BăGIÁOăDCăVẨăẨOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTHẨNHăPHăHăCHệăMINH
CHÂUăTHăCMăNHUNG
KăTOÁNăMT S KHONăCăTệNHăTRONGăDOANHă
NGHIP TRÊNăAăBẨNăTP. HăCHệăMINH ậ THCă
TRNGăVẨăGIIăPHÁPăHOẨNăTHIN
LUNăVNăTHCăSăKINHăT TP. H CHÍ MINH ậ NM 2015
BăGIÁOăDCăVẨăẨOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTHẨNHăPHăHăCHệăMINH
HCăVIÊN
ChơuăThăCmăNhung

MCăLC

TRANGăPHăBỊA
LIăCAMăOAN
MCăLC
DANHăMCăCÁCăTăVITăTT
DANHăMCăCÁCăBNG
PHNăMăU
1/ăTínhăcpăthităcaăđătƠi 1
2/ăTngăquanăvăđătƠiănghiênăcu 2
3/ăMcătiêuănghiênăcuăcaăđătƠi 4
4/ăiătngăvƠăphmăviănghiênăcu 4

1.3.2.2/ăThiăkăápădngăthôngătă107/2001/TT-BTC ngày 31/12/2001 16
1.3.2.3/ăSăraăđiăcaăquytăđnhă149/2001/Q-BTC ngày 31/12/2001 16
1.3.2.4/ăSăraăđiăcaăthôngătă13/2006/TT-BTC ngày 27/02/2006 17
1.3.2.4/ăSăraăđiăcaăthôngătă228/2009/TT-BTC ngày 07/12/2009 18
1.3.2.5/ăSăraăđiăcaăthôngătă89/2013/TT-BTC ngày 28/06/2013 19
1.3.2.6/ăSăraăđiăcaăthôngătă200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 21
1.4/ăKătoánădăphòngătheoăchunămcăkătoánăqucăt 21
1.4.1/ăQuyăđnhătrongăchunămcăchung. 21
1.4.2/ăQuyăđnhătrongăcácăchunămcăkătoánăcăth. 22
1.4.2.1/ DăphòngăgimăgiáăhƠngătnăkho 22
1.4.2.2/ăDăphòngănăkhóăđòi. 23
1.4.2.3/ăDăphòngăgimăgiáăđuătăngnăhn,ădƠiăhn. 24
1.5/ Kătoánădăphòngăămtăsăqucăgia 25
1.5.1/ăKătoánătríchălpădăphòngăăPháp 25
1.5.1.1/ăDăphòngăgimăgiáătƠiăsn 26
1.5.1.2/ăDăphòngăriăroăvƠăchiăphí 26
1.5.1.3/ăDăphòngătheoălutăđnh 27
1.5.2/ăKătoánătríchălpădăphòngăăM 27 1.5.2.1/ăDăphòngăgimăgiáăhƠngătnăkho 27
1.5.2.2/ăDăphòngănăkhóăđòi 27
1.5.2.3/ăDăphòngăgimăgiáăđuătăngnăhn,ădƠiăhn 27
1.6/ăBƠiăhcăkinhănghimăchoăVităNam 28
KTăLUNăCHNGăI 29
CHNGă 2:ă THCă TRNGă TRệCHă LPă MTă Să KHONă Că TệNHă
KăTOÁNăTIăDOANHăNGHIPăTRÊNăAăBẨNăTP.ăHăCHệăMINH 30
2.1/ăThcătrngătríchălpămtăsăkhonăcătínhăkătoánătiăcácădoanhănghip30
2.1.1/ăMcătiêuăkhoăsát 30
2.1.2/ăiătngăkhoăsát 30

3.3.3/ăHiănghănghipăkătoánăvƠăkimătoán 63
3.3.4/ăDoanhănghip 64
KTăLUNăCHNGăIII 65
PHNăKTăLUN 66

DANHăMCăCÁCăTăVITăTT

Vitătt
VităđyăđăbngătingăVit
VităđyăđăbngătingăAnh
FASB
Hi đng k toán tài chính Hoa K
Financial Accounting Standards
Board
IAS
Chun mc k toán quc t
International Accounting Standard
IASB

u t tài chính

TP
Thành ph
DANHăMCăCÁCăBNG

Bngă2.1:ăThngăkê,ăphơnăloi các doanh nghipăđcăkhoăsát 35
Bngă2.2:ăThngăkêăktăquăkhoăsát 38


chính. Lp lun này không hn là không có lý, thc t đư chng minh ắn lc” phù
phép BCTC là có thc và ngày càng tinh vi hn. Nhng ngi ng h quan đim
2

này cho rng cn phi hn ch hoc thm chí loi b hoàn toàn vic s dng các
c tính k toán khi lp BCTC. Tuy nhiên, bt chp nhng ch trích này vic s
dng các c tính k toán trong BCTC không nhng không loi b mà còn có
chiu hng ngày càng gia tng.
Trên thc t có doanh nghip thc hin trích lp mt s khon c tính k
toán, có doanh không thc hin trích lp hoc trích lp không đúng quy đnh mt
s khon c tính k toán. Phi chng nguyên nhân là do các doanh nghip mun
làm đp BCTC, mun làm tng chi phí gim thu thu nhp doanh nghip phi np
hay do s phc tp trong vn đ trích lp các khon c tính k toán.
Xut phát t nhu cu thc tin tác gi chn đ tài ắăKătoán mt s khonă
cătínhătrongădoanhănghipătrênăđaăbƠnăTP.ăHăChíăMinhăậ Thcătrngăvà
giiăphápăhoƠnăthinẰ làm đ tài nghiên cu vi hy vng s khái quát đc tình
hình thc hin k toán d phòng ti các doanh nghip Vit Nam và đóng góp phn
nào trong vic hoàn thin k toán d phòng nhm nâng cao đ tin cy ca thông tin
trên BCTC.
2/ Tngăquanăv đătƠiănghiênăcu
Có th nói k toán các khon c tính là mt vn đ đc bàn lun khá nhiu
trên các din đàn v cách xác đnh, phng pháp hnh toán…Vn đ trên đc khá
nhiu ngi quan tâm và trên thc t đư có mt s công trình trình nghiên cu c
th là:
“Phng hng và gii pháp hoàn thin k toán d phòng trong các doanh
nghip Vit Nam”, Tô Hng Thiên (2006). Nghiên cu này đư đi sâu tìm hiu các
vn đ quy đnh v phng pháp trích lp, hch toán mt s khon d phòng ca
CMKT quc t cng nh tham kho kinh nghim ca mt s nc phát trin. T đó
so sánh vi các quy đnh ca CMKT Vit Nam đ đ ra các gii pháp nhm khc
phc nhng đim còn hn ch ca k toán d phòng Vit Nam và hoàn thin thêm

c tính trong doanh nghip trên đa bàn TP. H Chí Minh ậ Thc trng và gii
pháp hoàn thin” nhm đi sâu tìm hiu thc trng công tác trích lp mt s khon
c tính ti các doanh nghip đ thy đc nhng thun li và khó khn. T đó,
4

đa ra nhng gii pháp ngn hn và dài hn vi hy vng đóng góp phn nào trong
vic hoàn thin k toán mt s khon c tính.
3/ Mcătiêuănghiên cuăcaăđătƠi
- H thng hóa các quy đnh v k toán d phòng ca Vit Nam cng nh quc
t.
- ánh giá thc trng trích lp d phòng ti các doanh nghip Vit Nam đ tìm
ra các u đim và hn ch đang tn ti.
-  xut các gii pháp đ khc phc nhng hn ch và phng hng vn dng
CMKT quc t ti Vit Nam.
- Hoàn thin mt s khon c tính đ nâng cao cht lng thông tin trình bày
trên BCTC.
4/ iătngăvƠăphmăviănghiênăcu
4.1/ iătngănghiênăcu:
K toán mt s khon c tính ti các doanh nghip sn xut kinh doanh,
không tìm hiu k toán mt s khon c tính ca các đn v hành chính s nghip
và khi ngân hàng.
4.2/ Phmăviănghiênăcu:
Các khon c tính k toán gm rt nhiu loi. Tuy nhiên, lun vn ch tp
trung nghiên cu mt s khon c tính nh: d phòng gim giá hàng tn kho, d
phòng n phi thu khó đòi, d phòng tn tht các khon đu t tài chính trong các
doanh nghip trên đa bàn TP. H Chí Minh.
5/ Phngăphápănghiênăcu.
 tài s dng phng pháp đnh tính, thông qua vic tng hp các vn đ
liên quan đn c tính k toán. Ngoài ra, đ tài còn s dng bng câu hi đ kho
sát v nhng hn ch cng nh nhng bt cp ca doanh nghip khi thc hin c
6

CHNGă1:ăCăSăLÝ LUN VăKăTOÁNăMT S KHONăCăTệNHă
TRONG DOANH NGHIP

1.1/ Nhngăvnăđăchungăvămt s khonăcătínhăkătoán
1.1.1/ Kháiănimăvăcătínhăkătoán
c tính k toán hình thành trên c s vn dng các gi đnh và nguyên tc
k toán đ đm bo thông tin k toán đáp ng đc mc tiêu và yêu cu ca các đi
tng s dng thông tin, đ các đi tng s dng thông tin có cái nhìn toàn vn,
chi tit hn v nhng ri ro mà doanh nghip có th phi đi mt cng nh xác sut
có th xy ra và mc đ nh hng…t đó đa ra nhng nhn đnh chính xác hn
v tình hình tài chính ca doanh nghip.
c tính k toán ngày càng tr nên khá ph bin trong h thng k toán Vit
Nam và liên quan đn nhiu khon mc quan trng trên BCTC ca doanh nghip
nh hng trng yu đn tính trung thc, hp lý và đáng tin cy ca thông tin tài
chính.
Theo Chun mc kim toán Vit Nam s 540 ắ Kim toán các c tính k
toán” đnh ngha nh sau: ắc tính k toán là mt giá tr gn đúng ca mt ch
tiêu liên quan đn BCTC đc c tính trong trng hp thc t đã phát sinh
nhng cha có s liu chính xác hoc cha có phng pháp tính toán chính xác
hn hoc mt ch tiêu thc t cha phát sinh nhng đã đc c tính đ lp
BCTC”.
1.1.2/ Săcnăthităphiăcóăcácăcătínhăkătoán.
Trên thc t hin nay, nguy c s dng các c tính k toán đ phn ánh sai
lch thông tin tài chính là có thc, vy mà ngi ta vn không tìm cách loi b
chúng. Chc hn vic s dng các c tính này mang li nhng li ích nht đnh
nào đó. Sau đây là mt s nguyên nhân vì sao xét đoán ch quan vn đc s dng

BCTC.
Mc đ không chc chn trong c tính thay đi tùy theo ni dung ca c
tính k toán, phm vi s dng mt phng pháp hoc mô hình đc chp nhn rng
8

rưi và tính ch quan ca các gi đnh đc s dng đ lp c tính k toán. Vic
c tính thng liên quan đn các xét đoán da trên thông tin sn có ti thi đim
lp và trình bày BCTC. i vi nhiu c tính k toán, vic xét đoán bao gm vic
đa ra gi đnh v các vn đ không chc chn ti thi đim c tính
1.1.4/ Cácăloiăcătínhăkătoán.
Chun mc kim toán Vit Nam s 540 xác đnh các c tính k toán gm:
 c tính các ch tiêu đư phát sinh
- D phòng n phi thu khó đòi
- D phòng gim giá đu t dài hn
- D phòng gim giá hàng tn kho
- Trích khu hao tài sn c đnh
- Chi phí tr trc
- Doanh thu ghi nhn trc
……
 c tính các ch tiêu cha phát sinh.
- D phòng chi phí bo hành
- Chi phí trích trc….
1.2/ Nhngăvnăđăchungăv dăphòng
1.2.1/ Kháiănimăchungăvădă phòngăvƠă nhăhngăcaănóă tiăkt quăhotă
đngăkinhădoanhătrongăk.
1.2.1.1/ Kháiănimăvădăphòng.
Theo CMKT Quc T (IAS 37) thì d phòng đc đnh ngha nh sau:ắ D
phòng là mt khon n phi tr không chc chn v giá tr hoc thi gian”. Trong
đó, n phi tr là mt ngha v hin ti ca doanh nghip phát sinh t các s kin
trong quá kh, mà vic thanh toán ngha v này đc c tính dn đn vic suy

1.2.2/ Nguyênătcăchungătrongătríchălpămtăs khonădăphòng.
 Các khon d phòng gm d phòng gim giá hàng tn kho, d phòng tn
tht các khon đu t tài chính, d phòng n phi thu khó đòi đc trích
trc vào chi phí hot đng kinh doanh nm báo cáo ca doanh nghip, giúp
cho doanh nghip có ngun tài chính đ bù đp tn tht có th xy ra trong
10

nm k hoch, nhm bo toàn vn kinh doanh; đm bo cho doanh nghip
phn ánh giá tr vt t hàng hóa tn kho, các khon đu t tài chính không
cao hn giá c trên th trng và giá tr ca các khon n phi thu không cao
hn giá tr có th thu hi đc ti thi đim lp BCTC.
 Thi đim lp và hoàn nhp các khon d phòng là thi đim cui k k toán
nm. Trng hp doanh nghip đc BTC chp thun áp dng nm tài chính
khác vi nm dng lch (bt đu t ngày 1/1 và kt thúc 31/12 hàng nm)
thì thi đim lp và hoàn nhp các khon d phòng là ngày cui cùng ca
nm tài chính.
i vi các doanh nghip niêm yt trên th trng chng khoán phi lp
BCTC gia niên đ thì đc trích lp và hoàn nhp d phòng  c thi đim
lp BCTC gia niên đ.
 Doanh nghip phi xây dng c ch v qun lý vt t, hàng hóa, qun lý
công n đ hn ch các ri ro trong kinh doanh. i vi công n, hàng hóa,
quy ch phi xác đnh rõ trách nhim ca tng b phn, tng ngi trong
vic theo dõi, qun lý hàng hóa, thu hi công n.
Nghiêm cm doanh nghip li dng vic trích lp d phòng đ tính thêm vào
chi phí các khon d phòng không có đ cn c nhm làm gim ngha v
np ngân sách. Nhng doanh nghip c tình vi phm s b x pht nh hành
vi trn thu theo quy đnh ca pháp lut hin hành.
 Doanh nghip phi lp Hi đng đ thm đnh mc trích lp các khon d
phòng và x lý tn tht thc t ca vt t hàng hóa tn kho, các khon đu t
tài chính các khon n không có kh nng thu hi theo quy đnh và vn bn

Bn cht BCTC ca doanh nghip là nhm phn ánh tình hình tài chính ca
doanh nghip ti mt thi đim và mt thi k xy ra trc đó, vì vy các khon d
phòng không nhm phn ánh các khon chi phí cn thit cho hot đng ca doanh
nghip trong tng lai, mà ch có liên quan ti các s kin xy ra đc lp trong quá
12

kh nhng có nh hng ti li ích kinh t ca doanh nghip trong tng lai thông
qua mt ngha v n phát sinh.
Ví d doanh nghip thc hin trích lp d phòng cho mt khon phi tr do
b pht vi phm pháp lut v môi trng. Khon b pht này là do các hot đng
kinh doanh đư din ra trc đó ca doanh nghip, nhng có nh hng ti li ích
kinh t ca doanh nghip trong tng lai, ch không phi là các khon b pht do
hot đng ca doanh nghip trong tng lai.
Săgimăsútăliăíchăkinhătăcóăthăxyăra
iu kin ghi nhn mt khon n là khon n đó phi là khon n hin ti và
có kh nng làm gim sút li ích kinh t do vic thanh toán khon n đó.
Vic ghi nhn mt khon trích lp d phòng (khon n) phi đi kèm vi điu
kin phát sinh các tác đng ti li ích kinh t ca doanh nghip trong tng lai
thông qua vic thanh toán ngha v n đó.
Tuy nhiên, không nht thit doanh nghip phi xác đnh c th đi tác đc
hng quyn li t ngha v n ca doanh nghip (vi ví d trên, doanh nghip có
th s phi chi tr khon chi phí khc phc các nh hng đn môi trng và ngi
hng li là cng đng nói chung).
cătínhăđángătinăcyăvănghaăvănăphiătr
Các khon trích lp d phòng v bn cht đu xây dng trên c s c tính.
ây là c s quan trng nhng nó không làm mt đi đ tin cy ca các s liu trên
BCTC nu doanh nghip đa ra đc các cn c tin cy cho công vic c tính các
khon trích lp. ây cng là yêu cu bt buc vi doanh nghip khi trình bày các
khon trích lp d phòng trên BCTC.
Trong trng hp doanh nghip thiu các c s tin cy đ c tính ngha v

 Kh nng nhn đc các khon bi hoàn.

14

1.3.1.2/ Chunămcăkătoánăsă29 “Thay đi chính sách k toán, c tính k toán
và các sai sót”
Kháiănim:ăThay đi c tính k toán: Là vic điu chnh giá tr ghi s ca
tài sn, n phi tr hoc giá tr tiêu hao đnh k ca tài sn đc to ra t vic đánh
giá tình trng hin thi và li ích kinh t trong tng lai cng nh ngha v liên
quan đn tài sn và n phi tr đó. Nhng thay đi trong c tính k toán do có các
thông tin mi không phi là sa cha các sai sót.
Thayăđiăcătínhăkătoán
Nhiu khon mc trong báo cáo tài chính ca doanh nghip không th xác
đnh đc mt cách tin cy mà ch có th c tính. c tính k toán là mt quá
trình xét đoán da trên nhng thông tin tin cy nht và mi nht ti thi đim đó. Ví
d cn thc hin các c tính k toán đi vi:
(a) Các khon phi thu khó đòi;
(b) Giá tr hàng li thi tn kho;
(c) Thi gian s dng hu ích hoc cách thc s dng TSC làm c s tính
khu hao;
(d) Ngha v bo hành.
Vic s dng c tính k toán vi đ tin cy hp lý là mt phn không th
thiu trong vic lp báo cáo tài chính và không vì là c tính k toán mà b xem là
kém tin cy.
c tính k toán cn đc xem xét li nu các cn c thc hin c tính có
thay đi hoc do có thêm thông tin hay kinh nghim mi. V bn cht, vic xem xét
li mt c tính k toán không liên quan đn k k toán trc và không phi là vic
sa cha mt sai sót.
Thay đi cách thc xác đnh thông tin là thay đi v chính sách k toán và
không phi là thay đi c tính k toán. Khi khó xác đnh mt thay đi là thay đi

nhp bt thng. Nh vy là không nht quán.

16

1.3.2.2/ Thiăkăápădngăthôngătă107/2001/TT-BTC ngày 31/12/2001
Thông t 107/2001/TT ậ BTC ra đi nhm sa đi b sung và khc phc
nhng hn ch ca thông t 64/TC ậ TCDN c th nh sau:
- Thêm vào đi tng trích lp d phòng gim giá hàng tn kho bao gm c
hàng tn kho b h hng, kém mt phm cht, lc hu mt, lc hu k thut,
lõi thi,  đng, chm luân chuyn…
- Ngoài ra thông t còn quy đnh doanh nghip ch đc phép trích lp d
phòng đi vi nguyên vt liu khi giá bán sn phm dch v đc sn xut t
nguyên vt liu này b gim giá so vi giá gc
- Khi hoàn nhp d phòng doanh nghip s không phi hoàn nhp li toàn b
s d phòng đư lp nm trc mà ch cn so sách s d phòng cn lp nm
nay vi s d phòng còn li nm trc và x lý chênh lch. Nu s d phòng
cn lp nm nay ln hn s còn li nm trc thì doanh nghip tin hành
trích lp thêm vào chi phí và ngc li nu s lp d phòng nm nay nh
hn s d phòng còn li nm trc thì doanh nghip tin hành hoàn nhp s
d phòng tha vào thu nhp. Tuy nhiên vn còn mt s hn ch mà thông t
này cha gii quyt đc đó là:
 Vn s dng giá thc t trên th trng ti thi đim lp báo cáo tài
chính đ so sánh và làm cn c lp d phòng gim giá hàng tn kho.
 Phng pháp hch toán khon trích lp d phòng không nht quán, c
th là khi trích lp d phòng đi vi hàng tn kho và n phi thu khó
đòi thì ghi vào chi phí qun lý doanh nghip còn khi hoàn nhp li d
phòng thì li đa vào thu nhp bt thng.
1.3.2.3/ Săraăđiăcaăquytăđnhă149/2001/Q-BTC ngày 31/12/2001
S ra đi ca quyt đnh này nhm khc phc nhc đim v vic xác đnh
giá làm cn c đ trích lp d phòng gim giá hàng tn kho. C th ca s thay đi