 của nhà
xuất bản giáo dục, xuất bản 2009.
5. Sách giáo khoa sinh học 10 nâng cao của nhà xuất bản giáo dục - 2006.
6. Sách Kỹ thuật dạy học Sinh học ở Trường THPT tập 1, tập 2 của nhà xuất bản
Giáo dục năm 2006.
7. Kiến thức cơ bản và nâng cao Sinh học 10 của tác giả Nguyễn Văn Sang Nguyễn Thị Vân - Nguyễn Văn Khanh, NXB Đại học quốc gia TP HCM - 2006.
8. Sách bài tập trắc nghiệm Sinh học 10 của tác giả Nguyễn Văn Sang - Nguyễn
Thị Vân, NXB Đại học quốc gia Thành phố HCM - 2006.
9. Nghị Quyết số 29-NQ/TW, BCH TW Đảng khóa XI.

T¸c gi¶: NguyÔn V¨n Nam

Trang

18

Năm học
đánh giá
xếp loại

1.

Đổi mới phương pháp dạy học
cho một số bài sinh học

Cấp tỉnh

C

2008 - 2009

2.

Một số phương pháp giải nhanh
bài tập Di truyền quần thể Nâng cao tính tích cực học tập
và khả năng tư duy logic của
học sinh

Cấp tỉnh

B

2011 - 2012

3.