Ôn tập môn văn: Rừng Xà Nu
Chuyên đề này nhằm giúp học sinh củng cố những kiến thức cơ bản xung
quanh tác phẩm “Rừng xà nu”:
- Hình tượng rừng xà nu - biểu tượng của vẻ đẹp nên thơ và sức sống bất diệt trong đau
thương.
- Hình tượng Tnú – tiêu biểu cho các thế hệ người Tây Nguyên vùng lên chống Mĩ.
- Chất sử thi trong tác phẩm – in đậm dấu ấn thi pháp và mĩ học của văn thơ kháng chiến
KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Giới thiệu chung:
a. Tác giả
+ Tiểu sử:
- 2 bút danh: Nguyên Ngọc, Nguyễn Trung Thành.
- Có mặt và hoạt động cách mạng ở Tây Nguyên trong 2 cuộc kháng chiến > vùng đất
vốn còn xa lạ với nhiều người lại trở thành miền kí ức, miền nhớ thân thương của
Nguyên Ngọc.
+ Con người:
- Vốn sống phong phú, giàu có trong những năm tháng chiến tranh.
- Gắn bó sâu sắc với thiên nhiên và con người Tây Nguyên.
- Tận mắt chứng kiến, thưởng thức vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Nguyên, những trang sử
hào hùng mang màu sắc huyền thoại của Tây Nguyên về những thế hệ người Tây
Nguyên đứng lên chống kẻ thù: Kơpachơlơng, Tnú…> niềm tự hào, ngưỡng mộ với đât
nước, con người Tây Nguyên
+ Sáng tác:
- Tác phẩm tiêu biểu: Đất nước đứng lên, Rẻo cao, Rừng xà nu,Trên quê hương những
anh hùng Điện Ngọc, Đất Quảng…
- Đặc sắc:
• Tác phẩm dù ra đời ở thời điểm nào cũng đậm chất sử thi
Đề tài: đậm chất sử thi♣
Hình tượng trung tâm: cá nhân kết tinh số phận, vẻ đẹp cộng♣ đồng.
Cảm hứng chủ đạo: tôn vinh, ngợi ca♣
Hệ thống nghệ thuật:♣

ngã với rừng xà nu.
- Hàng vạn cây, không cây nào không bị thương:
• Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão.
• Ở chỗ vết thương: dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn >
thương tích bầm tụ > vết thương lớn.
• Có những cây con vừa lớn ngang tầm ngực người lại bị đại bác chặt làm đôi > vết
thương không lành được, cứ loét mãi ra, năm mười hôm thì cây chết > tả hình ảnh những
cây non bị huỷ diệt tạo cảm giác xa xót.
+ Biểu tượng của vẻ đẹp nên thơ và sức sống bất diệt:
- Ở chỗ vết thương: nhựa ứa ra, thơm ngào ngạt, long lanh nắng hè gay gắt > huy động
ấn tượng khứu giác (thơm ngào ngạt) và ấn tượng thị giác (long lanh) để miêu tả chất
nhựa xà nu > đẹp thi vị.
- Trong rừng ít loại cây sinh sôi nảy nở khoẻ như vậy > so sánh làm nổi bật sức sống
hiếm có của xà nu.
- Cạnh một cây xà nu mới ngã gục, đã có bốn năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn, hình
nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời > nguồn sống bền bỉ, ngạo nghễ, ngang tàng, như cỏ
dại, như suối nguồn ào ạt.
- Ham ánh sáng măt trời, phóng lên rất nhanh để đón lấy ánh nắng, thứ ánh nắng trong
rừng rọi từ trên cao xuống từng luồng thẳng tắp, long lanh vô số hạt bụi vàng từ nhựa
cây bay ra, thơm mỡ màng > câu văn có sự thăng hoa của hai vẻ đẹp: vẻ nên thơ và sức
mạnh cường tráng, bất khuất.
• Ham ánh sáng mặt trời > bản năng tồn sinh dẻo dai, luôn hướng về phía ánh sáng,
hướng về sự sống.
• Động từ mạnh: ham, phóng, đón > tư thế chủ động chiếm lĩnh > khao khát sống, khả
năng sống tiềm tàng mãnh liệt.
• Hương thơm của nhựa cây tiếp tục được đan chiếu ánh xạ trong hai chiều cảm nhận: thị
giác, khứu giác.
o Hạt bụi vàng: những hạt bụi dưới ánh sáng mặt trời từ trên cao rọi xuống giống như
những hạt bụi long lanh > thơ hoá một hình ảnh bình thường.
o Thơm mỡ màng: không phải “thơm ngào ngạt” (cùng sắc độ đậm đặc, mạnh), không

• Gắn với các sự kiện quan trọng của dân làng Xô man: sự vùng dậy, cả làng bí mật mài
vũ khí, Tnú bị tra tấn…
Hình tượng xuyên suốt, trở thành một bộ phận không thể thiếu trong đời sống sinh
hoạt và cuộc kháng chiến chống Mĩ của người Tây Nguyên.
+ Biểu tượng cho vẻ đẹp và sức sống con người Tây Nguyên:
- Bút pháp nhân hoá > xà nu giống như một thân thể vừa mang thương tích vừa tiềm ẩn
sức sống dồi dào.
- Các thế hệ xà nu nối tiếp nhau > gợi sự liên tưởng các thế hệ dân làng Xô man chống
giặc bất khuất.
- Tả con người trong quan hệ liên tưởng so sánh với xà nu: cụ Mết ngực căng như một
cây xà nu lớn (rừng xà nu uỡn tấm ngực lớn), Tnú bị chém ngang lưng, vết thương tím
thẫm như nhựa xà nu (những vết thương đen, đặc quyện thành cục máu lớn)
Nhận xét:
- Sự chuyển hoá nhuần nhuyễn giữa hình tượng thiên nhiên và con người, hướng về tư
tưởng nghệ thuật chủ đạo: sự vùng lên và sức sống bất diệt của con người Tây Nguyên
trong đau thương.
- Bút pháp hiện thực kết hợp với bút pháp lãng mạn > xây dựng rừng xà nu thành biểu
tượng nghệ thuật độc đáo > “linh mộc” của người Tây Nguyên, mang tinh thần, sức
mạnh, vẻ đẹp Tây Nguyên.
b. Hình tượng con người Tây Nguyên
+ Tnú:
- Tình huống nhân vật xuất hiện:
• Sau 3 năm đi lực lượng, nghỉ phép về thăm làng một ngày.
• Cụ Mết kể chuyện cuộc đời Tnú trước đông đủ dân làng và có mặt cả Tnú.
• Không - thời gian:
o Nhà ưng
o Đêm rừng, bên ngoài lấm tấm một trận mưa đêm.
• Giọng kể: trầm và nặng.
• Cách kể: trang trọng, tôn nghiêm, kể “khan”.
• Dặn dò: Sau này tau chết, chúng mày phải kể lại cho con cháu nghe > câu chuyện về

nuôi giữ để ngọn lửa yêu nước luôn đượm cháy, thắp sáng qua các thế hệ con người Tây
Nguyên > chủ động cho cuộc chiến đấu mới với kẻ thù.
o Thằng Dục xuất hiện để bắt và giết Tnú:
Giặc bắt và hành hạ vợ con Tnú dã man♣ > Tnú “chồm dậy”, “hai con mắt là hai cục
lửa lớn” > căm hờn đã uất đọng không thể tan, chỉ trực bùng lên thành hành động trả thù.
Hét dữ dội, nhảy xổ vào giữa bọn lính.♣
Bị bắt: giẻ tầm dầu xà nu, quấn quanh mười đầu ngón tay, đốt♣ > không kêu một tiếng
nào.
Mười ngón tay thành mười ngọn đuốc♣ > Tnú nhắm mắt lại, rồi lại mở mắt ra, trừng
trừng.
Không cảm thấy lửa ở mười đầu ngón tay, nghe lửa cháy trong♣ lồng ngực, cháy ở
bụng, cháy cả ruột > chuyển hoá kì lạ: từ ngọn lửa vật lí bình thường thành ngọn lửa tinh
thần căm hờn > con người đang tự đốt mình lên, đốt đau đớn, căm thù thành hành động
quật khởi.
Hét lên một tiếng, không phải là tiếng hét đau đớn mà là tiếng♣ hét căm hờn “Giết” >
giống như một lời hiệu triệu, một lời sấm truyền thiêng liêng.
Nhận xét:
- Nhịp văn ngắn, dồn dập, nhanh, gấp, giàu kịch tính (kẻ thù trắng trợn, thách thức, bạo
tàn, uy hiếp; dân làng tận mắt chứng kiến người anh hùng của mình bị tra tấn dã man >
kết thúc xung đột là hành động vùng lên giết kẻ thù).
- Khái quát chân lí cách mạng đồng thời là tư tưởng của tác phẩm (qua lời cụ Mết)