bài ca nhà tranh bị gió thu phá
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca
−
Đỗ Phủ)
I − Gợi ý
1. Tác giả:
Cùng với Lí Bạch, Đỗ Phủ (712-770) là một trong những nhà thơ nổi tiếng nhất của
thơ Đường. Ông lấy tự là Tử Mĩ, hiệu là Thiếu Lăng, quê ở tỉnh Hà Nam (Trung Quốc).
Đỗ Phủ từng có một thời gian ngắn làm quan nhưng không được nhà vua tín nhiệm.
Gặp lúc An Lộc Sơn dấy loạn chống lại triều đình, ông từ quan về sống với gia đình ở
vùng Tây Nam. Sống trong cảnh loạn lạc, Đỗ Phủ chứng kiến muôn vàn nỗi khổ cực của
nhân dân (mà chính ông cùng gia đình cũng phải trải qua), ông đã làm nhiều thơ để lên án
cuộc sống xa hoa vô độ của quan lại phong kiến, đồng thời tố cáo những nỗi khổ cùng cực
của nhân dân trong thời chiến tranh. Có thể nói, nếu như Lí Bạch tiêu biểu cho khuynh
hướng lãng mạn thì Đỗ Phủ là người tiêu biểu cho khuynh hướng hiện thực của thơ
Đường.
2. Đại ý:
Thể hiện một cách sinh động nỗi khổ của bản thân vì căn nhà tranh bị gió thu phá nát
nhưng Đỗ Phủ còn cho thấy một khát vọng lớn lao, cao đẹp hơn. Vượt lên trên nỗi bất
hạnh cá nhân, nhà thơ mong ước có được ngôi nhà vững chắc ngàn vạn gian, che chở cho
tất cả người nghèo trong thiên hạ.
3. Chú giải:
Bài thơ có bốn đoạn, ba đoạn đầu tác giả chủ yếu sử dụng bút pháp tả thực, miêu tả rất
chi tiết, ấn tượng những nỗi khổ trong cơn gió lốc. Từ cảnh mái tranh bay khắp nơi đến
cảnh trẻ con cướp tranh chạy, cuối cùng là cảnh cả nhà ngủ trong căn nhà dột nát trong
đêm mưa,... bức tranh tả thực như thế cũng đã hoàn chỉnh. Khổ thơ cuối đã mở ra một
hướng khác. Vượt lên trên nỗi khổ cá nhân, Đỗ Phủ mơ ước một căn nhà ngàn vạn gian để
che chở cho tất cả người nghèo trong thiên hạ. Bài thơ đo đó, không chỉ có ý nghĩa hiện
thực sâu sắc mà còn thể hiện được tinh thần nhân đạo cao cả.
II − Giá trị tác phẩm
Xã hội phong kiến đời Đường sau hơn một trăm năm phồn vinh đến năm Thiên Bảo

hơn trong 5 câu tiếp theo:
Trẻ con thôn nam khinh ta già không sức,
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật,
Cắp tranh đi tuốt vào luỹ tre
Môi khô miệng cháy gào chẳng được,
Quay về, chống gậy lòng ấm ức.
Mạch thơ được phát triển thêm lên, đẩy tình cảnh (miêu tả ở đoạn trước) đến mức
cùng cực. Thật xót xa khi một sự thật trớ trêu, như đùa xảy ra: "Trẻ con thôn nam khinh ta
già không sức". Trẻ nhỏ đang đùa trước nỗi lo của người già, tình cảnh mới bi hài làm sao!
Hình ảnh những đứa trẻ hé lộ cho chúng ta về thực trạng của con người đương thời. Những
đứa trẻ trong thời loạn lạc không được giáo dục lòng kính trọng đối với người già, không
biết thương xót trước tai biến của người khác. Chúng cũng đáng thương vì chắc cũng trong
cảnh khốn cùng. ở phần đầu của bài thơ này, tác giả đã khắc hoạ thật rõ nét cảnh tượng mái
nhà bị gió thu phá bằng sự kết hợp của nhiều thức biểu đạt: miêu tả, tự sự, biểu cảm. Đoạn
này còn mang ý nghĩa như một sự chuẩn bị, để đến cuối bài thơ chúng ta hiểu rõ hơn tấm
lòng vị tha của tác giả khi ước ao một mái nhà lớn che chở cho những người nghèo. Trực
tiếp hơn, đây là phần chuẩn bị cho phần 2: nói về tình cảnh khổ cực của nhà thơ trong căn
nhà dột nát giữa đêm mưa gió:
Giây lát, gió lặng, mây tối mực,
Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt,
Con nằm xấu nết đạp lót nát.
Đầu giường nhà dột chẳng chừa đâu
Dày hạt mưa, mưa, mưa chẳng dứt.
Từ trải cơn loạn ít ngủ ghê
Đêm dài ướt át sao cho trót?
Sau trận gió làm tốc mái nhà, thiên nhiên còn chưa thôi khắc nghiệt với tình cảnh đáng
thương của nhà thơ. Hai câu mở đầu phần này nhuốm màu tâm trạng lo lắng, nó dự báo
cơn khổ nạn sắp đến. Mưa lạnh lại trút lên những số phận hẩm hiu, tội nghiệp. Còn gì xót
xa, cay đắng hơn cảnh con thơ dưới mái nhà không còn đủ che mưa. Trời vô tình cứ mưa,