Gặp lại Hồn Trương Ba da hàng thịt

NSƯT Thành Hội (vai hàng thịt) và NSƯT Thành Lộc (vai Đế Thích) trong Hồn Trương
Ba da hàng thịt - Ảnh: H.A.T Kịch bản nổi tiếng Hồn Trương Ba da hàng thịt của Lưu
Quang Vũ vừa được đạo diễn Ái Như dựng lại tại Sân khấu số 7 Trần Cao Vân, TP.HCM.
Trương Ba trong vở diễn của Ái Như không phải là bậc nho sĩ nữa mà đơn giản là một ông
lão làm vườn sống trung thực, ngay thẳng và giỏi môn cờ. Vì Trương Ba không còn là bậc
nho sĩ nên bi kịch của Hồn Trương Ba da hàng thịt cũng tạm cất đi sự tranh cãi quyết liệt
muôn thuở giữa một bên là phần hồn vốn được trọng là tôn quý, thanh cao và một bên là
phần xác vốn biểu tượng cho những cái nhục dục, phàm tục, tầm thường... Kịch bản Hồn
Trương Ba da hàng thịt vốn đa thanh, nhiều tầng, nhiều lớp ý nghĩa; nay tạm ẩn đi một
thanh để nhấn mạnh cho một thanh khác là cái bi kịch lầm lạc của hồn Trương Ba phải
sống trong thể xác của anh hàng thịt, vở kịch như muốn tạm yên một cuộc cãi vã về phần
hồn và phần xác để tỉnh táo với nguyên nhân của bi kịch: Tại đâu? Dựa trên câu chuyện
Trương Đồ Dục trong dân gian, Lưu Quang Vũ đã đưa Hồn Trương Ba da hàng thịt trở
thành một điển tích nổi tiếng trong nghệ thuật và xã hội. Hôm nay, người xem gặp lại câu
chuyện mang đậm màu sắc dân gian và huyền thoại đó với những con người nơi hạ giới
như ông Trương Ba trung thực (Minh Trí), anh hàng thịt lỗ mãng, cộc cằn (NSƯT Thành
Hội) với cô vợ non tơ (Lê Khánh)... cùng với những bậc tiên thánh trên trời như Nam Tào,
Bắc Đẩu giữ sổ sanh tử (Đình Toàn, Thái Quốc), những bà tiên múa và một ông tiên cờ Đế
Thích không phải đạo mạo cốt cán mà tính tình lại hồn nhiên, trẻ thơ như bậc cải lão hoàn
đồng (NSƯT Thành Lộc). Vì cuộc sống nơi thiên giới nhàm chán nên Nam Tào, Bắc Đẩu
đâm ra chểnh mảng chuyện sanh tử nơi hạ giới, gạch nhầm tên Trương Ba khiến ông thác
sớm. Đế Thích vì mến tài đánh cờ Trương Ba nên cho hồn ông nhập vào xác anh hàng thịt,
sống nhờ. Được sống nhưng liệu Trương Ba có vui? Đứa cháu không chịu nhận ông nội, tệ
hơn khi ông chính là nước mắt, là nỗi đau khổ, giành giật lẫn dằn vặt khôn nguôi giữa hai
người vợ. Xung quanh ông còn có đứa con học đòi phường gian xảo, những tên lý trưởng
đục nước béo cò, những bậc tiên thánh trên trời cố tình lấp liếm lỗi lầm... Nên rắc rối, dị
hợm của cái tâm hồn Trương Ba trong thể xác hàng thịt giờ đây đâu còn là bi kịch cá nhân
nữa, hệ lụy với những người xung quanh ông nó đã biến nó trở thành cái rối ren, đảo điên
chung của xã hội. Tất cả đều xuất phát từ lỗi lầm của Nam Tào, Bắc Đẩu, Đế Thích... Lỗi

nghèo. Ông lý luận: “Phải thay đổi để sống chứ, việc chi tiêu trong nhà càng lúc càng
nhiều trong khi cuộc sống càng lúc càng khó khăn”. Ngay cả cái lối đánh cờ trí tuệ, thanh
tao thể hiện tinh thần sống thẳng ngay của ông từng khiến Đế Thích khâm phục cũng
không còn. Ông chọn nước đi “đút đích” có thể thắng nhanh chóng... Vợ, con dâu, cháu
nội và người bạn thân thiết mấy mươi năm, lẫn chính Trương Ba cùng thảng thốt, khổ đau
trước sự thay đổi này. Trương Ba khẩn cầu tiên Đế Thích cho ông được chết. Phút ấy, ông
trở về đúng cái hồn của Trương Ba ngày nào, dạy con lời tha thiết cuối cùng: “Không thể
sống bằng mọi giá đâu con ơi. Sống đảo điên, hèn hạ, không được là chính mình còn tệ
hơn cái chết!”.
Cảnh trí, phục trang của Hồn Trương Ba da hàng thịt mới đẹp, sang trọng với sự đầu tư
công phu, chăm chút - Ảnh: Anh Tuấn.
Vào giây phút ấy, nước mắt người xem ứa ra, song lại có được sự thanh thản nhẹ nhàng
bởi được củng cố lòng tin: phẩm cách cao đẹp nơi con người chẳng thể bị những mưu cầu
thấp hèn hay sự tha hóa của xã hội hạ gục. Bi kịch của Trương Ba và gia đình ông gần gũi
lạ với cuộc sống hôm nay. Thành quả của sự nỗ lực Tình huống kịch Hồn Trương Ba da
hng tht dn dp, xoay quanh nhiu nhõn vt t tiờn thỏnh trờn tri n ngi di h
gii. í kch ngn ngn t phờ phỏn thúi lm vic vụ trỏch nhim gõy hu qu tai hi, lờn
ỏn quan li thi nỏt lm xu mụi trng xó hi, n thụng ip: Li sng xu s dn n
mt nhõn cỏch, phn hn xu. Li sng xu chng bao gi a n mt cuc sng hnh
phỳc tt p. Lm con ngi sng tt p, khụng th tranh sng, mu sinh bng mi
cỏch Lm rừ rng v hp dn chng y th tht chng d dng. Sau my thỏng rũng vt
kit sc, o din i Nh a ra bn dng phỳc kho di hn ba ting ng h. V bị chê:
dài, nặng và không rõ ý muốn nói. Vậy là nữ đạo diễn nổi tiếng khó tính lẫn chịu khó này lại
mất ăn, mất ngủ cùng êkíp diễn viên cắt gọt vỡ diễn lại chỉ còn hơn hai tiếng.
Lần này chị đã dẫn dắt đợc ngời xem một cách hào hứng qua những miếng dựng táo bạo và
sắc nh dao cau. Nhbfx tiên Đế Thích của Thành Lộc, Trơng Ba của Thành Hội và Minh Trí,
vợ Trơng Ba - Kim Xuân, là những vai diễn cuốn hút, hấp dẫn, bản lĩnh, đáng để khâm phục.
Thiết kế sân khấu, phục trang đẹp, nổi bật.
Tất cả toát lên nét sang trọng, chăm chút về sự đầu t công sức để "Hồn Trơng Ba, da Hàng
thịt" đúng là một vỡ diễn danh giá, có tầm.