1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

--------------

LÊ THÁI SƠN

MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC NGUỒN
LỰC BÊN NGOÀI, NGUỒN LỰC
ĐIỂM ĐẾN MICE VÀ SỰ PHÁT
TRIỂN DU LỊCH MICE: TRƯỜNG
HỢP NGHIÊN CỨU TẠI ĐÀ LẠT
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 9340101

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 1/2019


2

Công trình được hoàn thành tại:
......................................................................................
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Hà Nam Khánh Giao
TS. Đinh Công Khải
Phản biện 1:...................................................................
......................................................................................
Phản biện 2:...................................................................

nguồn lực, một điểm đến có thể xây dựng và phát triển du lịch
MICE. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu tập trung xem xét
các nguồn lực tổng quát nào ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch
MICE tại một điểm đến.
Thông qua việc lược khảo các nghiên cứu trước đây:
Hướng nghiên cứu về nguồn lực điểm đến: đa số nghiên
cứu đều có một kết luận là muốn phát triển du lịch, điểm đến
cần có nguồn lực, nhưng chưa chỉ ra nguồn lực gì. Haugland và
ctg (2011) nhấn mạnh đến năng lực, sự phối hợp hoạt động và
mối quan hệ mạng lưới giữa các điểm đến; Denicolai và ctg
(2010) nhấn mạnh đến năng lực cốt lõi của du lịch, mối quan hệ
tương quan lẫn nhau để tạo ảnh hưởng. Ramgulam và ctg
(2012) cũng nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa các bên liên quan
đến hoạt động của du lịch MICE. Một số nghiên cứu khác cũng


2
nhấn mạnh đến nguồn lực của các bên liên quan để hỗ trợ cho
điểm đến phát triển du lịch.
Nghiên cứu về sự phát triển du lịch MICE thường chú ý
đến các tác động của kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường… mà
chưa chú ý đến các nguồn lực để điểm đến có thể dựa vào đó
tạo nên sự phát triển. Để có cách nhìn rõ nét hơn về lý thuyết
dựa vào nguồn lực để tạo nên sự phát triển, luận án này sẽ tổng
hợp các nghiên cứu trước đây, xây dựng mô hình lý thuyết về
các mối quan hệ và kiểm định mô hình bằng nghiên cứu định
lượng tại điểm đến MICE Đà Lạt.
Phát triển du lịch MICE tại Đà Lạt là một trong những
định hướng chiến lược quan trọng trong việc phát triển kinh tế,
xã hội của địa phương và hướng đến việc phát triển du lịch bền

phát triển du lịch, vừa mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp.
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng khảo sát trong nghiên cứu định tính là các nhà
lãnh đạo, nhà quản trị, chuyên viên kinh doanh đại diện cho các
tổ chức có liên quan đến hoạt động MICE tại Đà Lạt, các giảng
viên chuyên ngành du lịch tại một số trường Đại học.
Đối tượng khảo sát trong nghiên cứu định lượng là 135
doanh nghiệp du lịch trong nước và nước ngoài, cung cấp dịch
vụ du lịch MICE, có trụ sở tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh
miểm Đông Nam bộ. Mỗi đơn vị sẽ được phỏng vấn viên tiến
hành phỏng vấn một lãnh đạo, một nhà quản trị và một đến hai
chuyên viên kinh doanh.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu hỗn hợp: nghiên cứu định tính và
kiểm định định lượng sơ bộ ở bước đầu, nghiên cứu định lượng
để kiểm định mô hình ở bước sau. Các số liệu thứ cấp được sử


4
dụng để làm căn cứ xác định tiêu chí lựa chọn điểm đến MICE
Đà Lạt.
1.6 Đóng góp mới của Luận án
(1) Xây dựng mô hình mối quan hệ giữa các nguồn lực
bên ngoài của các bên liên quan cùng với nguồn lực điểm đến
MICE để ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch MICE tại một
điểm đến; Cụ thể hóa các khái niệm du khách MICE, nguồn lực
điểm đến MICE, phát triển du lịch MICE và các nguồn lực của
các bên liên quan trong du lịch MICE bằng các thang đo lường
theo hướng quản trị kinh doanh.
(2) Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nguồn lực bên

2.1.2. Các thành phần của du lịch MICE
* Hội nghị (Meeting)
Hội nghị là một thuật ngữ chỉ sự tụ họp chung với nhau
của một số người tại một nơi để trao đổi hay thực hiện một hoạt
động cụ thể nào đó. Nó có thể được tổ chức bởi nhiều lý do
khác nhau (Getz, 2008). Theo Fenich (2005), lý do quan trọng
nhất của hội nghị là giải quyết vấn đề và ra kết luận.
* Khuyến thưởng (Incentive)
Khuyến thưởng là một chuyến đi du lịch được nhà tổ


6
chức chi trả toàn bộ (Rogers, 2003) nhằm động viên, khen
thưởng người lao động (Fenich, 2005; Rogers, 2003). Khuyến
thưởng có thể bao gồm nhiều yếu tố trong chuyến đi như giáo
dục, hoạt động nhóm, nghiên cứu, khám phá.
* Hội thảo (Convention, Congress, Conference)
Hội thảo thường liên quan đến một cuộc họp lớn cho
những người có mục đích chung, được tổ chức hàng năm. Do
đó, hội thảo cần một kế hoạch chuẩn bị chu đáo với mục tiêu
không chỉ trong kinh doanh mà còn là những vấn đề xã hội rộng
lớn. Trường hợp Congress (Đại hội) thường liên quan đến
những cuộc họp lớn cấp quốc gia và quốc tế và Conference là
một sự kiện được tổ chức bởi bất kỳ một tổ chức nào để gặp gỡ,
trao đổi, cho ý kiến cho một vấn đề cụ thể.
* Triển lãm (Exhibition)
Triển lãm nhằm giới thiệu những sản phẩm mới, thường
được nhà cung cấp tích hợp vào trong khán giả tham dự hội
thảo và nó là một phần của hội thảo. Fenich (2005) cho rằng
triển lãm là một sự kiện mà tại đó hoạt động chính là người

cận

(Accessibility);

Có

trách

nhiệm

giải

trình

(Accountability); Giá cả hợp lý (Affordable); Hấp dẫn
(Attractions); và Có nhiều hoạt động (Activities). Như vậy,
điểm đến MICE là một vùng địa lý có những nguồn lực và lợi
thế so sánh riêng, có các tính năng độc đáo tạo nên sự hấp dẫn,
có cơ sở hạ tầng và dịch vụ đa dạng, chất lượng cao, được cung
cấp và tích hợp từ những nguồn lực ngay bên trong và bên
ngoài điểm đến nhằm cung cấp những sản phẩm du lịch MICE
có chất lượng cao.
2.2 Lý thuyết các bên liên quan đến du lịch MICE
2.2.1 Khái niệm và lý thuyết các bên liên quan


8
Theo Harrison và Freeman (1999), các bên liên quan là
bất kỳ nhóm\cá nhân nào có thể có ảnh hưởng hoặc bị ảnh
hưởng bởi việc đạt được mục tiêu của tổ chức. Clarkson (1995)

đến điểm đến.
2.2.2 Phân loại các bên liên quan
Reid và Arcodia (2002) đã phân chia các bên liên quan
theo hướng tổng quát gồm các bên liên quan chính và các bên
liên quan thứ cấp. Hardy và Beeton (2001) phân loại 4 nhóm
tổng quát gồm cư dân địa phương, nhà điều hành, du khách và
nhà quản lý; Getz và ctg (2007) đã phân loại cụ thể hơn các bên
liên quan gồm những thành phần: (i) Cung cấp trang thiết bị: hỗ
trợ và cung cấp các tài nguyên cho sự kiện; (ii) Người điều
chỉnh: thường là chính quyền địa phương một vùng, Chính phủ;
(iii) Nhà đồng sản xuất: cá nhân và tổ chức tham gia sự kiện;
(iv) Các đồng minh và hợp tác: các tổ chức chuyên nghiệp, cơ
quan du lịch; (v) Những người bị ảnh hưởng: khán giả và cộng
đồng; Các chuyên gia tư vấn về điểm đến du lịch của tổ chức
WTO đã xây dựng khung khái niệm các bên liên quan của một
điểm đến du lịch gồm: điểm đến, du khách, tổ chức quản trị,
cộng đồng và chính quyền địa phương. Các bên liên quan được
nghiên cứu trong luận án này sẽ được tổng hợp từ những bên
liên quan thường được sử dụng trong các nghiên cứu nêu trên
và được các chuyên gia bỏ phiếu chọn theo điều kiện nghiên
cứu của Đà Lạt – Việt Nam.
2.3 Lý thuyết dựa vào nguồn lực
2.3.1 Khái niệm nguồn lực
Nguồn lực của một doanh nghiệp bao gồm cấu trúc các
tài sản, quy trình tổ chức, đặc điểm doanh nghiệp, thông tin,
kiến thức… được điều khiển bởi doanh nghiệp để thực hiện các


10
hoạt động chiến lược nhằm đạt tới hiệu quả và hiệu suất

kinh doanh của điểm đến, khu vực. Kiến thức được phân thành
hai loại là kiến thức ngầm và kiến thức rõ ràng (Venkitachalam
và Busch, 2012). Khi xem xét dưới góc độ quản trị kiến thức,
Cooper (2006) cho rằng mô hình dựa vào nguồn lực kiến thức
cần: nắm bắt, mã hóa kiến thức, tạo dòng chảy để chuyển giao
kiến thức dễ dàng hơn.
Quan điểm về các mối liên hệ (Relational View):
Weiland và Wallenburg (2012) cho rằng nguồn lực mối quan hệ
có thể ảnh hưởng đến các thành viên trong hệ thống và có thể
gia tăng hiệu quả hoạt động. Khả năng mối quan hệ có thể dựa
trên 3 yếu tố: thông tin, hợp tác và tích hợp lẫn nhau. Khi các
bên liên quan sẵn sàng tạo mối quan hệ thông qua những giao
dịch cụ thể, các nguồn lực đặc biệt mà họ chú ý đưa vào thường
là (1) vị trí đặc biệt liên quan đến các điểm sản xuất, cung cấp
dịch vụ là gần nhau; (2) tài sản vật lý đặc biệt liên quan đến
những máy móc, công cụ, trang thiết bi đặc biệt và (3) là tài sản
con người đặc biệt liên quan đến sự hiểu biết cụ thể được tích
lũy bởi giao dịch viên thông qua các mối quan hệ lâu dài, phát
triển các kinh nghiệm làm việc với nhau và tích lũy thông tin
chuyên ngành, ngôn ngữ, và sự hiểu biết (Dyer và Singh, 1998).
2.4 Lý thuyết phát triển du lịch MICE
2.4.1 Khái niệm phát triển: Chương trình Phát triển Liên hợp
quốc (The United Nations Development Program) (2013) chỉ ra
rằng sự phát triển thể hiện bằng cách cung cấp nhiều lựa chọn
hơn, tự do hơn cho người dân và họ có cơ hội tham gia vào các
hoạt động có ý nghĩa. Từ khái niệm này, áp dụng trong lĩnh vực
du lịch, phát triển du lịch sẽ cung cấp nhiều loại hình du lịch,


12

là, sự tái đầu tư vào bên trong cho tương lai của điểm đến; Ba
là, tác động đến môi trường ít hơn.
2.5 Các nhân tố nguồn lực – Nguồn lực điểm đến MICE
Dựa vào lý thuyết Michell và ctg (1997), các bên liên
quan đã được tác giả tổng hợp từ những nghiên cứu nước ngoài
đáp ứng đủ cả ba tiêu chí quyền lực, hợp pháp và khẩn cấp,
được các chuyên gia bỏ phiếu chọn. Kết quả, các bên liên quan
được chọn theo hướng nguồn lực đưa vào nghiên cứu tại Đà Lạt
là: Nhà cung cấp; Nhà tổ chức; Tổ chức chuyên nghiệp; Du
khách MICE và Điểm đến MICE.
Nhà cung cấp sẽ xem xét, lựa chọn để đầu tư nguồn lực
vào những hoạt động hợp lý, mang tính dài hạn như đầu tư vào
khách sạn, resort cao cấp, trung tâm triển lãm... hoặc cơ sở hạ
tầng phù hợp với hoạt động du lịch tại một điểm đến để đảm
bảo hoạt động của đơn vị. Ngoài ra, bằng quan hệ mạng lưới, họ
còn liên kết, cùng với những nhà cung cấp dịch vụ khác trong
chuỗi cung ứng hoạt động du lịch MICE như: các loại hình vận
chuyển, trang thiết bị cho tổ chức sự kiện, hoạt động quảng cáo,
bán hàng lưu niệm... (Tingting và ctg, 2007). Một khi trở thành
nhà cung cấp dịch vụ cho sự kiện, nhà cung cấp còn vận dụng
nguồn lực kinh nghiệm của họ trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ
như quy trình, hệ thống thủ tục, kiến thức kinh nghiệm của các
chuyên gia, tay nghề của nhân viên kỹ thuật vào trong sự kiện
để giúp sự kiện được tổ chức thành công ở điểm đến.
Nguồn lực nhà tổ chức: Nhà tổ chức có thể là chính
phủ, chính quyền địa phương, các hiệp hội hay doanh nghiệp
nên việc áp dụng khái niệm nguồn lực là thuận lợi. Nguồn lực


14

15
trị kinh nghiệm họ thu được khi tham gia vào hoạt động du lịch.
Điều này, sẽ giúp du khách MICE đóng góp nguồn lực hiệu quả
hơn đối với điểm đến MICE.
Nguồn lực của một điểm đến tại một thời điểm bao gồm
cấu trúc những tài sản hữu hình như tài nguyên thiên nhiên, tài
sản vô hình như các tài sản văn hóa, các năng lực, thông tin,
cộng với nguồn nhân lực có tay nghề cao, có sẵn tại điểm đến,
kết hợp với các nguồn lực khác từ bên ngoài đóng góp vào
thông qua hoạt động của bên liên quan đó tại điểm đến
(Seebaluck và ctg, 2013; Mistilis và Dwyer, 2008).
2.6 Mô hình lý thuyết
Dựa trên cơ sở các lý thuyết đã trình bày ở Mục 2.2, 2.3,
2.4, 2.5, và những thảo luận về mối quan hệ giữa các nguồn lực
bên ngoài, nguồn lực điểm đến MICE ảnh hưởng đến sự phát
triển du lịch MICE, các giả thuyết được đề xuất:
H1: Nguồn lực nhà cung cấp có mối quan hệ thuận chiều (+)
đến nguồn lực điểm đến MICE.
H2: Nguồn lực nhà tổ chức có mối quan hệ thuận chiều (+) đến
nguồn lực điểm đến MICE.
H3: Nguồn lực tổ chức chuyên nghiệp có mối quan hệ thuận
chiều (+) đến nguồn lực điểm đến MICE.
H4: Nguồn lực du khác MICE có mối quan hệ thuận chiều (+)
đến nguồn lực điểm đến MICE.
H5 Nguồn lực điểm đến MICE có mối quan hệ thuận chiều (+)
đến sự phát triển du lịch MICE.


16


rằng thay vì chỉ tập trung kiểm định vào một mô hình lý thuyết,
ta cần kiểm định nó với mô hình cạnh tranh. Ngoài ra, phương
pháp phân tích cấu trúc tuyến tính cho phép nghiên cứu nhiều
mối quan hệ khả dĩ giữa các nhân tố trong mô hình và cùng một
mô hình. Do vậy, nghiên cứu này đề xuất them ba mô hình cạnh
tranh nhằm so sánh với mô hình lý thuyết để chọn ra mô hình
tốt nhất.
- Mô hình cạnh tranh 1 - Mối quan hệ giữa nguồn lực du
khách MICE với sự phát triển du lịch MICE: du khách
MICE là người đồng sáng tạo ra các giá trị, đồng sáng tạo kinh
nghiệm trong một sự kiện liên quan đến tương tác với những du
khách khác, nhân viên phục vụ, cư dân địa phương…
(Prebensen và ctg, 2013). Ở phía tiêu thụ, họ là người thúc đẩy
sự phát triển các sản phẩm dịch vụ, hàng hóa để kích thích họ
gia tăng tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ khác nhau, và kết quả


17
làm tăng lên giá trị cho bản thân và những bên liên quan khác
(Dwyer và ctg, 2003). Hussain và ctg (2014) phát hiện rằng du
khách MICE đến với Malaysia đã kích thích sự phát triển du
lịch MICE. Từ những thảo luận trên, tác giả đề xuất giả thuyết:
H6: Nguồn lực của du khách MICE có mối quan hệ thuận chiều
(+) đến sự phát triển du lịch MICE.
- Mô hình cạnh tranh 2 - Mối quan hệ giữa nguồn lực nhà
cung cấp và sự phát triển du lịch MICE: Nghiên cứu của
Haugland và ctg (2011), Ramgulam và ctg (2012) cho thấy
nguồn lực của nhà cung cấp và nguồn lực có được từ mối quan
hệ mạng lưới giữa điểm đến và các nhà cung cấp sản phẩm dịch
vụ là những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch MICE.

tài liệu

Ý kiến chuyên gia
Bước 2

Nghiên cứu định
lượng sơ bộ
N=100

Đánh giá độ tin cậy

Phân tích EFA

Bảng hỏi chính thức

Bước 3
Nghiên cứu định
lượng chính
thức N=400

Đánh giá độ tin cậy

Phân tích EFA

Phân tích CFA

Mô hình SEM

Thảo luận và đề xuất


Kết quả phân tích ma trận các nguồn lực bên ngoài, nguồn
lực điểm đến MICE và sự phát triển du lịch MICE đều có hệ số
tải nhân tố và phương sai trích đạt, các biến đều nhóm như ban
đầu, không có sự di chuyển biến.
3.4 Phương pháp phân tích dữ liệu ở nghiên cứu chính thức


20
Thực hiện kiểm định Cronbach’Alpha và phân tích nhân
tố khám phá (EFA) để đánh giá lại các thang đo. Kế tiếp, phân
tích nhân tố khẳng định (CFA) được dùng để kiểm định độ tin
cậy tổng hợp, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt và mức độ phù hợp
chung của thang đo. Với mô hình cấu trúc, kỹ thuật SEM với
ước lượng ML (Maximum Likehood) được dùng để đánh giá độ
phù hợp tổng thể của mô hình nghiên cứu và các giả thuyết
nghiên cứu đã đề xuất.
CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
4.1 Nghiên cứu chính thức
Nghiên cứu định lượng chính thức được thực hiện tại các
tỉnh, thành phố miền Đông Nam bộ. Có 285/400 bảng câu hỏi
được sử dụng để phân tích và kiểm định.
4.2 Kết quả kiểm định lại phân tích nhân tố khám phá
Tiến hành phân tích EFA 5 lần, mỗi lần loại một biến (S5,
T1, PT1, PT7). Ở lần 5 bằng cách trích Principal Axis Factoring
và phép quay Promax cho các nhân tố nguồn lực, kết quả cho hệ
số KMO = 0,853 và Sig = 0,000; Phương sai trích đạt 59,150%.
Các nhóm nhân tố được trích đúng như giả định ban đầu, và có
yếu tố tải đảm bảo điều kiện đã nêu ra, không có sự biến động
của các biến.
4.3 Phân tích nhân tố khẳng định (CFA)


D
D
S
O
D
S
D
S
O
T

lường tới hạn
r
SE
0,623 0,045
0,571 0,047
0,542 0,048
0,538 0,048
0,553 0,048
0,530 0,048
0,402 0,052
0,361 0,053
0,459 0,051
0,449 0,051

Tương quan
<--> S
<--> O
<--> O

0,0000

(Nguồn: Kết quả xử lý từ dữ liệu điều tra)
Bảng 4.2 Kết quả kiểm định các thang đo của mô hình
Thang đo
Nguồn lực
nhà cung
cấp
Nguồn lực
nhà tổ chức
Nguồn lực
du khách
MICE
Nguồn lực
điểm đến
MICE
Sự phát
triển du
lịch MICE

Mã

Số
biến

Độ tin cậy
α

ρc


0,724

0,397

0,629

Phù
hợp

T

4

0,771

0,776

0,604

0,777

Phù
hợp

D

7

0,828


giữa các khái niệm đều nhỏ hơn 1 và có ý nghĩa thống kê. Tổng
hợp các kết quả phân tích CFA được thể hiện trong Bảng 4.2.
4.4. Kiểm định mô hình nghiên cứu
4.4.1 Kiểm định mô hình lý thuyết chính thức
Mô hình có 245 bậc tự do, Chi-square = 459.198 (p =
0,000), Chi-square/df = 1,874 nhỏ hơn 2; Các chỉ số: GFI =
0,886; TLI = 0,912; CFI = 0,922 và RMSEA = 0,055 nhỏ hơn
0,06. Điều này cho thấy mô hình phù hợp với dữ liệu thị trường.

Hình 4.2 Kết quả SEM chuẩn hóa của mô hình lý thuyết
(Nguồn: Kết quả xử lý từ dữ liệu điều tra)
Bảng 4.3 Hệ số hồi quy chuẩn hóa của mô hình lý thuyết
Ước
Tương quan
S.E.
C.R.
P
lượng
Nguồn lực
Nguồn lực
→
0,364 0,053 11,984 0,0000
nhà cung
điểm đến