1

ĐẶT VẤN ĐỀ
U nguyên bào nuôi là một nhóm bệnh lý ác tính của nguyên bào nuôi,
gồm có 4 hình thái: chửa trứng xâm lấn, ung thư biểu mô màng đệm, u vùng
rau bám và u nguyên bào nuôi dạng biểu mô. U nguyên bào nuôi thường xuất
hiện sau hai hình thái bệnh lý lành tính của nguyên bào nuôi là chửa trứng
toàn phần và chửa trứng bán phần.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, tỷ lệ chửa trứng là 0,5 đến
8,3/1000 trường hợp sinh [1]. Tỷ lệ mắc bệnh lý chửa trứng cao nhất ở các
nước châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á. Trong khi tỷ lệ mắc chửa trứng ở các
nước thuộc châu Âu và Bắc Mỹ từ 0,5 – 1/1000 trường hợp có thai thì tỷ lệ
này ở các nước Đông Nam Á và Nhật Bản là 1/500 trường hợp có thai [2].
Tại Việt Nam, theo Dương Thị Cương (1998), tỷ lệ mắc chửa trứng là
1/650 trường hợp có thai, tỷ lệ mắc bệnh nguyên bào nuôi nói chung là 1/537
trường hợp có thai và tỷ lệ biến chứng của chửa trứng thành u nguyên bào
nuôi là 20% [3]. Theo Altieri A. và cộng sự (2003), tỷ lệ ung thư nguyên bào
nuôi trong số các ung thư ở phụ nữ của Việt Nam cao nhất trên thế giới [4].
Tỷ lệ mắc bệnh nguyên bào nuôi phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó điều
kiện kinh tế xã hội và chăm sóc y tế kém là yếu tố thuận lợi của bệnh [5]. Tại
một số quốc gia như Hà Lan tỷ lệ mắc bệnh nguyên bào nuôi trong vòng 10
năm (2004 đến 2013) ở mức ổn định: 1,67/1000 trường hợp sinh [6]. Tỷ lệ
biến chứng thành u nguyên bào nuôi sau chửa trứng trong giai đoạn 1991 đến
2010 tại Thụy Điển cũng không thay đổi so với trước đây [7].
Do tỷ lệ biến chứng từ chửa trứng thành u nguyên bào nuôi lên tới 1520%, việc theo dõi sau điều trị chửa trứng rất cần thiết nhằm phát hiện sớm
các biến chứng. Khi bệnh u nguyên bào nuôi được phát hiện ở giai đoạn sớm,
việc điều trị thường đơn giản, tỷ lệ điều trị khỏi gần như tuyệt đối. Ngược lại,
nếu không phát hiện bệnh kịp thời, việc điều trị ở giai đoạn muộn sẽ phức tạp,


2


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN
1.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH NGUYÊN BÀO NUÔI

1.1.1. Phân loại bệnh nguyên bào nuôi
Bệnh nguyên bào nuôi (NBN) là nhóm các bệnh lý được sinh ra do sự
rối loạn phát triển của các NBN. Bệnh NBN được chia ra thành 2 nhóm chính
là lành tính và ác tính [10].

Sơ đồ 1.1. Nguồn gốc của bệnh u nguyên bào nuôi
*Nguồn: theo WHO, (1995)[11]

Nhóm lành tính là bệnh chửa trứng, gồm có: chửa trứng toàn phần
(CTTP) và chửa trứng bán phần (CTBP). Chửa trứng là một tình trạng bất
thường của rau thai đặc trưng bởi sự phù nề, thoái hóa nước một phần hay
toàn bộ các lông rau kèm theo có tăng sinh các nguyên bào nuôi tạo thành các
nang nhỏ gọi là nang trứng. CTTP là toàn bộ các lông rau phù nề thoái hóa,
không còn gai rau thường, còn CTBP thì có sự song song cùng tồn tại lông
rau bình thường và lông rau phù nề thoái hóa nước [12].


4

Nhóm ác tính hay còn gọi là u nguyên bào nuôi (UNBN) gồm: chửa
trứng xâm lấn (CTXL), ung thư biểu mô màng đệm hay ung thư nguyên bào
nuôi (UTNBN), u vùng rau bám (UVRB) và u nguyên bào nuôi dạng biểu mô
(UNBNDBM). UTNBN là dạng ác tính nhất của UNBN, hai hình thái UVRB
và UNBNDBM rất hiếm gặp [13].
CTTP có nguy cơ phát triển thành UNBN với tỷ lệ 15% đến 20% trong

dưỡng trong chế độ ăn. Các nghiên cứu ở Việt nam cũng cho thấy tỷ lệ phụ
nữlàm nghề nông nghiệp mắc bệnh NBN nhiều hơn ở thành thị. Ở Nhật Bản,
một nước có nền kinh tế phát triển, tỷ lệ UNBN đã giảm xuống rất thấp từ sau
năm 1990[1], [19].
1.1.2.5. Yếu tố môi trường
Một số nghiên cứu thực hiện ở miền Nam Việt Nam cho thấy phơi
nhiễm với chất diệt cỏ và chất độc màu da cam cũng là yếu tố nguy cơ cao
mắc bệnh NBN [2].
1.1.2.6. Một số yêu tố nguy cơ khác: đột biến gen [20], nhóm máu A, thuốc
tránh thai đường uống cũng được coi là yếu tố nguy cơ của bệnh NBN theo
một số nghiên cứu.
1.1.3. Bệnh chửa trứng
1.1.3.1. Nguồn gốc của chửa trứng
Nguồn gốc gen của bệnh chửa trứng: CTTP được tạo bởi tinh trùng
bình thường từ bố và noãn rỗng mất nguyên liệu gen hoặc có gen nhưng
không hoạt động từ mẹ. Như vậy, tổ chức thai trứng hoàn toàn là tổ chức lạ
được cấy ghép vào cơ thể mẹ. Bộ gen ở đây là 46,XX hoặc 46,YY do kết quả
của một tinh trùng 23,X hoặc 23,Y thụ tinh với một trứng rỗng và nhân gấp
đôi tạo ra đồng hợp tử hoặc do hai tinh trùng mang bộ nhiễm sắc thể 23,X và
23,Y với một trứng rỗng tạo ra thể khảm 46,XX/46,XY. Bộ nhiễm sắc thể của
hợp tử hoàn toàn có nguồn gốc của bố nhưng ADN trong ty thể hoàn toàn có
nguồn gốc từ mẹ. Trong trường hợp có một nhiễm sắc thể Y thì nguy cơ
chuyển sang hình thái ác tính cao hơn [21], [22].


6

Hay gặp nhất trong CTBP là tam bội thể 69,XXY; 69,XXX và 69,XYY
với hai bộ nhiễm sắc thể từ bố và một bộ nhiễm sắc thể từ mẹ. Đây là kết quả
thụ tinh của hai tinh trùng và một trứng bình thường. Trong trường hợp thai

quả chẩn đoán chính xác cao.
+Tiêu chuẩn vàng chẩn đoán chửa trứng là giải phẫu bệnh.
+Chửa trứng có nguy cơ cao tiến triển thành UNBN nếu có các dấu
hiệu: tử cung to hơn so với tuổi thai 4 tuần, βhCG huyết thanh >100.000 IU/l
và nang hoàng tuyến 2 buồng trứng [27].
1.1.3.3. Điều trị chửa trứng
Nguyên tắc: khi đã chẩn đoán chửa trứng cần loại bỏ thai trứng khỏi cơ
thể càng sớm càng tốt để tránh nguy cơ sảy thai trứng tự nhiên gây băng huyết
cũng như nguy cơ biến chứng thành UNBN.
*Phương pháp loại bỏ thai trứng: hút trứng và cắt tử cung cả khối.
+Hút thai trứng: sử dụng bơm chân không với ống hút Karman dưới
hướng dẫn siêu âm tới khi buồng tử cung sạch. Việc sử dụng misoprostol làm
mềm cổ tử cung giúp thuận lợi cho hút thai trứng và thuốc tăng co tử cung
oxytocin không làm tăng nguy cơ biến chứng UNBN [28]. Sử dụng ống hút
cỡ lớn tới số 12 được khuyên dùng vì giảm nguy cơ sót tổ chức trứng [29].
+Cắt tử cung cả khối: là cắt tử cung hoàn toàn cùng toàn bộ tổ chức
trứng bên trong. Phương pháp này áp dụng cho bệnh nhân chửa trứng lớn
tuổi, không còn nguyện vọng sinh thêm con [30]. Sau mổ cắt tử cung, bệnh
nhân vẫn phải tuân thủ theo dõi để phát hiện biến chứng UNBN [31], [32].
*Điều trị hóa chất dự phòng trong chửa trứng:
Quan điểm dùng hóa chất liều thấp để dự phòng biến chứng UNBN sau
chửa trứng còn nhiều tranh cãi. Đa số ý kiến không ủng hộ với lý do: dù hoá
chất liều thấp vẫn có nguy cơ gây độc, tỷ lệ biến chứng UNBN không xảy ra
ở đa số ở bệnh nhân sau chửa trứng và nếu dùng dự phòng việc theo dõi biến
chứng UNBN sau này sẽ khó hơn [33]. Nhiều quan điểm cho rằng nên điều trị


8

dự phòng hóa chất khi chửa trứng có nguy cơ cao biến chứng UNBN hoặc ở

triển thành rau thai, khối tế bào bên trong sẽ biệt hóa thành bào thai. Noãn thụ
tinh di chuyển dần về buồng tử cung để làm tổ trong niêm mạc tử cung. Đồng
thời với quá trình di chuyển, các tế bào mầm ở ngoại vi trải qua quá trình biệt
hóa để trở thành NBN qua các giai đoạn:
Giai đoạn màng đệm không có lông: Từ ngày thứ 6 đến ngày thứ 13 sau
thụ tinh, NBN là một khối đặc gồm hai lớp tế bào nằm liền sát với niêm mạc
tử cung, lớp sâu là lớp đơn bào nuôi (tế bào Langhans), lớp nông là lớp hợp
bào nuôi, tiết ra enzym phá hủy nội mạc tử cung. Khi phát triển, trong khối tế
bào nuôi có những vùng mỏng và giãn ra, hợp lại thành những hồ thông nhau,
sau trở thành những hồ huyết. Trong giai đoạn này, các NBN chưa được biệt
hóa. Sự hình thành và phát triển của UTNBN tương đương với giai đoạn này.
Giai đoạn màng đệm bè: Từ ngày thứ 13 đến ngày thứ 15 sau khi thụ
tinh, nhiều bè hợp bào nuôi xuyên qua những hồ huyết, nối liền lớp trong và
lớp ngoài của khối tế bào nuôi, những lông rau nguyên thủy bắt đầu xuất hiện.
Giai đoạn màng đệm có lông: Từ ngày thứ 15 đến ngày thứ 21 sau thụ
tinh, nguyên bào trung diệp của lá đệm ngoài bào thai chui vào các hình lông
rau nguyên thủy và hình thành những huyết quản nối liền với huyết quản của
bào thai. Giai đoạn này tương ứng với sự phát triển của CTXL, là hình thái
biệt hoá cao nhất của UNBN. Thuật ngữ NBN của lông rau để chỉ các tế bào
phủ quanh lông rau bao gồm lớp trong là đơn bào nuôi nằm giáp với trục
trung mô, lớp ngoài là hợp bào nuôi. Các NBN không phá huỷ hoàn toàn lớp
đặc của màng rụng mà để lại những vùng có hình dạng các vách ngăn, định
ranh giới cho những múi rau. Trong múi rau có lông rau bám và lông rau lơ
lửng; các lông rau lơ lửng luồn đầu của chúng vào miệng những mạch máu
của tử cung. Từ đây, các NBN di chuyển vào tuần hoàn của mẹ, do vậy việc
phát tán của NBN đến một số cơ quan như phổi được xem như có tính chất
sinh lý, là cơ sở giải thích cho sự di căn theo đường máu của bệnh NBN, khác
hẳn cơ chế di căn của những bệnh ác tính khác.





11

Cơ chế hCG được tiết ra nhiều trong bệnh UNBN:Nồng độ hCG rất cao
trong máu là đặc điểm nổi bật của bệnh UNBN. Nồng độ cao phản ánh tình
trạng tăng tổng hợp và chế tiết. Nguyên nhân của hiện tượng tăng bài tiết này
đến năm 1992 mới được giải thích rõ. Sự bài tiết hCG do các nguyên bào nuôi
đảm nhiệm trong đó chủ yếu là hợp bào nuôi vì hợp bào nuôi có nhiều
receptor hơn so với đơn bào nuôi. Quá trình bài tiết theo cơ chế tự điều chỉnh
2 pha. Khi nồng độ hCG thấp sẽ kích thích tăng và nồng độ cao sẽ ức chế quá
trình sinh tổng hợp hCG để tạo ra nồng độ hCG ổn định không quá thấp hoặc
quá cao [48]. Trong bệnh chửa trứng - UNBN, số lượng receptor với hCG/LH
tăng rất cao nên không còn duy trì cơ chế tự điều chỉnh theo 2 pha tăng giảm
thông thường nữa [49].
Theo WHO, tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán sớm UNBN sau chửa trứng
dựa trên nồng độ βhCG huyết thanh. Nồng độ βhCG huyết thanh tăng trở lại
sau chửa trứng là dấu hiệu quan trọng để chẩn đoán sớm UNBN với các biểu
hiện đã được WHO đưa ra cụ thể như sau [1]:
- Nồng độ βhCG lần thử sau cao hơn lần thử trước.
- Nồng độ βhCG sau 2 lần kế tiếp không giảm (hoặc giảm dưới 10%).
- Nồng độ βhCG > 20.000 IU/l sau nạo trứng 4 tuần.
- Nồng độ βhCG > 500 IU/l sau nạo trứng 8 tuần.
- Nồng độ βhCG > 5 IU/l sau nạo trứng 6 tháng.
Hiện nay, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh UNBN sau chửa trứng có một số
thay đổi, chặt chẽ hơn [40], [50]:
- Nồng độ βhCG tăng liên tiếp (≥ 10%) sau 2 lần xét nghiệm.
- Nồng độ βhCG dạng bình nguyên tức là không giảm (≤ 10%) sau 3
lần xét nghiệm liên tiếp.
- Nồng độ βhCG còn cao sau 6 tháng.

trong UNBN [52].

+Chẩn đoán hình ảnh:
Siêu âm có thể phát hiện những khối u trong cơ tử cung (tăng sinh
mạch máu), giúp phát hiện các ổ di căn tại gan-thận, có thể thấy được nang
hoàng tuyến với số lượng, kích thước nang hoàng tuyến thay đổi [53].
Xquang lồng ngực để tìm nhân di căn tại phổi: hình mờ dạng bóng bay


13

với một hoặc nhiều nhân tròn kích thước từ vài mm đến vài cm.
Chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner -Computerized axial Tomography)
giúp phát hiện được 40% nhân di căn phổi mà Xquang không quan sát được
[54]. Phương pháp này cũng giúp phát hiện các tổn thương di căn ở gan, thận.
Chụp cộng hưởng từ (MRI-MagneticResonance Imaging) phát hiện
nhân di căn não, hình choán chỗ hay mất canxi trên phim cắt lớp vi tính. Chẩn
đoán di căn não khi kết hợp với dấu hiệu thần kinh khu trú như liệt, rối loạn
thị lực, hình đôi, đau đầu...Trường hợp không rõ dấu hiệu trên MRI mà nghi
ngờ có di căn não có thể định lượng βhCG trong dịch não tủy, tính tỷ lệ nồng
độ βhCG trong dịch não tủy/huyết thanh, nếu có tỷ lệ lớn hơn 1/60 thì hướng
tới chẩn đoán di căn não[55].
1.1.4.2. Chẩn đoán giai đoạn bệnh u nguyên bào nuôi
* Hệ thống đánh giá theo FIGO 2000:
Bảng 1.1. Phân loại các yếu tố tiên lượng U nguyên bào nuôi theo FIGO
2000
Điểm

Yếu tố tiên lượng
Tuổi (năm)


≥ 13



+Nhóm I: Bệnh nguyên bào nuôi do thai nghén lành tính: CTTP và
CTBP.
+Nhóm II: Bệnh nguyên bào nuôi ác tính (UNBN).
-Không di căn: Không có chứng cứ của bệnh ngoài tử cung.
-Di căn: bất cứ biểu hiện nào của bệnh ngoài tử cung: âm đạo, phổi...
Bệnh NBN tiên lượng nhẹ khi không có yếu tố nguy cơ nào.Tiên lượng
nặng khi có mặt bất kỳ yếu tố nguy cơ nào sau đây:







βhCG nước tiểu 24 giờ >100.000 IU/l hoặc βhCG huyết thanh
>40.000 IU/l.
Triệu chứng bệnh xuất hiện trên 4 tháng.
Có di căn não hoặc gan.
Điều trị hoá chất trước đó thất bại.
Xuất hiện sau đẻ.

1.1.4.3. Tiên lượng bệnh u nguyên bào nuôi
- Nhóm nguy cơ thấp: tiên lượng tốt, tỷ lệ điều trị khỏi đạt gần 100%.
- Nhóm nguy cơ cao: có tỷ lệ tử vong sau 5 năm là 12%, nhóm nguy cơ
rất cao (điểm FIGO ≥12) tỷ lệ tử vong sau 5 năm là 39% [58].


15

UNBN xuất hiện sau đẻ có tiên lượng xấu, tỷ lệ tử vong cao tới 18%


UNBN có điểm nguy cơ theo FIGO ≥7 điểm cùng với các trường hợp
đã kháng đơn hóa chất và các trường hợp tái phát được chỉ định dùng đa hóa
chất.Các phác đồ đa hóa chất dùng phổ biến nhất hiện nay là EMA – CO,
EMA -EP, TP/TE và một số phác đồ khác: BEP, CHAMOCA, MAC…
Phác đồ EMA –-CO: bao gồm 5 loại hóa chất kết hợp Etoposide,
Methotrexat, Actinomycin - D, Cyclophosphamide và Oncovin. Phác đồ này
ít độc tính hơn các phác đồ CHAMOCA, BEP, MAC [79], [80].
Phác đồ EMA - EP: giống phác đồ trên nhưng thay hóa chất “CO” của
ngày 8 bằng EP (Etoposide và Cisplatin). Hai phác đồ trên cho kết quả tốt đối
với các trường hợp nguy cơ cao, kể cả nguy cơ với điểm số ≥ 15 điểm vẫn có
thể thành công chỉ với hóa chất không cần xạ trị [81], [82]. Ở nước ta phác đồ
EMA - CO được sử dụng từ năm 1996 đã cứu sống được nhiều bệnh nhân
UNBN có nguy cơ cao [83], [84].
Đối với các trường hợp nguy cơ rất cao FIGO ≥13 điểm thì EMA -EP
tốt hơn EMA -CO [19]. Các trường hợp UNBN nguy cơ cao có di căn nhiều
nơi, trước khi truyền các phác đồ đa hóa chất trên nên áp dụng phác đồ EP
liều thấp (Etoposide 100 mg/m2, Cisplatin 20 mg/m2) ngày 1 và 2 lặp lại theo
chu kỳ tuần trong 1 đến 3 tuần để giảm nguy cơ vỡ nhân di căn [66], [85] so
với bắt đầu điều trị ngay bằng các phác đồ đa hóa chất như trên. Theo kết quả
nghiên cứu, việc áp dụng phác đồ liều thấp này giảm được tỷ lệ tử vong 0,7%
so với 7,2% [19], [86]. Các trường hợp có di căn não, kết hợp tiêm tủy sống
MTX khi dùng phác đồ EMA -CO được chỉ định vào ngày 8 với liều 12,5mg
cho kết quả tốt [85],[87]. Việc sử dụng hóa chất điều trị tới khỏi bệnh UNBN
cũng không làm ảnh hưởng tới khả năng sinh sản của bệnh nhân sau này [88].
* Phẫu thuật:
+Phẫu thuật cắt tử cung:chỉ áp dụng cho nhóm bệnh nhân không còn
nguyện vọng sinh đẻ, nguy cơ cao, kháng với hóa trị liệu do có nhân ở tử
cung, tái phát sau điều trị [28]. Cắt tử cung ở bệnh nhân UNBN có nguy cơ
chảy máu nhiều trong trường hợp có nhiều mạch tăng sinh hoặc có di căn vào

hóa chất, xạ trị cũng ít tác dụng [94].
1.1.4.5. Theo dõi sau điều trị:


18

UNBN có tỷ lệ tái phát lên tới 25% ở nhóm nguy cơ cao [76], do vậy
việc theo dõi tái phát bệnh là rất cần thiết. Việc theo dõi này chủ yếu dựa vào
xét nghiệm định lượng βhCG huyết thanh. Sự tái phát bệnh diễn ra chủ yếu
trong năm đầu tiên nên tần suất theo dõi là: hàng tuần trong 6 tuần đầu, rồi 2
tuần/lần trong 6 tháng tiếp sau đó 2 lần/năm cho tới hết 5 năm [97].
Việc tránh thai sau điều trị UNBN giúp phát hiện được sớm sự tái phát
bệnh [98].Theo khuyến cáo của WHO, thời gian tránh thai đối với nhóm nguy
cơ thấp là 12 tháng và với nhóm nhóm nguy cơ cao là 18 tháng kể từ sau khi
điều trị khỏi [99]. Khi có thai lại cần xét nghiệm βhCG huyết thanh và siêu
âm trong tháng đầu của thai kỳ và sau khi sinh 6 tuần để phát hiện sớm biến
chứng thành UNBN [100].
1.2. BỆNH NGUYÊN BÀO NUÔI TRÊN THẾ GIỚI

1.2.1. Tình hình bệnh nguyên bào nuôi trên thế giới
Hippocrates được cho là người đầu tiên mô tả bệnh NBN từ khoảng
năm 400 trước công nguyên khi ông đề cập đến tình trạng tử cung phù nề và
phình to ra. Đến năm 1895, Marchand lần đầu tiên mô tả mối liên quan thai
nghén với chửa trứng [trích theo 101].
Tỷ lệ mắc chửa trứng được công bố trong các y văn dao động từ 0,5 tới
8,3 trường hợp trong 1.000 trẻ đẻ ra sống. Với ước tính 1 trường hợp chửa
trứng cho 1.000 trẻ sinh ra sống thì 126 triệu trẻ sinh ra sống trên thế giới mỗi
năm tương ứng sẽ có 126.000 bệnh nhân chửa trứng mới mắc [1].
Tỷ lệ mắc chửa trứng và UNBN khác nhau ở các khu vực trên thế giới.
Các nghiên cứu thực hiện ở Bắc Mỹ, Úc, New Zealand và châu Âu vào thập

Biểu đồ 1.2 cho thấy, tỷ lệ UTNBN (đã chuẩn hóa theo tuổi) ở Việt
Nam là cao nhất với 1,68/100000 phụ nữ, sau đó đến Philippines, Thái Lan;
thấp nhất ở châu Âu và Nhật Bản.Theo Buckley J.(1987), tỷ lệ UTNBN ở Mỹ
ở thập niên 60-70 là 2,2/100.000 [14].
Tỷ lệ chửa trứng và UNBN hiện nay so với những thập kỷ trước đã
giảm đáng kể ở tất cả các quần thể, đặc biệt là tỷ lệ bệnh nhân UNBN nhóm
nguy cơ cao ở hầu hết các nước phát triển đã giảm xuống rất thấp. Qua nhiều
thập kỷ với những tiến bộ của lĩnh vực y tế và cải thiện về kinh tế - xã hội, tại
nhiều nước phát triển, bệnh NBN không còn là vấn đề lớn [103]. Nhờ được
quan tâm giám sát theo dõi chặt mà các biến chứng UNBN sau chửa trứng
đều được phát hiện sớm nên mới ở giai đoạn nguy cơ thấp. Trong những năm
1970-1990, Nhật Bản là nước có tỷ lệ bệnh nhân UNBN cao trên thế giới với
tỷ lệ 1/500 trường hợp có thai; song hiện nay, số lượng bệnh nhân UNBN
hàng năm mới mắc chỉ là 60 người. Tương tự như vậy, tại Thụy Sỹ, hiện nay
số bệnh nhân mới mắc UNBN hàng năm chỉ khoảng 150 trường hợp [105].


21

Biểu đồ 1.3. Tỷ lệ bệnh nguyên bào nuôi/1.000trường hợp sinh theo các
nămở Hà Lan
*Nguồn: theo Eysbouts Y.K. và CS, (2016)[6]

Tuy nhiên, theo một nghiên cứu công bố 2016 thực hiện ở Hà Lan
trong 20 năm gần đây, tỷ lệ mắc bệnh NBN không thay đổi: 1,67/1.000 trường
hợp sinh [6]. Một nghiên cứu khác thực hiện ở Thụy Điển trong 20 năm từ
1991-2010 cho thấy tỷ lệ bệnh chửa trứng là 2,08/1000 trường hợp sinh;
1,48/1000 trường hợp có thai; có sự tăng tạm thời tỷ lệ mắc chửa trứng, số
bệnh nhân chửa trứng cũng như tỷ lệ CTBP. Tỷ lệ biến chứng UNBN sau
chửa trứng không thay đổi: của CTTP 13% và của CTBP 2% (Joneborg U. và

23

tiêu bản rất cần thiết. Một bệnh nhân mắc CTBP nếu đọc kết quả giải phẫu
bệnh hướng tới “sảy thai” sẽ không được tư vấn để theo dõi gì thêm nhưng
nếu kết quả là “CTTP” sẽ phải theo dõi lâu dài vì nguy cơ cao biến chứng
UNBN. Dựa theo một kết quả nghiên cứu về giải phẫu bệnh trên 1851 trường
hợp chửa trứng và 150 trường hợp UNBN thu thập từ tháng 11/1999 đến
tháng 1/2011, có 4% tiêu bản CTTP và 36% tiêu bản CTBP đọc sai, tương tự
14% UTNBN sai kết quả [109].
+ Sự hình thành Trung tâm bệnh NBN giúp tránh được các trường hợp
nạo tử cung nhiều lần không cần thiết gây nguy cơ dính buồng tử cung.
+ Hạn chế được những sai lầm trong quá trình theo dõi sau chửa trứng
và phát hiện các biến chứng. Chửa trứng có thể tiến triển bất thường nên cần
theo dõi sau chửa trứng một cách có hệ thống. Với CTBP cũng cần theo dõi
tới khi không còn nguy cơ biến chứng.
+ Giúp các bác sỹ và bệnh nhân trong quá trình theo dõi định kỳ: dựa
trên định lượng nồng độ βhCG huyết thanh hàng tháng tới hết 6 đến 12 tháng.
Chỉ định các xét nghiệm thăm dò đánh giá sự lan tràn bệnh một cách
hợp lý, tránh các thăm dò chẩn đoán hình ảnh đắt tiền song ít giá trị khi có
diễn biến bất thường về đường cong nồng độ βhCG huyết thanh.
Hỗ trợ hội chẩn nhiều chuyên khoa để đưa ra giải pháp hợp lý. Dựa trên
kết quả thu được, việc hội chẩn giữa các bác sỹ phụ khoa, ung thư, giải phẫu
bệnh và chẩn đoán hình ảnh sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
+ Giúp mang đến hiểu biết đầy đủ nhất về bệnh NBN để có phương
pháp điều trị đúng. Do các kết quả dịch tễ học cũng như tỷ lệ - tần suất bệnh
NBN ở nước Pháp chưa thống nhất với nhau nên cần có trung tâm với hệ
thống mạng lưới rộng khắp giúp tập hợp bệnh nhân cho nghiên cứu.
- Chức năng của Trung tâm bệnh NBN ở Pháp:
+ Khi bác sỹ phát hiện một bệnh nhân chửa trứng (thường thông qua
quan sát tổ chức bệnh phẩm sau nạo buồng tử cung) sẽ liên lạc với trung tâm

+ Số bệnh nhân được hưởng lợi từ trung tâm: từ 1/1/1999 đến 4/4/2017,
có 7520 bệnh án đăng ký vào trung tâm, trong đó 7.411 trường hợp đã được
trung tâm xử trí trước ngày 31/11/2016. Trong số đó có 5.684 trường hợp
chửa trứng, 1.347 trường hợp là UNBN, 380 trường hợp khác sau khi hội
chẩn lại tiêu bản không phải chửa trứng nên không cần theo dõi tiếp.
+ Đọc lại tiêu bản mô bệnh học: từ khi thành lập, 7.108 bệnh nhân được
các bác sỹ của trung tâm đọc lại tiêu bản mô bệnh học từ một đến hai lần.
Trong số 839 tiêu bản nơi khác gửi đến để hội chẩn, 581 trường hợp - tương
ứng 69% đúng, 31% sai. 48 bệnh nhân sau khi đánh giá lại không phải chửa
trứng (5,7%). Các trường hợp chẩn đoán sai bao gồm: chẩn đoán nhầm CTBP
thành CTTP, chửa trứng thành không chửa trứng…
+ Chửa trứng đơn thuần, không có biến chứng: 5.544 bệnh nhân có
nồng độ βhCG huyết thanh trở về âm tính. Tuổi trung bình là 32 tuổi, 3.661
bệnh nhân là CTTP, 1.779 là CTBP, 66 trường hợp song thai trong đó một thai
bình thường và một thai trứng, 27 trường hợp không xác định được loại chửa
trứng. Thời gian nồng độ βhCG huyết thanh trở về giá trị âm tính sau chửa
trứng trung bình là 9,2 tuần; cụ thể: 9,4 tuần với CTTP; 8,7 tuần với CTBP;
10 tuần với với song thai trong đó một thai trứng. Thời gian trở về âm tính
sớm ≤ 8 tuần sau chửa trứng của βhCG huyết thanh chiếm 55,7% [108].
+ Xử trí các trường hợp biến chứng: 1.347 bệnh án UNBN được đăng
ký vào trung tâm. Trong số đó, 165 trường hợp chửa trứng xâm nhập, 210
trường hợp UTNBN, còn lại là UVRB. 63,2% bệnh nhân có diễn biến nồng
độ βhCG bất thường sau chửa trứng, 68 bệnh nhân được phát biến chứng
UNBN nhờ dấu hiệu di căn, 10 bệnh nhân có chảy máu ổ bụng.