BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH


DƯƠNG NGUYỄN PHI HÙNG

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
TÍNH HIỆU QUẢ CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH


DƯƠNG NGUYỄN PHI HÙNG

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
TÍNH HIỆU QUẢ CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành:

Kế toán

Mã số:

ABSTRACT OF THE THESIS .................................................................................... 9
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
Đặt vấn đề ................................................................................................................... 1
Lý do thực hiện đề tài .................................................................................................. 2
Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 3
Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................................ 3
Câu hỏi nghiên cứu ................................................................................................. 3
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 3
Đối tượng nghiên cứu .............................................................................................. 3
Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................. 4
Giả thuyết .................................................................................................................... 5
Đóng góp mới của nghiên cứu .................................................................................... 5
Về mặt lý thuyết ....................................................................................................... 5
Về mặt thực tiễn ....................................................................................................... 6
Kết cấu bài nghiên cứu ................................................................................................ 6


CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .......................................................... 7
1.1.

Tổng quan các nghiên cứu trước đây .............................................................. 7

1.2.

Nghiên cứu nước ngoài ................................................................................... 9

1.3.

Nghiên cứu trong nước .................................................................................. 11



Các lý thuyết liên quan .......................................................................... 23

2.3.2.1. Lý thuyết ủy nhiệm (“Agency Theory”) ............................................. 23
2.3.2.2. Lý thuyết định chế (“Institutional Theory”) ...................................... 24
2.3.2.3. Lý thuyết truyền thông (“Communication Theory”).......................... 26
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................... 28
3.1.

Giới thiệu chung và mô hình nghiên cứu ...................................................... 28

3.1.1.

Giới thiệu chung .................................................................................... 28

3.1.2.

Các giả thuyết nghiên cứu ..................................................................... 30

3.1.2.1. Năng lực của KTVNB ......................................................................... 30


3.1.2.2. Tính độc lập của KTVNB ................................................................... 31
3.1.2.3. Chất lượng của KTNB ........................................................................ 33
3.1.2.4. Sự hỗ trợ từ nhà quản trị.................................................................... 34
3.1.2.5. Hiệu quả của KTNB ........................................................................... 35
3.1.3.
3.2.

Mô hình nghiên cứu ............................................................................... 36

Số liệu thống kê mô tả thang đo............................................................. 49

4.2.3.

Kiểm tra độ tin cậy ................................................................................ 55

4.2.4.

Tiếp cận giả định Phương pháp Bình phương nhỏ nhất (OLS Assumption)
56

4.2.4.1. Kiểm định phân phối chuẩn ............................................................... 56
4.2.4.2. Kiểm định đa cộng tuyến .................................................................... 56


4.2.5.
4.3.

Kết quả hồi quy ...................................................................................... 59

Kết quả của dữ liệu và phân tích ................................................................... 62

4.3.1.

Năng lực của KTVNB (COMP) ............................................................. 62

4.3.2.

Tính độc lập của KTVNB (INDP) .......................................................... 66



Từ viết tắt

Tiếng Anh

Tiếng Việt

ACCA

Association of Chartered

Hiệp hội Kế toán Công chứng

Certified Accountants

Anh Quốc

Certified Internal Auditor

Bằng cấp chuyên môn Kiểm toán

CIA

Nội bộ Quốc tế
DN

Doanh nghiệp

KTNB


SPPIA

Standard for the Professional

Chuẩn mực Thực hành Kiểm toán

Practice of Internal Auditing

Nội bộ Chuyên nghiệp

Statistical Package for Social

Phần mềm phân tích dữ liệu SPSS

SPSS

Sciences


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TÓM TẮT LUẬN VĂN
Tên luận văn: Các yếu tố ảnh hưởng đến tính hiệu quả của Kiểm toán Nội bộ trong các
Doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
Chuyên ngành:

Kế toán

Học viên cao học: Dương Nguyễn Phi Hùng


SOCIAL REPUBLIC OF VIETNAM
Independence - Freedom - Hapiness

ABSTRACT OF THE THESIS
Thesis title: Factors determining effectiveness of internal audit in Enterpises in Ho Chi
Minh City
Major:

Accounting

Code: 60340301

Student:

Duong Nguyen Phi Hung

Course: 25

Advisor:

Nguyen Thi Thu Hien (Dr.)

Reason for writing: Internal audit became popular in enterpirse in the world.
Professional associations for intenal audit are also developing and completing the
standard for internal audit. Experimental research on internal audit at enterprises in
Vietnam is necessary but not really interest.
Problems: Research the factors determining effectiveness of internal audit in
Enterprises in Ho Chi Minh City.
Method: The author uses mixture of qualitative and quantitative methods in this thesis.

và cộng sự, 2010; George và cộng sự, 2015). Các nhà nghiên cứu trước đây đã thiết lập
mối quan hệ giữa KTNB với:
o Môi trường DN, sự hỗ trợ của nhà quản trị cấp cao, chất lượng của KTVNB, và chất
lượng của công việc KTNB (Albercht và cộng sự, 1988);
o Cấp bậc, hành vi và thái độ của nhà quản trị trong tổ chức (Yee và cộng sự, 2008);
o Sự hợp tác giữa KTVNB và kiểm toán viên độc lập, sự hỗ trợ của nhà quản trị, và
việc thiết lập tổ chức (Arena & Azzone, 2009);
o Sự thành thạo, tính khách quan, hiệu suất và việc ứng dụng công nghệ thông tin
(Wubishet & Dereje, 2014); và
o Chất lượng của KTNB, năng lực của nhóm KTNB, tính độc lập của KTNB, và sự hỗ
trợ của nhà quản trị (George và cộng sự, 2015) có thể được xem như việc thiếu thống
nhất giữa các yếu tố để xác định tính hiệu quả của KTNB.
Tóm lại, bài nghiên cứu xác định các yếu tố góp phần tạo nên hiệu quả của KTNB theo
khuôn khổ được tạo ra bởi George và cộng sự (2015) bao gồm năng lực của KTVNB,
tính độc lập của KTVNB, và sự hỗ trợ của nhà quản trị. Do đó, nghiên cứu này nhắm
đến việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của KTNB tại các DN trên địa bàn
Thành phố Hồ Chí Minh.


2

Lý do thực hiện đề tài
Sau cuộc khủng hoảng tài chính, kéo theo sự suy thoái toàn cầu, các nhà quản lý trên thế
giới đã đánh giá lại các mô hình và thấy được vai trò của kiểm toán rủi ro cũng như
KTNB ngày càng tăng. Trong những năm gần đây, nhất là ở các nước phương Tây, vai
trò của KTNB ngày càng trở nên quan trọng. Các công ty chủ động hơn trong việc xác
định rủi ro, nhất là rủi ro trọng yếu, đồng thời, họ cũng đang xây dựng các phương pháp,
chương trình, cách thức tiếp cận kiểm toán có hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ở Việt Nam, vai
trò của KTNB còn rất mờ nhạt. Đây không là vấn đề riêng tại Việt Nam, mà hầu hết các
nước đang phát triển, ưu tiên hàng đầu vẫn là mục tiêu tăng trưởng là lợi nhuận. Các vấn

bàn Thành phố Hồ Chí Minh;
o Đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến tính hiệu quả của
KTNB dưới góc nhìn của các KTVNB và những bộ phận có liên quan.
Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi nghiên cứu được đặt ra để giải quyết các mục tiêu trên là:
o Những yếu tố nào ảnh hưởng đến tính hiệu quả của KTNB tại các DN trên địa
bàn Thành phố Hồ Chí Minh?
o Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này đến tính hiệu quả của KTNB tại các DN
trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh như thế nào?
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của bài viết này là tính hiệu quả của KTNB và các nhân tố ảnh
hưởng đến tính hiệu quả của KTNB tại các DN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.


4

Phạm vi nghiên cứu
Bài nghiên cứu đã giới hạn khu vực địa lý nghiên cứu về các DN trên địa bàn Thành phố
Hồ Chí Minh với trọng tâm là các nhân viên làm việc trong lĩnh vực có ảnh hưởng bởi
KTNB. Người viết đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tính hiệu quả của KTNB, bao
gồm năng lực của KTVNB, tính độc lập của KTVNB, chất lượng công việc của KTVNB;
và sự hỗ trợ của nhà quản trị liên quan đến KTNB.
Theo Điều 134, Luật Doanh nghiệp 2014:
“Cơ cấu tổ chức công ty cổ phần - Công ty cổ phần có quyền lựa chọn tổ chức quản lý
và hoạt động theo một trong hai mô hình sau đây, trừ trường hợp pháp luật về chứng
khoán có quy định khác:
a) Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và Giám đốc hoặc Tổng giám
đốc. Trường hợp công ty cổ phần có dưới 11 cổ đông và các cổ đông là tổ chức sở hữu
dưới 50% tổng số cổ phần của công ty thì không bắt buộc phải có Ban kiểm soát;

Chất lượng của công việc KTNB ảnh hưởng tích cực đến tính hiệu quả của KTNB
trong các DN.

H4:

Sự hỗ trợ của nhà quản trị ảnh hưởng tích cực đến tính hiệu quả của KTNB trong
các DN.

Đóng góp mới của nghiên cứu
Về mặt lý thuyết
o Hiệu chỉnh lại thang đo phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam thông qua
phương pháp nghiên cứu định tính bằng việc khảo sát và phỏng vấn ý kiến chuyên
gia.
o Các nghiên cứu về KTNB tại Việt Nam đến thời điểm hiện tại còn khá ít. Do đó,
thông qua bài nghiên cứu này, người viết đưa ra các kết luận mới về các yếu tố
ảnh hưởng đến tính hiệu quả của KTNB tại các DN trên địa bàn Thành phố Hồ
Chí Minh, từ đó, đề xuất một số kiến nghị và đưa ra hướng nghiên cứu trong
tương lai.


6

o Bài nghiên cứu xác định phạm vi nghiên cứu trong tương lai thông qua việc tạo
tiền đề cho việc nghiên cứu chi tiết hơn trong lĩnh vực này
Về mặt thực tiễn
o Kiểm định lại các lý thuyết đã có về tính hiệu quả của KTNB trong môi trường
DN Việt Nam bằng phương pháp nghiên cứu định lượng.
o Kết quả nghiên cứu giúp các nhà quản trị DN nhận diện cũng như kiểm soát các
yếu tố tác động đến tính hiệu quả của KTNB trong DN. Từ đó, đề ra các giải pháp
phù hợp cho DN của mình cũng như nâng cao tính hiểu qua của hệ thống KTNB.

nghiên cứu qua một vài bài nghiên cứu của các tác giả là học viên cao học, nghiên cứu
sinh tại các trường đại học lớn. Phần lớn tập trung nghiên cứu về tính chất của KTNB,
các biện pháp hoàn thiện hệ thống KTNB tại các DN. Số lượng các nghiên cứu áp dụng
việc kết hợp mô hình định tính và định lượng vẫn còn rất ít.
1.1. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
Ngày nay, vai trò của kiểm toán trong nền kinh tế hiện đại ngày một quan trọng sau khi
tách bạch lợi ích của nhà quản lý và chủ sở hữu trong các tập đoàn lớn được cho là
nguyên nhân dẫn đến xung đột lợi ích giữa nhà quản lý và chủ sở hữu (Adams, 1994).
Sự tồn tại của hệ thống quản trị DN được tổ chức tốt nhất để theo dõi và thúc đẩy hệ
thống quản trị tốt trong mô hình tổ chức của các DN (Belay, 2007). KTNB (“KTNB”)
là một phần quan trọng trong cấu trúc quản trị DN, trong đó bao gồm bởi các hoạt động
giám sát được thực hiện bởi Ban Giám đốc và ủy ban kiểm toán để nâng cao tính trung
thực của báo cáo tài chính. Vai trò của KTNB tăng lên do hậu quả của sự thất bại của
các công ty vào khoảng đầu thế kỷ XX (Moeller, 2004; Swinkels, 2012; Gamage, và
cộng sự, 2014).
Al-Twaijry và cộng sự (2003) cho rằng DN có được bộ phận kiểm toán nội bộ sẽ đạt
được hai (2) giá trị. Thứ nhất, KTNB cải thiện hoạt động của tổ chức và quản trị rủi ro.
Thứ hai, KTNB giúp tổ chức ngăn ngừa và phát hiện những sai sót hoặc gian lận, và
bảo vệ tài sản của DN. Tầm quan trọng của KTNB đã được xác nhận trong nhiều quy


8

định khác nhau như Đạo luật Sarbanes Oxley (2002) và Nguyên tác Quản trị DN của Tổ
chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2004).
DN có thể không nhận ra vai trò của lý thuyết và thực tiễn của KTNB ở các nước đang
phát triển, vấn đề này được xác nhận bởi các bài nghiên cứu thực tiễn tại các nước Libya,
Tanzania, Kenya, và Ethiopia (Abu-Azza, 2012; Ramachandran và cộng sự, 2012;
Changwony & Rotich, 2015; Wubishet & Dereje, 2014).
Ngày nay, các nhà nghiên cứu đã chú trọng vai trò của KTNB và KTVNB (“KTVNB”)

Endaya & Hanefah (2013) để xác định hiệu quả của KTNB, không giống với các công
trình nghiên cứu trước đây (Arena & Azzone, 2009; Mihret, 2010; Belay, 2007;
Wubishet & Dereje, 2014; Ramachandran và cộng sự, 2012; Mihret & Yismaw, 2007;
Changwony & Rotich, 2015; Al-Twaijry và cộng sự, 2004). Cách tiếp cận mới được áp
dụng từ lý thuyết Endaya & Hanefah (2013) là sự kết hợp giữa ba lý thuyết thành phần:
Lý thuyết ủy nhiệm, Thuyết định chế và Thuyết truyền thông. Trong bài nghiên cứu này,
Lý thuyết ủy nhiệm chủ yếu được sử dụng để hiểu động cơ kinh tế làm cho các KTVNB
tìm cách đạt được lợi ích cá nhân của họ ngay cả khi chống lại lợi ích của tổ chức và các
thành viên của tổ chức. Thuyết định chế được thông báo về mức độ tuân thủ SPPIA
(“Standards for the Professional Practice of Internal Auditing“)và ảnh hưởng của nó đến
sự hỗ trợ của nhà quản trị đến KTNB. Thuyết truyền thông được sử dụng để giải thích
tầm quan trọng của việc giao tiếp hiệu của giữa KTVNB với các đối tượng được kiểm
toán, KTVNB và kiểm toán viên độc lập.
1.2. Nghiên cứu nước ngoài
Trên thế giới, có khá nhiều bài nghiên cứu quan tâm đến các yếu tố ảnh hưởng đến tính
hiệu quả của KTNB trong các loại hình DN, được thể hiện thông qua các công trình
nghiên cứu được đăng trên các tạp chí chuyên ngành, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc
sĩ của các trường đại học. Các nghiên cứu sẽ được người viết trình bày theo thời gian


10

thông qua tóm tắt sơ lược về nội dụng, giới hạn nghiên cứu và hướng nghiên cứu gợi ý
trong tương lai.
Chrsitopher và cộng sự (2009), đã đo lường mức độ độc lập của bộ phận KTNB tại 34
DN Úc thông qua mối liên hệ giữa nhà quản trị và ủy ban kiểm toán. Cuộc khảo sát được
thực hiện thông qua thư điện tử gửi đến các trưởng bộ phận KTNB, xác định các nguy
cơ ảnh hưởng đến tính độc lập của KTNB thông qua ủy ban kiểm toán. Những nguy cơ
có thể bao gồm trưởng bộ phận KTNB không báo cáo kịp thời cho ủy ban kiểm toán, ủy
ban kiểm toán không chịu trách nhiệm trong việc chỉ định, giám sát và đánh giá kết quả

trong việc lập báo cáo tài chính.
Samar Yousry El-Tahan (2016) đã thực hiện luận văn về Áp dụng KTNB tại các nước
đang phát triển: Trường hợp trong khu vực công tại Ai Cập. Bài nghiên cứu đo lường
mức độ ảnh hưởng của KTNB trong khu vực công tại Ai Cập. Bài viết còn chỉ ra rào cản
trong việc áp dụng KTNB và đưa ra những khuyến nghị phù hợp để vượt qua rào cản
này. Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, thông qua việc phỏng vấn các cá
nhân hoạt động trong lĩnh vực này. Kết quả chỉ ra rằng, năng lực và tính độc lập của
KTVNB trong khu vực công không cao. Bên cạnh đó, vai trò của KTVNB bị giới hạn
trong phạm vi kiểm toán báo cáo tài chính và kiểm toán tuân thủ, trong khi đó, định
nghĩa về KTNB hiện đại đã làm nổi bật hơn vai trò của KTVNB hơn là việc kiểm tra
mức độ chính xác của báo cáo tài chính thông thường.
1.3. Nghiên cứu trong nước
Tại Việt Nam, các nghiên cứu về KTNB còn khá hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu sử
dụng phương pháp định tính và chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu và hoàn thiện quy trình kiểm
toán toán nội bộ trong các DN. Các nghiên cứu về KTNB này thường giới hạn phạm vi
nghiên cứu tại một vài đơn vị hoặc trong một lĩnh vực cụ thể.


12

Luận văn thạc sĩ kinh tế của Lưu Diễm Chi (2006) về đề tài “Hoàn thiện hoạt động
KTNB tại các DN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”. Nội dung bài viết đã phát thảo
sơ lược về lịch sử phát triển của KTNB tại Việt Nam, nêu thực trạng về KTNB tại một
số DN điển hình tại Thành phố Hồ Chí Minh, những tồn tại và một số nguyên nhân cơ
bản. Bài nghiên cứu còn đưa ra các giải pháp hoàn thiện tổ chức KTNB tại các DN có
nhiều giao dịch, quy mô lớn và có hệ thống kiểm soát tương đối phức tạp tại Thành phố
Hồ Chí Minh.
Luận án tiến sĩ kinh tế của Phan Trung Kiên (2008) về đề tài “Hoàn thiện tổ chức KTNB
tại các DN xây dựng Việt Nam”. Bài nghiên cứu đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận
về tổ chức KTNB trong các DN và phát triển mở rộng nhận thức về tổ chức KTNB. Đặc

Số lượng nghiên cứu sử dụng mô hình định lượng để nhận diện và xem xét mức độ ảnh
hưởng của các nhân tó vẫn còn khá ít. Mẫu nghiên cứu được rải rác trên phạm vi cả nước
Việt Nam, nên nhiều lúc gặp khó khăn trong việc phân tích sự ảnh hưởng. Luận văn này
chỉ tập trung nghiên cứu trong phạm vi các DN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
nhằm nhận diện và xác định chính xác mục tiêu nghiên cứu đã được đề cập đến vấn đề
với sự khác biệt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, trình độ nhận thức so với bối cảnh
Việt Nam, cụ thể hơn là các DN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Do đó, việc thực
hiện nghiên cứu này của người viết là có giá trị.
Trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu có liên quan trong và ngoài nước, nhận diện khe
hỏng nghiên cứu còn tồn tại, người viết đã chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến tính
hiệu quả của KTNB trong các DN trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” và tiến
hành nghiên cứu bằng phương pháp hỗn hợp, tức là kết hợp phương pháp định tính và
định lượng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tính hiệu quả của KTNB. Từ đó,
người viết đề xuất một số kiến nghị nhằm mục đích cải thiện và nâng cao tính hiệu quả
của KTNB trong DN tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, và DN Việt Nam nói chung.