Tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức
trách nhiệm, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân
Vào những năm đầu thế kỷ 20, khi dân tộc còn chìm đắm trong đêm trường nô lệ, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Tổ
quốc, bôn ba năm châu, bốn biển, để tìm đường cứu nước, cứu dân. Khát vọng dân tộc được độc lập, nhân dân
được tự do, ấm no, hạnh phúc đã đưa Người đến với chủ nghĩa Mác - Lê-nin và trở thành người Việt Nam đầu
tiên vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào thực tiễn cách mạng, sáng lập, tổ chức, rèn luyện và lãnh
đạo Ðảng ta. Dưới sự lãnh đạo của Ðảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cả dân tộc nhất tề vùng lên tiến hành Tổng
khởi nghĩa Tháng Tám 1945, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. "Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định
không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ". Ðáp lời kêu gọi của Người, cả dân tộc ta, triệu người
như một đã tiến hành các cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ, đánh thắng các thế lực thực dân, đế quốc hung
bạo nhất, làm nên những chiến thắng oai hùng: Ðiện Biên Phủ, Ðại thắng Mùa xuân năm 1975, thu giang sơn
về một mối, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt
động, Ðảng ta đã khởi xướng, lãnh đạo thành công và ngày càng hoàn thiện đường lối đổi mới đất nước theo
định hướng XHCN. Công cuộc đó, trong hơn 20 năm qua, đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch
sử. Ðất nước ta ngày càng to đẹp hơn, đàng hoàng hơn như Người hằng mong ước. Ðời sống vật chất và tinh
thần của các tầng lớp nhân dân ngày càng được cải thiện; sự nghiệp CNH, HÐH được đẩy mạnh. Vị thế nước ta
trên trường quốc tế không ngừng nâng cao. Những thành tựu lớn lao đó tạo tiền đề để chúng ta đẩy mạnh toàn
diện công cuộc đổi mới, sớm đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển.
Trong nửa đầu nhiệm kỳ vừa qua, Nghị quyết Ðại hội X của Ðảng được triển khai và đạt nhiều thành tựu quan
trọng. Sự nghiệp đổi mới tiếp tục được đẩy mạnh trên mọi lĩnh vực. Kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng. An sinh
xã hội được chăm lo nhiều hơn. Nhiều chỉ tiêu kinh tế - xã hội đã đạt hoặc gần đạt so với Nghị quyết Ðại hội đề
ra.
Nhìn lại chặng đường lịch sử gần 80 năm qua, kể từ Ngày thành lập Ðảng, chúng ta càng tự hào vì mỗi chiến
công, mỗi thành tựu mà Ðảng ta và nhân dân ta giành được đều bắt nguồn từ công lao trời biển và gắn liền với
tên tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Trước mỗi khó khăn, thách thức, Ðảng ta, nhân dân ta lại tìm thấy
trong di sản tinh thần vô giá do Người để lại ánh sáng soi đường, chỉ lối để tận dụng thời cơ, vượt qua thách
thức, đồng tâm, hiệp lực đưa sự nghiệp cách mạng tiếp tục tiến lên.
Nghị quyết Ðại hội X của Ðảng xác định "Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Ðảng" là nhiệm vụ
hàng đầu với vị trí then chốt để Ðảng gánh vác nhiệm vụ lịch sử mà nhân dân giao phó. Nửa đầu nhiệm kỳ Ðại
hội, Ðảng ta quyết tâm đẩy mạnh, thực hiện đồng bộ công tác xây dựng Ðảng, tạo được nhiều chuyển biến, tiến

những vấn đề về toàn cầu hóa kinh tế, cách mạng khoa học- công nghệ, chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang...,
nền kinh tế Mỹ lâm vào khủng khoảng tài chính nặng nề nhất từ sau cuộc khủng hoảng tài chính 1929-1933 và
đang lan rộng ra nhiều nước. Cuộc khủng hoảng còn diễn biến phức tạp, khó lường trước, có thể kéo dài trong
một vài năm, gây ra suy giảm, suy thoái kinh tế thế giới. Trong bối cảnh đó, một vấn đề nổi lên là nhân loại
đang tìm cách vượt ra khỏi cuộc khủng hoảng, suy thoái kinh tế với một trong những giải pháp quan trọng hàng
đầu là nêu cao ý thức trách nhiệm, chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm.
Trong bài phát biểu nhậm chức, Tổng thống Mỹ B. Obama đề cập “nền kinh tế của chúng ta đặc biệt bị suy
yếu, một hậu quả của sự tham lam và vô trách nhiệm của một số đối tượng”. Ông cho rằng “những ai đang leo
lên quyền lực bằng con đường tham nhũng, rằng các vị đang đi sai con đường lịch sử”. Cũng như Thủ tướng
Đức, Tổng thống Mỹ tuyên bố với Quốc hội sẵn sàng chịu trách nhiệm trước gói kích cầu do ông đề nghị. Phát
biểu trước Quốc hội Mỹ, B. Obama cho biết đã bắt đầu nghiên cứu kỹ lưỡng ngân sách liên bang và xác nhận
có thể cắt giảm khoảng 2 nghìn tỷ USD trong vòng mười năm tới; giải quyết triệt để tình trạng lãng phí, nạn
tham nhũng và lạm dụng trong các chương trình quốc gia. Cùng với việc công khai thu nhập, khước từ phi đội
trực thăng bảo vệ mới, Tổng thống Obama đã phê phán gay gắt tập đoàn AIG chi tiền thưởng - tiền cứu trợ từ
Chính phủ, tức là tiền thuế của dân - không đúng lúc. Tổng thống Mỹ cho rằng “làm sao họ - một công ty rơi
vào khủng hoảng do sự khinh suất và tham lam - có thể biện hộ được sự xúc phạm trắng trợn đối với người nộp
thuế, những người đã bỏ tiền ra giúp công ty thoát hiểm... Đây không phải là chuyện tiền bạc. Đây là những vấn
đề liên quan tới giá trị nền tảng của chúng ta”.
Không chỉ ở Mỹ, ở Đức, mà hầu như cả thế giới đang nỗ lực cao độ trong việc thực thi các giải pháp hữu hiệu
về chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm để cứu vớt các nền kinh tế. Nước Nga, sau khi Tổng thống và Thủ
tướng công khai tài sản, nhiều quan chức đã công khai tài sản. Thủ tướng Nhật công du bằng máy bay nhỏ. Hàn
Quốc cắt giảm dùng xe công xuống còn 30%; Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn thép Busan Hàn Quốc đi xe
Deawoo. Trung Quốc có “Ngày tiết kiệm trong công sở” và thưởng 10% tài sản cho người tố cáo tham nhũng.
Philippin có “Ngày không ô tô trong quân đội”, tắt điều hòa sau 16 giờ 30 v.v… Một số Bộ trưởng, Thủ tướng
các nước xin từ chức, vì tự thấy không làm tròn trách nhiệm của nhân dân giao (1).
Rõ ràng là vấn đề nêu cao đạo đức công dân, phòng, chống tham nhũng, thực hiện trách nhiệm của người
đứng đầu trên thế giới, cung cấp nhiều thông tin và gợi cho ta nhiều suy nghĩ bổ ích về việc thực hành đạo đức.
Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành trung ương khóa X (1-2009) kiểm điểm “việc nghiên cứu, vận dụng kinh
nghiệm của các nước về phòng, chống tham nhũng còn ít; việc phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về
chống tham nhũng còn chậm”. Điều quan trọng nhất là bức tranh của thế giới càng củng cố và khẳng định tư

thường so sánh với nhân dân. Mệnh đề “Nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục
vụ nhân dân” là Hồ Chí Minh chủ yếu đề cập tới trách nhiệm của cán bộ đương chức, đương quyền, so với
nhân dân, họ là những người có quyền. Tại sao như vậy?
Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, nhưng nhân dân cần được tổ chức và có người dẫn đường.
Cán bộ là gốc của mọi công việc. Mọi việc thành bại đều liên quan tới cán bộ tốt hay xấu. Nhưng cán bộ lại là
đầy tớ của dân, người phục vụ dân. Cán bộ, đảng viên là tấm gương của xã hội, “đi trước để làng nước theo”.
Gương sáng thì dân soi, gương mờ thì dân quay lưng lại. Hồ Chí Minh chỉ rõ “đã là cán bộ thì so với nhân dân,
ít nhiều đều có quyền hành, cấp cao thì quyền to, cấp thấp quyền nhỏ, Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương
tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư”.
Cán bộ phải hiểu vai trò, vị trí của dân và tự hiểu vai trò, vị trí của mình trong tiến trình cách mạng. Sự hiểu
biết đó để thấy rằng quyền lực cán bộ đang thi hành là quyền lực của dân, trong tay dân, do dân ủy thác. Khi
được ủy thác quyền lực thì cán bộ- như Bác dặn- phải hết sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh
quốc dân ra trước mặt trận, bao giờ đồng bào cho lui thì phải vui lòng lui. “Đồng bào cho lui” nghĩa là khi cán
bộ không còn tín nhiệm với nhân dân nữa, hoặc tự thấy chức vụ mình đảm nhiệm quá lớn so với tài, đức của
mình, hoặc công việc phụ trách trước dân mà mình không hoàn thành... thì phải được miễn nhiệm, bãi nhiệm
hay từ chức.
Cán bộ đảng viên phải hiểu rằng, cơm chúng ta ăn, áo chúng ta mặc, vật liệu chúng ta dùng là của dân, thì
việc phục vụ dân, công bộc của dân là lẽ đương nhiên. Mặt khác phải thấy rằng Tổ quốc là Tổ quốc chung của
mọi con dân nước Việt, con Lạc cháu Hồng, mọi người phải có trách nhiệm phụng sự Tổ quốc, đặc biệt trong
đó, cán bộ là đội ngũ ưu tú của dân tộc thì càng phải nêu cao tinh thần phục vụ Tổ quốc. Bác Hồ đã dạy: “Các
Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Mỗi cán bộ phải nhận thức đúng đắn, sâu sắc rằng, sự khác biệt về chất của các thắng lợi chống ngoại xâm
dưới sự lãnh đạo của Đảng so với các thắng lợi dưới các triểu đại phong kiến trước đây là ở chỗ thắng lợi do
Đảng lãnh đạo đã “biến người nô lệ thành người tự do”. Cách mạng Tháng Tám 1945 đã dựng lên nước Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ đó trở đi, nước ta là nước dân chủ: Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền
hạn đều của dân. Chính quyền từ xã đến chính phủ Trung ương đều do dân cử ra.
Những nhận thức nêu trên cho thấy việc nêu cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc,
phục vụ nhân dân của cán bộ là điều tất yếu, dễ hiểu và người cán bộ của dân- chứ không phải cha mẹ của dân
như thời thực dân phong kiến- phải phục vụ tốt đời sống nhân dân, phục vụ hàng ngày, phục vụ suốt đời.
Nội dung nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trước hết thể

“nghiêm ngặt kiểm tra, các địa phương phải kiên quyết thực hành những nghị quyết của Đảng. Kiên quyết
chống lại cái thói nghị quyết một đường, thi hành một nẻo”(3). “Đảng phải luôn xét lại những nghị quyết và
những chỉ thị của mình đã thi hành thế nào. Nếu không vậy thì những nghị quyết và chỉ thị đó sẽ hóa ra lời nói
suông mà còn hại đến lòng tin cậy của nhân dân đối với Đảng”(4).
Về phía cán bộ, đảng viên, phải đem hết trí tuệ, tâm huyết và lực lượng làm trọn vẹn, có hiệu quả phần việc
được giao, dù đó là việc to hay nhỏ, dễ hay khó. Làm tốt công việc không có nghĩa là không vấp váp khuyết
điểm. Phải thấy rằng đó là sự vấp váp khuyết điểm trong tiến bộ. Và trong trường hợp đó thì phải biết tự phê
bình, hoan nghênh nhân dân phê bình, kiên quyết dùi mài tinh thần trách nhiệm. Làm tròn phần việc đồng thời
lời nói đi đôi với việc làm. Nếu công việc không hoàn thành, lời nói không đi đôi với việc làm, nói nhiều làm ít,
nói mà không làm, nói một đường làm một nẻo, thì phải gánh chịu hậu quả.
Ý thức trách nhiệm, tinh thần phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân phải gắn bó chặt chẽ giữa xây và chống.
Xây ý thức “việc gì lợi cho dân, dù nhỏ mấy cũng phải hết sức làm; việc gì hại cho dân, dù nhỏ mấy cũng phải
hết sức tránh”. Chống thói đạo đức giả, bệnh thành tích- hình thức, cẩu thả, làm cho có chuyện, dễ làm khó bỏ,
đánh trống bỏ dùi, gặp sao làm vậy. Quan liêu mệnh lệnh, chủ quan, hấp tấp, tự tư tự lợi là trái hẳn với tinh thần
trách nhiệm, cần phải tiêu diệt.
Muốn làm tốt những điều đó, cần có một hệ giải pháp từ phía Đảng và mỗi cán bộ, đảng viên. Đảng phải tăng
cường giáo dục cho cán bộ, đảng viên nhận thức sâu sắc, toàn diện về Đảng cầm quyền; nhận thức về những bài
học thành công và chưa thành công trong quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng. Những nhận thức tưởng như
đơn giản hay “thuộc lòng”, nhưng không phải ai cũng hiểu và hành được. Chẳng hạn, “Đảng ta là đạo đức, là
văn minh”; “Đảng có vững cách mạng mới thành công”, “Đảng là mỗi chúng ta”; “làm cán bộ tức là suốt đời
làm đày tớ trung thành của nhân dân”... Mấy chữ a, b, c đó - như cách nói của Bác- không phải ai cũng thuộc
đâu, phải học mãi, học suốt đời mới thuộc được.
Các giải pháp từ phía cán bộ, đảng viên gồm cả nhận thức và tu dưỡng. Trong nhận thức, rất cần những đột
phá mới về tư duy mang tính cách mạng và khoa học, thể hiện phẩm chất, bản lĩnh, trí tuệ, năng lực của cán bộ.
Cán bộ không dám “tự chỉ trích” với cái trí- bản lĩnh của người cách mạng; không dám nói, không dám làm,
không dám chịu trách nhiệm, theo kiểu “đập đi, hò đứng”, “thấy xôi nói xôi ngọt, thấy thịt nói thịt bùi’, “theo
gió bẻ buồm”, thì nói theo tinh thần của Lênin và Hồ Chí Minh- đó là một điều xấu hổ cho một Chính phủ là
công bộc của dân, cho Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân; cho Đảng cầm quyền. Cùng với nhận
thức, cán bộ đảng viên cần tu dưỡng, rèn luyện hàng ngày, suốt đời, gắn với công việc của mình về chính trị, tư
tưởng, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn, về phương pháp công tác và cách lãnh đạo, v.v..