Đề 11: Phân tích đoạn trích “Chị em Thuý Kiều” để thấy rỏ “Với bút
pháp tinh diệu, Nguyển Du không những xây dựng lên hai chân dung “Mỗi
người một vẻ mười phân vẹn mười” mà dường như còn nói được cả tính
cách, thân phận...toát ra từ diện mạo của mỗi vẻ đẹp riêng”.
Đoạn trích “Hai chị em Thuý Kiều” nằm ở phần đàu của câu chuyện.
Trong đoạn trích này, Nguyễn Du tập trung miêu tả hai chân dung tuyệt mỹ
của chị em Thuý Kiều. Đằng sau những nét bút miêu tả tinh tế và độc đáo,
người đọc có thể nhận thấy tấm lòng ưu ái, trân trọng đặc biệt của Nguyễn
Du đối với nhân vật của mình. Qua ngòi bút của Nguyễn Du, hai chị em
Thuý Kiều đều xinh đẹp, nhưng “mỗi người (tài tình) mỗi vẻ” với dự báo
trước số phận, tính cách, cuộc đời của mỗi nhân vật, đặc biệt là Thuý Kiều,
nhân vật của truyện.
Mở đầu đoạn trích, Nguyễn Du giới thiệu vẻ đẹp chung về hai chị em
với bốn câu thơ:
“Đầu lòng hai ả tố nga
Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân
Mai cốt cách, tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”
Cả hai chị em đều có vẻ đẹp toàn mỹ, từ hình thức bên ngoài “Mai cốt
cách” đến vẻ đẹp bên trong tâm hồn “Tuyết tinh thần”. Vẻ đẹp của Thuý
Vân được miêu tả ở bốn câu thơ tiếp:
“Vân xen trang trọng khác vời
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Hoa cười ngọc thốt đoan trang
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”
Vẻ đẹp của Thuý Vân được Nguyễn Du miêu tả một cách toàn vẹn từ
khuôn mặt, nét ngài, màu da, mái tóc đến tiếng nói, nụ cười và cốt cách.
Thuý Vân hiện ra qua những hình ảnh, những tính chất ước lệ của văn học
cổ trung đại. Nguyễn Du tập trung tô đậm vẻ đẹp phúc hậu, đoan trang của
Thuý Vân. Vẫn là cách thức quen thuộc của văn học cổ, lấy vẻ đẹp của thiên
nhiên làm chuẩn mực cho vẻ đẹp con người, nhưng bức chân dung của Thuý

tiếc lời ca ngợi sắc đẹp và tài nghệ của nàng Kiều. Khác hẳn Thuý Vân, Th
Kiều thông minh, đa tài, đa cảm, một con người nhất mực tài hoa: Tài thơ,
tài hoạ, tài đàn của Th Kiều đạt tới mức tuyệt diệu:
“ Thông minh vốn sẳn tính trời
Pha nghề thi hoạ đủ mùi ca ngâm
Cung thương lầu bậc ngũ âm
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương”.
Cả diện mạo bên ngoài và diên mạo tâm hồn cũng hé mở dần tính
cách số phận của nàng Kiều.
Rõ ràng, Ng.Du khi miêu tả sắc đẹp của nàng Kiều đã gửi gắm quan
niệm “Tài hoa bạc mệnh” vào đấy - dự báo trước cuộc đời, số phận long
đong, lận đận, đầy bất hạnh của nàng.
Sử dụng bút pháp miêu tả ước lệ tượng trưng của văn học cổ điển, với
ngòi bút tài hoa, chắt lọc, trau chuốt ngôn từ, Ng.Du đã khắc hoạ thật sinh
động hai bức chân dung Th.Vân và Th.Kiều, mỗi người một vẻ đẹp riêng,
toát lên từ tính cách, từng số phận riêng, không lẫn vào nhau, không thể phai
nhạt trong tâm hồn người đọc. Đây là thành công trong bút pháp nghệ thuật
miêu tả người của Ng.Du. Đã hơn hai thế kỉ rồi, với truyện Kiều và nghẹ
thuật tả người đặc sắc, tinh tế của Ng.Du, đẫ là bậc thầy làm rung động và sự
cảm phục, trân trọng của bao thế hệ đối với đại thi hào dân tộc Ng.Du.