ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

DƯƠNG ĐÌNH TIẾN

PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

DƯƠNG ĐÌNH TIẾN

PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Đình Hòa

THÁI NGUYÊN - 2019


i

nghiệp và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 23 tháng 3 năm 2019
Tác giả

Dương Đình Tiến


iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
Đvt

: Đơn vị tính

GDP

: Thu nhập quốc dân

GRDP

: Tổng giá trị gia tăng

HTX

: Hợp tác xã

NTM

: Nông thôn mới

DANH MỤC BIỂU ĐỒ ...................................................................................... vii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ................................................................................. viii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ......................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..................................................................... 3
4. Bố cục luận văn ................................................................................................. 3
5. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan .......................................... 3
Chương 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN ..... 7
1.1.

Tổng quan về kinh tế hộ nông dân ............................................................ 7

1.1.1. Các khái niệm hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân ................................. 7
1.1.2. Đặc điểm của kinh tế hộ nông dân ............................................................ 8
1.1.3. Vai trò của phát triển kinh tế hộ nông dân ................................................ 9
1.2.

Nội dung và chỉ tiêu phát triển kinh tế hộ nông dân ............................... 10

1.2.1. Nội dung phát triển kinh tế hộ nông dân ................................................ 10
1.2.2. Các chỉ tiêu phản ánh phát triển của kinh tế hộ nông dân ...................... 13
1.3.

Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân ................... 14

1.3.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................... 14
1.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ........................................................................ 15
1.3.3. Các chính sách của Nhà nước ................................................................. 18
1.4.

Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn .................... 44
3.1.1. Đặc điểm chung của nhóm hộ điều tra ................................................... 44
3.1.2. Các yếu tố sản xuất của hộ nông dân ...................................................... 45
3.1.3. Thực trạng thu nhập và chi tiêu của hộ nông dân các xã điều tra........... 49
3.1.4. Phân tích ảnh hưởng của các nguồn lực đến kết quả sản xuất của hộ
nông dân .................................................................................................. 55
3.2.
Đánh giá chung về phát triển kinh tế hộ nông thôn của huyện Bắc Sơn.... 60
3.2.1. Những thành công ................................................................................... 60
3.2.2. Những hạn chế ........................................................................................ 61
3.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế ............................................................ 62
3.3.
Giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn đến năm 2025 .... 64
3.3.1. Căn cứ đề xuất các giải pháp .................................................................. 64
3.3.2. Một số giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc sơn đến
năm 2025 ................................................................................................. 67
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 83
PHỤ LỤC .......................................................................................................... 88


vi

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1.

Hiện trạng đất đai huyện Bắc Sơn ................................................ 31

Bảng 2.2.


Bảng 3.5.

Bình quân vốn sản xuất của chủ hộ điều tra ở vùng nghiên cứu ....... 49

Bảng 3.6.

Tổng thu từ sản xuất Nông - Lâm nghiệp ở hộ điều tra................ 50

Bảng 3.7.

Chi tiêu bình quân đời sống của hộ nông dân năm 2018 .............. 53

Bảng 3.8.

Ảnh hưởng của chủ hộ nông dân tới kết quả sản xuất .................. 55

Bảng 3.9.

Ảnh hưởng quy mô các yếu tổ sản xuất của hộ nông dân ............ 57

Bảng 3.10.

Phương thức chủ yếu tiêu thụ các thành phẩm nông nghiệp
của hộ nông dân ............................................................................ 58

Bảng 3.11.

Dự kiến đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn
cho chủ hộ nông dân đến năm 2025 ............................................. 74


hộ nông dân trong quá trình đổi mới kinh tế đất nước.
- Đánh giá đúng thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn
và phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế hộ nông dân.
- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ dân huyện Bắc
Sơn đến năm 2025.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập số liệu:
+ Thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập từ các Quyết định, Nghị quyết, báo
cáo, niên giám thống kê các năm 2015, 2016, 2017.
+ Thu thập số liệu sơ cấp: Qua điều tra, phỏng vấn tại 3 xã Quỳnh Sơn,
Nhất Hòa, Vũ Sơn với tổng 90 phiếu điều tra.
- Phương pháp phân tích và xử lý: Thông tin sau khi thu thập được xử lý
bằng chương trình Microsoft Excel và phương pháp phân tích phương sai một
yếu tố ANOVA để kiểm định giả thuyết trung bình bằng nhau của các nhóm
mẫu được khảo sát.
3. Kết quả nghiên cứu
- Luận văn đã đánh giá được thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân tại
huyện Bắc Sơn.
- Luận văn đã xác định những ảnh hưởng; điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và
thách thức trong phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bắc Sơn.
- Luận văn đã dề xuất được các giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân
huyện Bắc Sơn đến năm 2025.


ix

4. Kết luận
Luận văn phản ánh thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện Bắc
Sơn, tỉnh Lạng Sơn, đánh giá phân tích được kết quả đạt được trong phát triển
mô hình kinh tế hộ và những ảnh hưởng, cơ hội thách thức việc thực hiện phát

sách đổi mới, đặc biệt là Nghị quyết 10 của Bộ Chính Trị, Ban chấp hành Trung
ương khóa VI Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Hộ gia đình nông dân được xác định và trở thành đơn vị kinh tế sản xuất
kinh doanh tự chủ. Kinh tế hộ nông dân đã phát huy được tính năng động sáng


2
tạo, tích cực trong sản xuất kinh doanh làm cho nền Nông nghiệp nước ta phát
triển một cách mạnh mẽ. Từ chỗ luôn thiếu lương thực, thực phẩm nay trở thành
nước xuất khẩu lúa gạo số 2 thế giới. Đời sống nông thôn, nông dân được cải
thiện, nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, đến nay vấn đề đặt ra là tiếp tục phát triển kinh
tế hộ nông dân như thế nào? Thực trạng, xu hướng phát triển của kinh tế hộ
nông dân ra sao? Các mục tiêu phương hướng và giải pháp nhằm đẩy mạnh phát
triển kinh tế hộ nông dân trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Đó là những
vấn đề lớn cần phải được làm sáng tỏ về mặt lý luận lẫn thực tiễn.
Bắc Sơn là một huyện miền núi của tỉnh Lạng Sơn, trong những năm qua
cùng với sự phát triển kinh tế chung của cả nước, đời sống kinh tế - xã hội của
nhân dân trong huyện cũng có nhiều thay đổi. Vốn là một huyện miền núi, đất
đai rộng lớn chủ yếu là đất đồi núi, trình độ sản xuất thấp, việc phát triển kinh tế
Nông nghiệp, nông thôn còn gặp nhiều khó khăn, việc khai thác và sử dụng các
nguồn lực của hộ nông dân vẫn chưa được áp dụng tốt. Vấn đề phát triển kinh tế
hộ nông dân trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đang được các cấp uỷ
Đảng, chính quyền, đoàn thể các ngành và các nhà khoa học quan tâm. Những
vấn đề cần làm rõ là: Hiện trạng kinh tế hộ nông dân của huyện Bắc Sơn ra sao?
Những giải pháp chủ yếu nào nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân trong tiến
trình hội nhập kinh tế quốc tế? Đó là một số vấn đề đặt ra cần được các nhà khoa
học nghiên cứu và giải đáp. Để góp phần nghiên cứu và giải đáp những vấn đề
trên, tôi lựa chọn đề tài: "Phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn huyện
Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn".
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế của Trần Tiến Khải
(2007). Tác giả đã phân tích tình hình hiện tại, nêu ra những khó khăn còn tồn
tại của nông thôn và nông dân Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ rõ các
xu hướng thay đổi trong nông nghiệp hiện nay, các vấn đề thuận lợi và khó khăn
khi nước ta gia nhập WTO với mục đích tìm ra các phương hướng và giải pháp
để tiếp tục phát triển kinh tế hộ nông thôn như sau:


4
- Định hướng các nhóm giải pháp nhằm giải phóng và nâng cao hiệu quả
việc sử dụng nguồn lực sản xuất cho nông dân: (1) về đất đai: Theo Lê Đức
Thịnh là có thể và cần thiết phải ban hành các chính sách khẳng định quyền sử
dụng đất lâu dài cho nông dân và nâng cao mức hạn điền để tích tụ đất cho sản
xuất hàng hóa. Ngoài ra, cần điều chỉnh giá đất nông nghiệp và giá đền bù đất
nông nghiệp. (2) về vốn: Thì cần có các chính sách thông thoáng hơn trong việc
cho vay nông nghiệp, cụ thể là nâng cao mức trần cho vay không thế chấp, cải
tiến phương thức cho vay, áp dụng giá trị đất khi thế chấp bằng đất. Đồng thời
tạo điều kiện đa dạng hóa nguồn tín dụng, hỗ trợ các tổ chức nông dân tham gia
các dịch vụ tín dụng. (3) về lao động: Nhận thức tầm quan trọng của việc dư
thừa tương đối lao động ở khu vực nông thôn, nhiều nhà nghiên cứu đã đồng
thuận ở điểm cần hỗ trợ chuyển dịch lao động nông nghiệp sang phi nông
nghiệp (Lê Đức Thịnh 2007; Vũ Trọng Bình 2007; Nguyễn Trọng Hoài và Võ
Tất Thắng 2006). Một số đề xuất cụ thể là gắn các chương trình đào tạo nghề
với các chính sách xóa đói giảm nghèo và phát triển nông thôn, các chính sách
thu hút đầu tư về nông thôn như giảm thuế, hỗ trợ khoa học công nghệ, xúc tiến
thương mại... còn tác giả Đinh Phi Hổ (2006) thì cần trang bị lại hoặc nâng cao
trình độ kiến thức nông nghiệp của người nông dân, ngoài ra còn lưu ý các giải
pháp tiềm năng là cải thiện công tác khuyến nông và gắn chặt nông dân với thị
trường qua phương thức sản xuất theo hợp đồng với các doanh nghiệp kinh
doanh nông sản.

nông thôn, thu hút đầu tư về nông thôn, tăng cường các công tác ứng dụng nông
nghiệp, khuyến nông, sản xuất, maketing sản phẩm mới để tăng thu nhập cho
nông dân.
+ Nhóm về an sinh xã hội: Tăng trợ cấp cho người nghèo, hỗ trợ người
nghèo các phương tiện sản xuất, cải thiện công tác tài chính nông thôn, cắt giảm
thuế và các nghĩa vụ tài chính trả từ nông dân.
Các luận văn: "Nghiên cứu khả năng phát triển kinh tế hộ nông dân theo
hướng sản xuất hàng hoá ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên" của Nguyễn Thu


6
Hằng, luận văn "Phát triển kinh tế hộ và những tác động đến môi trường khu
vực nông thôn huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên" của Đặng Thị Thái, các tác
giả nghiên cứu về nguyên nhân, kết quả đạt được và đưa ra các giải pháp, tuy
nhiên là ở địa phương khác.
Tính đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể về phát triển kinh
tế hộ nông dân của huyện Bắc Sơn - tỉnh Lạng Sơn. Nên đề tài tôi chọn không
trùng với đề tài nào đã công bố. Dựa trên các đặc điểm kinh tế - xã hội, tình hình
phát triển của địa phương để đưa ra các giải pháp hợp lý nhằm thúc đẩy sự phát
triển kinh tế hộ nông dân huyện Bắc Sơn ngày càng phát triển.


7

Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN
1.1. Tổng quan về kinh tế hộ nông dân
1.1.1. Các khái niệm hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân
a. Khái niệm hộ, hộ nông dân
Hộ đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển. Trải qua mỗi

hoạt động chủ yếu là dựa vào lao động gia đình.
Kinh tế hộ nông dân trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của chính hộ gia đình
chứ không phải phục vụ mục đích sản xuất hàng hóa để bán. Tuy nhiên, trong
hiện tại hộ gia đình là một thành phần kinh tế của xã hội, nó không những sản
xuất hàng hóa chỉ với mục đích tự cung, tự cấp mà còn là sản phẩm đầu vào cho
các ngành công nghiệp và dịch vụ.
Hộ nông dân là thực thể kinh tế - văn hoá - xã hội chủ yếu ở nông thôn, vì
vậy cần phải hệ thống lý thuyết về phát triển kinh tế hộ nông dân làm nền tảng
cho việc phân tích, đánh giá và xây dựng chiến lược phát triển kinh tế nông
thôn. Và có thể thấy kinh tế hộ nông dân là một hình thức cơ bản và tự chủ trong
nông nghiệp. Nó được hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài,
dựa trên sự tư hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp
với sản xuất nông nghiệp, thích ứng, tồn tại và phát triển trong mọi chế độ kinh
tế - xã hội.
Phát triển kinh tế là quá trình tịnh tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong
một thời kỳ nhất định. Trong đó, bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng
và tiến bộ mọi mặt của xã hội hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý.
1.1.2. Đặc điểm của kinh tế hộ nông dân
Dựa vào các khái niệm và các đặc trưng của kinh tế hộ nông dân ta có thể
thấy các đặc điểm cơ bản của kinh tế hộ nông dân là:
- Kinh tế hộ sản xuất là việc tiến hành sản xuất kinh doanh đa năng, vừa
trồng trọt, vừa chăn nuôi và làm nghề phụ. Sự đa dạng ngành nghề sản xuất ở
một góc độ nào đó là sự hỗ trợ cần thiết để kinh tế hộ sản xuất có hiệu quả.


9
- Hoạt động của kinh tế hộ nông dân chủ yếu là dựa vào lao động gia đình
hay là lao động có sẵn mà không cần phải thuê ngoài. Các thành viên tham gia
hoạt động kinh tế hộ có quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế và huyết thống.
Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng nhất không thể thiếu của sản xuất

Vai trò của kinh tế hộ có nhiều thay đổi cả về phương thức quản lý lẫn lao
động sản xuất, nhất là từ khi phong trào hợp tác xã mất dần động lực phát triển.
Mốc quan trọng của sự thay đổi đó là sự ra đời của Chỉ thị 100, ngày 31-011981 của Ban Bí thư về cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến
nhóm và người lao động trong hợp tác xã.
Tiếp theo đó, Nghị quyết 10, ngày 05 - 04 - 1988 của Bộ Chính Trị về đổi
mới quản lý nông nghiệp đã tạo cơ sở quan trọng để kinh tế hộ nông dân trở
thành đơn vị kinh tế tự chủ trong nông nghiệp.
Đối với khu vực nông, lâm trường, nhờ có Nghị định số 12/NĐ-CP, ngày
03-02-1993 về sắp xếp tổ chức và đổi mới cơ chế quản lý các doanh nghiệp
nông nghiệp nhà nước, các nông, lâm trường đã từng bước tách chức năng quản
lý nhà nước đối với với quản lý sản xuất, kinh doanh, các gia đình nông, lâm
trường cũng được nhận đất khoán và hoạt động dưới hình thức kinh tế hộ. Tuy
những đặc điểm truyền thống của kinh tế hộ vẫn không thay đổi, nhưng việc
được giao quyền sử dụng đất lâu dài đã làm cho hộ gia đình trở thành đơn vị sản
xuất, kinh doanh tự chủ, tự quản. Động lực mới cho sự phát triển kinh tế trong
nông nghiệp, nông thôn đã xuất hiện.
1.2. Nội dung và chỉ tiêu phát triển kinh tế hộ nông dân
1.2.1. Nội dung phát triển kinh tế hộ nông dân
Kinh tế hộ nông dân là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động chủ yếu là
dựa vào lao động gia đình hay là lao động có sẵn mà không cần phải thuê ngoài
và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của chính
hộ gia đình chứ không phải phục vụ mục đích sản xuất hàng hóa để bán. Tuy
nhiên, trong hiện tại hộ gia đình là một thành phần kinh tế của xã hội, nó không
những sản xuất hàng hóa chỉ với mục đích tự cung tự cấp mà còn là sản phẩm


11
đầu vào cho các ngành công nghiệp và dịch vụ. Kinh tế hộ nông dân là một
thành phần của kinh tế nông nghiệp, cũng có thể hiểu rằng thúc đẩy sự phát triển
kinh tế hộ nông dân chính là làm cho thu nhập của hộ tăng lên, hay làm cho kinh

nghiệp làm cho năng suất lao động, sản lượng nông nghiệp tăng nhanh.
b. Nâng cao trình độ của chủ hộ
- Trình độ của chủ hộ bao gồm trình độ học vấn và kỹ năng lao động.
Người lao động phải có trình độ học vấn và kỹ năng lao động để tiếp thu những
tiến hộ khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất tiên tiến. Trong sản xuất, phải
giỏi chuyên môn, kỹ thuật, trình độ quản lý mới mạnh dạn áp dụng thành tựu
khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm mang lại lợi nhuận cao. Điều này là rất
quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả trong sản xuất kinh doanh của hộ,
ngoài ra còn phải có những yếu tố cấu thành tố chất của một người dám làm
kinh doanh.
- Nâng cao trình độ của chủ hộ về sản xuất, kiến thức về kinh doanh, kinh
tế thị trường, quản lý... đòi hỏi phải có hỗ trợ từ phía chính quyền thông qua phổ
biến những kiến thức về sản xuất như: kỹ thuật sản xuất trong chọn giống, trồng
trọt, chăn nuôi, chăm sóc, thu hoạch, phòng bệnh… Cung cấp cho họ thông tin
về thị trường, giá cả; đào tạo trang bị kiến thức, nâng cao hiểu biết cho chủ hộ.
- Nâng cao năng lực làm chủ cho các hộ nông dân: Ở nước ta trình độ văn
hóa và tư duy kinh tế hóa hàng hóa của người nông dân còn chưa cao nên để trở
thành một chủ thể sản xuất tự chủ trong nền kinh tế hàng hóa, bản thân người
nông dân phải có đủ tri thức để tiếp cận các tiến bộ, thành tựu mới, có đủ kỹ năng
và bản lĩnh để làm chủ.
- Đổi mới và phát triển đa dạng các hình thức hợp tác ở nông thôn: Đối với
hộ nông dân có hướng sản xuất hàng hóa thì mô hình các hợp tác xã kiểu mới sẽ
có tác dụng thúc đẩy sự phát triển kinh tế hộ nông dân.
- Gia tăng các hình thức và mức độ liên kết hợp tác trong sản xuất kinh
doanh của các hộ nông dân: Để đáp ứng yêu cầu của thị trường về sản phẩm
hàng hoá, các hộ nông dân phải liên kết hợp tác với nhau đế sản xuất, hỗ trợ
nhau về vốn, kỹ thuật và giúp nhau tiêu thụ sản phẩm. Nhờ có các hình thức liên


13

14
cấu vốn theo tính chất vốn; lao động bình quân 1 hộ, lao động bình quân/người tiêu
dùng bình quân.
- Chỉ tiêu đánh giá trình độ sản xuất của hộ nông dân bao gồm các chỉ tiêu
phản ánh về chủ hộ, về điều kiện sản xuất, phương hướng sản xuất. Chỉ tiêu
phản ánh về chủ hộ nông dân: Trình độ học vấn, trình độ chuyên môn nghiệp vụ,
kinh nghiệm sản xuất, khả năng tiếp thu khoa học kỹ thuật, khả năng tiếp cận thị
trường, độ tuổi bình quân, giới tính.
- Chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất của hộ nông dân: Sản lượng hàng hóa;
giá trị sản xuất; giá trị sản lượng hàng hóa; doanh thu…
- Chỉ tiêu phản ánh thu nhập, đời sống và tích lũy của hộ nông dân bao
gồm: Tổng thu nhập của hộ, thu nhập bình quân người/ tháng; tổng chi tiêu
trong năm; cơ cấu chi tiêu trong năm; chi đời sống; chi tiêu bình quân người/
tháng; chi đời sống bình quân người /tháng. tỷ lệ thặng dư và tích luỹ của hộ.
1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân
1.3.1. Điều kiện tự nhiên
- Vị trí địa lý và đất đai:
Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát
triển của kinh tế hộ nông dân. Những hộ nông dân có vị trí thuận lợi như: Gần
đường giao thông, gần các cơ sở chế biến nông sản, gần thị trường tiêu thụ sản
phẩm, gần trung tâm các khu công nghiệp, đô thị lớn... sẽ có điều kiện phát triển
kinh tế. Sản xuất chủ yếu của hộ nông dân là nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản
xuất đặc biệt và không thể thay thế trong quá trình sản xuất. Do vậy quy mô đất
đai, địa hình và tính chất nông hoá thổ nhưỡng có liên quan mật thiết tới từng
loại nông sản phẩm, tới số lượng và chất lượng sản phẩm, tới giá trị sản phẩm và
lợi nhuận thu được.
- Khí hậu thời tiết và môi trường sinh thái
Khí hậu thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Điều
kiện thời tiết, khí hậu, lượng mưa, độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng... có mối quan hệ