BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

HÀ MẠNH THẮNG

NGHIÊN CỨU CADIMI TRONG MỘT SỐ NHÓM ĐẤT
Ở VIỆT NAM VÀ TÍCH LUỸ CADIMI TRONG RAU ĂN LÁ

Chuyên ngành: Khoa học đất
Mã số: 9 62 01 03

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Phạm Quang Hà
2. PGS.TS. Nguyễn Đình Mạnh

HÀ NỘI, 2019

1


Công trình được công bố tại:
VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Phạm Quang Hà
2. PGS.TS. Nguyễn Đình Mạnh
Phản biện 1:

Deleted:  PGS.TS Nguyễn Xuân Hải

động của việc tăng Cd trong đất đối với cây trồng và môi trường sinh
thái, đặc biệt trong đối tượng cây rau ăn lá là đối tượng rau được con
người tiêu thụ trực tiếp. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần đánh giá
hiện trạng ô nhiễm Cd trong đất, giúp tìm ra nguyên nhân gây ô
nhiễm Cd, xác định được mối quan hệ giữa hàm lượng Cd trong đất,
cây trồng và cây rau nói riêng nhằm cung cấp cơ sở khoa học tin cậy
để xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn về Cd trong đất cũng như đề
xuất các giải pháp kiểm soát ô nhiễm Cd trong sản xuất nông nghiệp
đặc biệt đối với đất trồng rau.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
- Xác định, đánh giá hàm lượng Cd trong một số nhóm đất
chính phục vụ sản xuất nông nghiệp Việt Nam, mối quan hệ của Cd
trong đất và Cd tích luỹ trong cây trồng dưới tác động của thâm canh
sản xuất nông nghiệp, chất thải công nghiệp, đô thị, làng nghề.
- Xác định mức độ ảnh hưởng của các ngưỡng Cd trong đất
đến sinh trưởng, năng suất, Cd tích luỹ trong rau ăn lá (cải mơ, rau
muống) trên đất phù sa sông Hồng và đất xám bạc màu Việt Nam.

3


3. Ý nghĩa khoa học và tính thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
- Đề tài góp phần xác định một cách có hệ thống hiện trạng
Cd trong một số nhóm đất chính (đất xám, đất phù sa, đất đỏ vàng và
đất cát) theo phân loại Việt Nam, cung cấp cơ sở khoa đề xuất các
tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về sản xuất nông nghiệp.
- Chỉ ra được những tác động, áp lực của công nghiệp, chất
thải đô thị, đầu tư thâm canh sản xuất nông nghiệp… đến tích luỹ và
gây ô nhiễm Cd trong đất sản xuất nông nhiệp, khuyến cáo được

trong một số loại đất chính (đất xám, đất phù sa, đất cát, đất đỏ) được
nghiên cứu trên phạm vi toàn lãnh thổ Việt Nam.
- Nghiên cứu tác động của sản xuất nông nghiệp và chất thải
từ các hoạt động công nghiệp, làng nghề, đến tích luỹ Cd trong một
số đối tượng cây trồng (cây lương thực, cây thực phẩm) tại một số
tỉnh trọng điểm.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của Cd trong đất đến sinh trưởng và
tích luỹ Cd trong cây rau ăn lá (cải mơ, rau muống) trên hai nhóm
đất chính (đất phù sa sông Hồng, đất xám bạc màu) Việt Nam.
5. Những đóng góp mới của luận án về học thuật và lý luận
- Luận án, là công trình nghiên cứu định lượng có hệ thống
đầu tiên công bố về Cd trong một số loại, nhóm đất chính theo phân
loại đất Việt Nam sử dụng trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam.
- Đã xác định được mối quan hệ giữa Cd trong đất và cây
trồng, khả năng nhiễm độc, tích luỹ của Cd trong cây rau ăn lá, cũng
như những tác động của Cd trong đất đối với sinh trưởng và phát
triển của cây rau ăn lá trên đất phù sa sông Hồng và đất xám bạc màu
ở Việt Nam.
- Kết quả nghiên cứu của luận án là cơ sở khoa học cho việc
xác định những công nghệ xử lý ô nhiễm Cd trong các vùng đất
trồng rau trọng điểm, qui hoạch vùng rau sạch, hữu cơ; các giải pháp
nhằm giảm thiểu ô nhiễm Cd trong đất cũng như các giải pháp nhằm
giảm thiểu tích luỹ Cd đối với cây trồng ở những khu vực có nguy cơ
ô nhiễm đất sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam hiện nay và trong
tương lai.
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Cadimi và một số ứng dụng
Cadimi tên La tinh là Cadmium, ký kiệu hoá học (Cd), Cd sử
dụng rộng rãi trong công nghiệp chế tạo lò phản ứng, công nghệ hàn,
mạ kim loại, chế tạo sơn màu vàng, sản xuất pin, acquy, dùng mạ

Cd/kg thể trọng. Theo Báo cáo của Bộ Môi trường Canada (1997),
Cd ảnh hưởng đến vi sinh vật đất, ảnh hưởng khá rõ nét đến quá trình
sinh trưởng của một số chủng vi sinh vật có lợi. Theo Phạm Khắc
Hiếu (1998), vật nuôi và động vật hoang dã có thể bị ngộ độc Cd khi
ăn phải thức ăn giàu Cd, mức độ độc hại tuỳ theo loài, tuổi và trọng
lượng cũng như phụ thuộc vào cả các cation khác trong thức ăn.

6


1.4. Độc tính của Cd đối với con người
Cadimi xâm nhập vào cơ thể và làm mất hoạt tính của nhiều
enzim do ion Cd2+ có ái lực mạnh đối với các phân tử có chứa nhóm
-SH và -SCH3 của các enzim. Khi nhiễm độc Cd, con người có thể bị
nôn mửa, tiêu chảy hoặc có thể bị co giật, các bệnh về xương, gan
thận, tim mạch, tỷ lệ ung thư tiền liệt tuyến và ung thư phổi cũng khá
lớn ở nhóm người thường xuyên tiếp xúc với chất độc này.
1.5. Nguồn gây ô nhiễm Cadimi trong đất nông nghiệp
Nguồn ô nhiễm Cd từ tự nhiên và khí quyển: Cd trong đất
thông qua khí quyển, chất thải công nghiệp, nông nghiệp và bản thân
đất có sẵn (đá mẹ). Cd trong đất tồn tại ở các dạng rất khác nhau (pha
khoáng, pha hữu cơ, tự do…). Cd được cây trồng hấp thụ qua con
đường sinh dưỡng và trao đổi chất.
Nguồn ô nhiễm Cd từ hoạt động sản xuất nông nghiệp: Sử
dụng phân bón, thuốc BVTV qua nhiều năm cũng gây nên sự tích luỹ
Cd trong đất. Trong các loại phân bón sử dụng trong sản xuất nông
nghiệp, phân bón photphat vô cơ là nguồn cung cấp nhiêu Cd và các
KLN khác vào đất. Đá photphat ở Senegal và Togo chứa hàm lượng
Cd lớn nhất, vào khoảng 160-255 gCd/ tấn P2O5 (Alloway, 1990).
Phân photphat với hàm lượng Cd trung bình khoảng 7 µg/g sẽ đóng

* Cadimi trong đất: Theo tác giả Phạm Quang Hà và các
cộng sự (2007), Cd trong các nhóm đất của Việt Nam rất biến động,
phụ thuộc loại đất và vùng sinh thái. Cd trung bình thấp nhất ở đất
cát biển, cao nhất ở nhóm đất mặn. Đất phù sa ở một số địa điểm tại
Hà Nội, hàm lượng Cd trong đất đều nằm dưới ngưỡng QCVN 03MT:2015/BTNMT cho phép đối với đất sản xuất nông nghiệp (Lê
Đức, 1994). Theo kết quả nghiên cứu của đề tài ACIAR, Viện Thổ
nhưỡng Nông hoá (2005), hàm lượng Cd tích lũy trong đất ở 3 huyện
Gia Lâm, Đông Anh và Từ Liêm rất khác nhau nhưng vẫn nằm trong
ngưỡng an toàn đối với đất sản xuất nông nghiệp. Theo Nguyễn Đình
Mạnh (2004), môi trường đất Hà Nội bị ô nhiễm theo 3 khu vực: khu
vực 1 bị ô nhiễm thuỷ ngân (Hg, Cd, Pb) bao gồm (Thanh Trì, Lĩnh
Nam, Trần Phú, Yên Sở, Yên Mỹ). Khu vực 2 chủ yếu bị nhiễm bẩn

8


Hg bao gồm các điểm phía đông đường 1A. Khu vực 3 bao gồm phía
Bắc Thanh Trì xuống thị trấn Văn Điển, Vĩnh Quỳnh, Ngọc Hồi, đất
bị nhiễm bẩn Cd và Pb.
Theo Nguyễn Xuân Hải (2009), đất và bùn ở các ruộng ngập
nước và mương tưới tại Vân Nội và Vĩnh Quỳnh (Thanh Trì) đã có
dấu hiệu cảnh báo ô nhiễm Cd. Theo nghiên cứu của Bùi Lan Hương
và các cộng sự (2012), tại một số vùng trồng rau trọng điểm của Hà
Nội (Đông Anh, Thanh Trì, Mê Linh) và Vĩnh Phúc, kết quả cho
thấy 733/733 (100%) mẫu đất đều phát hiện có Cd.
* Cadimi trong rau: Theo Nguyễn Đình Mạnh và cộng sự
(2004), khu vực Đông Anh và Gia Lâm một số loại rau gia vị bị
nhiễm bẩn nhẹ Cd; khu vực Thanh Trì bị nhiễm bẩn Cd và một số
nguyên tố như Pb, Hg, thậm chí có những mẫu rau có hàm lượng Cd
vượt quá 5 lần tiêu chuẩn cho phép. Nghiên Nguyễn Thị An Hằng

lượng Cd trong thức ăn liên quan đến Cd trong đất. Theo M. J.
McLaughlin, (1996), hàm lượng Cd trong đất mặt tại Hà Lan và Tây
Ban Nha cho kết quả khá cao 1,70-1,76ppm. Cd trong đất phụ thuộc
rất lớn vào hàm lượng Cd trong mẫu chất hình thành đất; Cd trung
bình trong đá bazơ là 0,13 mg/kg, đá axit là 0,09, trầm tích là 0,17
mg/kg, trong vỏ phong hoá là 0,11 mg/kg; khoảng dao động của hàm
lượng Cd trong mẫu chất là 0,01-2 mg/kg (Lindsay, 1979). Theo
McLaughlin (1996), nguy cơ bị nhiễm bẩn Cd từ phân bón là rất cao,
nhất là trong phân lân được sản xuất từ quặng phốt phát; Cd trong
quặng phốt phát khu vực tây Mỹ từ 60-340ppm, Nga là 0,2ppm,
Trung Quốc là 5ppm. Đất nông nghiệp không sử dụng phân bón có
hàm lượng Cd từ 0,05-0,97mg/kg và đất nông nghiệp có sử dụng
phân bón có hàm lượng Cd cao hơn đạt > 0,09 mg/kg.
Một số loại cây trồng có khả năng hấp thụ rất mạnh Cd trong
đất như (cỏ doi ngựa, cây bong nước, cẩm chướng, mào gà, ngũ tinh
có khả năng hấp thu Cd từ đất đạt từ 50-56gCd/ha/năm (A.Elliott and
P.Hoang, 1996). Theo Li Xiong, et al, (2016), củ cải có khả năng tích
lũy Cd cao. Theo De Oliveira, Vinicius Henrique, và nnk (2016),
tăng pH đất bằng cách bón vôi là phương pháp hiệu quả trong việc
làm giảm độc tính Cd trong sự phát triển của cây con.

10


CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Vật liệu nghiên cứu
2.1.1. Đất thí nghiệm: Các nghiên cứu dựa trên cơ sở phân tích hàm
lượng Cd tổng số trong 194 mẫu đất xám, 273 mẫu đất phù sa, 253 mẫu
đất đỏ vàng và 200 mẫu đất cát. Bố trí thí nghiệm độc tính của Cd trên
nền đất phù sa sông Hồng, đất xám bạc màu.

- Mẫu cây trồng: Lấy phần con người sử dụng, khối lượng
khô khoảng 15g.
* Phương pháp xử lý mẫu
- Mẫu đất: nghiền nhỏ và rây qua rây nhôm 2mm.
- Mẫu cây trồng: rửa sạch bằng nước cất hai lần, để ráo, phơi
khô không khí, sấy ở nhiệt độ 40oC, nghiền nhỏ phục vụ phân tích.
2.4.2. Phương pháp thí nghiệm trong chậu
* Thí nghiệm 1: Nghiên cứu, đánh giá ảnh hưởng của một
số ngưỡng Cd trong đất phù sa sông Hồng đến cải mơ và rau muống
Bảng 2.1. Công thức thí nghiệm và hàm lượng Cd nghiên cứu trên
nền đất phù sa
Công thức

CT1
(đối chứng)

CT2

CT3

CT4

CT5

Hàm lượng Cd (mg/kg
1
2
3
4
6

phân hoá học, bón theo mức bón của khuyễn nông; sử dụng
CdCl2.5H2O tinh khiết để bón lây nhiễm Cd trong đất.
2.4.3. Phương pháp phân tích
Phân tích Cd trong đất và cây trồng: TCVN 6496-99.
2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
- Số liệu Cd trong đất và cây trồng được xử lý: Số trung vị
(Me, Median), nhỏ nhất (min), lớn nhất (max), trung bình ( m ), độ
lệch chuẩn (Std), khoảng tin cậy (Confidence Interval, CI) của giá trị
trung bình (m), phân bố chuẩn (Normal distribution). Các số liệu
năng suất, xử lý Excel, GenStat 2013.
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. Đánh giá hàm lượng Cadimi trong một số nhóm đất chính
sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam
3.1.1. Cd trong nhóm đất phù sa Việt Nam
Bảng 3.2. Hàm lượng Cd (mg/kg) trong đất phù sa
Thông số
thống kê

Nhóm
đất
phù sa

Số mẫu

273

Nhỏ nhất

Đất phù sa hệ thống sông
Hồng

khác

Lớn nhất

1,7

1,600

1,620

1,250

1,100

1,700

Trung bình

0,567

0,769

0,53

0,371

0,315

0,620


13


Hàm lượng Cd tích luỹ trong đất ở nhóm đất phù sa dao
động trong khoảng 0,519-0,615 mg/kg ; Cd trong đất tại đồng bằng
sông Hồng có kết quả cao nhất, trung bình đạt 0,769 mg/kg; Cd trung
bình trong đất phù sa sông sông Mã và sông Lam thấp nhất trong các
loại đất nghiên cứu. Hàm lượng Cd trong đất có xu hướng tích luỹ
chủ yếu ở tầng mặt (0-30 cm) và giảm dần theo chiều sâu của phẫu
diện đất nghiên cứu (0-30 ; 30-80 ; 80-120cm).
3.1.2. Cd trong nhóm đất xám Việt Nam
Bảng 3.8. Hàm lượng Cd (mg/kg) trong đất xám Việt Nam

Số mẫu

67

11

43

13

37

Đất
xám
bạc
màu
trên

trên
phù sa
cổ có
tầng
loang lổ

Đất
xám
bạc
màu
trên
phù sa
cổ

Đất xám
trên phù
sa cổ có
thành
phần cơ
giới nhẹ

Đất
xám
trên đá
granít

Đất
xám
trên đá
macma

0,270

0,292

0,274

Độ lệch chuẩn


trong đất xám trên phù sa cổ có thành phần cơ giới nhẹ và thấp nhất
trong đất xám trên đá granit. Cd trong đất xám là rất thấp, Cd có xu
hướng tích luỹ chủ yếu ở tầng mặt của phẫu diện đất và giảm dần ở
độ sâu 30-80 cm, 80-120 cm.
3.1.3. Cd trong nhóm đất đỏ vàng ở Việt Nam
Bảng 3.10. Hàm lượng Cd (mg/kg) trong đất đỏ vàng ở Việt Nam
Phân theo vùng sinh thái

Nhóm đất

Thông số

đỏ vàng ở

Miền núi

Miền

Tây

Miền đông

Việt Nam

phía Bắc

Trung

Nguyên


3,95

3,75

3,43

3,95

3,93

Trung bình

2,08

2,06

2,71

1,66

3,33

Độ lệch chuẩn

1,20

0,63

0,35



3.1.4. Cd trong nhóm đất cát Việt Nam
Bảng 3.13. Hàm lượng Cd (mg/kg đất) trong đất cát
Thông số
thống kê

Nhóm
đất cát
Việt
Nam

Vùng sinh thái

Số mẫu

209

14

Bắc
Trung
bộ
110

56

29

Nhỏ nhất



0,28

0,23

0,28

0,22

0,38

Độ lệch chuẩn

0,16

0,11

0,15

0,07

0,26

0,26-0,30

0,16-0,29

0,25-0,30

0,20-0,23


3.2. Hàm lượng Cd trong một số loại cây trồng chính ở Việt Nam
3.2.1. Hàm lượng Cd tích luỹ trong rau tại một số vùng ở Việt Nam
Nhóm rau ăn lá (húng quế, hành tây, mùng tơi, một số rau họ
cải…): Hàm lượng Cd tồn dư từ 0,02 đến 0,4 mg/kg rau khô. Đối với
rau lang, hàm lượng Cd tích luỹ trung bình là 0,15 mg/kg rau khô;
hàm lượng Cd trong rau muống trung bình là 0,2 mg/kg rau khô.
Nhóm rau ăn củ: Cd dao động từ 0,01 – 0,62 mg/kg rau khô. So sánh
đánh giá hàm lượng Cd tồn dư trong các nhóm rau nghiên cứu cho
thấy trung bình Cd tích luỹ trong rau ăn củ đạt cao nhất (0,21 mg/kg
khô), tiếp theo là trong rau muống (0,20 mg/kg khô), hàm lượng Cd
trong rau ăn lá và rau khoai lang thấp nhất trong các nhóm rau
nghiên cứu.
3.2.2. Cd trong nhóm cây lương thực tại một số vùng ở Việt Nam
Hàm lượng Cd tồn dư trong thóc dao động 0,01 - 1,58 mg/kg
khô. Hàm lượng Cd tồn dư trong khoai lang dao động 0,02 - 0,1 mg/kg.
3.2.3. Cd trong nhóm cây thực phẩm tại một số vùng ở Việt Nam
Hàm lượng Cd tồn dư trong lạc từ 0,02 đến 0,24 mg/kg, hàm
lượng Cd trong đất trồng lạc động từ 0,02 đến 0,17 mg/kg đất khô.
Cd tồn dư trong ớt từ 0,05 đến 1,17 mg/kg khô. Hàm lượng Cd trong
ớt và đất trồng ớt có xu hướng cao hơn Cd tích luỹ trong lạc và đất
trồng lạc tại các điểm nghiên cứu.
3.3. Mối quan hệ giữa Cd trong đất và cây trồng dưới các loại
hình tác động khác nhau
3.3.1 Mối quan hệ Cd trong đất và cây trồng dưới tác động của
thâm canh nông nghiệp
Mối quan hệ giữa hàm lượng Cd trong đất và cây trồng, được
tổng hợp nghiên cứu trên tổng số 187 cặp mẫu đất và cây trồng, kết
quả nghiên cứu cho thấy, hàm lượng Cd trong đất tại các vùng sản
xuất nông nghiệp chưa ảnh hưởng đến khả năng tích luỹ Cd trong

độ chua trung tính, OC trong đất ở mức nghèo, thành phần cơ giới
thịt nhẹ, hàm lượng Cd trong đất là 0,04 mg/kg đất khô. Kết quả
phân tích phù sa sông Hồng trước thí nghiệm cho thấy đất có độ chua
trung tính, OC trong đất ở mức trung bình, thành phần cơ giới thịt
nhẹ đến trung bình, hàm lượng Cd trong đất là 1,0 mg/kg đất khô.

18


3.4.2. Ảnh hưởng của Cd trong đất đến sinh trưởng, năng suất của (cải
mơ, rau muống) trên đất xám bạc màu và đất phù sa sông Hồng
3.4.2.1. Trên đất phù sa sông Hồng
* Cải mơ: Hàm lượng Cd trong đất từ 1 - 6 mg Cd/kg đất, cải
mơ phát triển khá tốt, thậm chí phát triển tốt hơn so với công thức
đối chứng (Cd1); chiều cao trung bình của rau cải mơ đạt từ 18,5 –
22,4 cm; năng suất trung bình ở các công thức thí nghiệm dao động
từ 3,97-9,01 tấn tươi/ha; ở công thức có bón Cd, cải mơ cho năng
suất cao hơn so với công thức đối chứng.
* Rau muống: Hàm lượng Cd trong đất từ 1-6mgCd/kg đất,
không có tác động đến quá trình sinh trưởng của rau muống; chiều
cao cây ở các công thức đạt từ 43,83-58,3 cm; năng suất trung bình ở
các công thức đạt từ 16,53-21,33 tấn tươi/ha. So sánh về quá trình
sinh trưởng, chiều cao cây và năng suất cho thấy hàm lượng Cd bón
bổ sung vào đất không làm ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng cũng như
năng suất của rau muống trên đất phù sa sông Hồng.
3.4.2.2. Trên đất xám bạc màu
* Cải mơ: Hàm lượng Cd trong đất từ 0,04 mg - 6 mg Cd/kg
đất; cải mơ sinh trưởng và phát triển khá tốt; chiều cao trung bình
của rau cải mơ đạt 17,8 – 22,1cm; chiều cao trung bình đạt cao nhất
ở công thức Cd2 và thấp nhất ở công thức Cd5. Năng suất trung bình

0,008

Cd2

2

0,037

Cd3
Cd4

3
4

0,044
0,062

Cd5

6

0,088

Hàm lượng Cd tồn dư trong cải mơ tăng dần từ 0,008 mg
đến 0,088 mg Cd/kg rau cải tươi; như vậy hàm lượng Cd trong đất ở
các công thức thí nghiệm đã có tác động làm gia tăng sự tích luỹ Cd
trong rau cải mơ trên đất phù sa sông Hồng ở mức 99% (P=0,01). Cd
trong cải mơ ở tất cả các công thức thí nghiệm ở ngưỡng an toàn theo
quy định của Bộ Y tế (TT 22/2011-BYT) là 0,2 mg Cd/kg rau tươi
Bảng 3.29. Cd trong đất và rau muống trên đất phù sa sông Hồng

0,096

Cd (mg/kg rau tươi)
0,007

Ở công thức không bón Cd trong đất phù sa, hàm lượng Cd
tích luỹ đạt từ 0,007 – 0,96 mg/kg rau tươi; hàm lượng Cd trong đất
ở các công thức thí nghiệm đã có tác động làm gia tăng sự tích luỹ

20


Cd trong rau muống trên đất phù sa sông Hồng ở mức 99% (P=0,01).
Tuy nhiên Cd trong rau muống ở tất cả các công thức thí nghiệm vẫn
ở ngưỡng an toàn theo quy định của Bộ Y tế (TT 22/2011-BYT)
3.4.3.2. Ảnh hưởng của Cd trong đất đến tích luỹ Cd trong cải mơ,
rau muống trên đất xám bạc màu.
Bảng 3.30. Hàm lượng Cd trong đất và cải mơ trên xám bạc màu
Công thức thí
Cd trong đất
Cd (mg/kg rau tươi)
nghiệm
(mg/kg đất khô)
Cd1
0,04
0,011
Cd2
2
0,101
Cd3

Cd4
4,142
0,217
Cd5
6,218
0,332
Với các mức Cd trong đất nghiên cứu, Cd tích luỹ trong rau
muống đạt các lần lượt là (0,104; 0,154; 0,217 và 0,332) mg Cd/kg
rau muống tươi. Cd trong rau ở công thức Cd4 và Cd5 có mức ô

21


nhiễm vượt quá quy định cho phép (TT 22/2011-BYT). Hàm lượng
Cd trong đất ở các mức nghiên cứu, có tác động làm gia tăng sự tích
luỹ Cd trong rau muống trên đất xám bạc màu ở mức 99% (P=0,01).
Đánh giá kết quả nghiên cứu hàm lượng Cd trong đất phù sa
sông Hồng và đất xám bạc màu trên 02 đối tượng cây trồng là cải mơ
và rau muống, kết quả cho thấy hàm lượng Cd trong đất đã tác động
rất lớn đến sự tích luỹ của Cd trong rau ở mức độ tương quan từ 95
đến 99%. Các kết quả nghiên cứu này hoàn toàn phù hợp với kết quả
nghiên cứu của dự án ACIAR/LWR/1998/119 và kết quả nghiên cứu
của (Bùi Lan Hương, 2015).
3.4.4. Ảnh hưởng của Cd trong đất đến vi sinh vật tổng số trên đất
phù sa sông Hồng và đất xám bạc màu
* Đất phù sa: Mật độ vi sinh vật tổng số trong đất trong các
công thức thí nghiệm đạt từ 6,55x106 đến 8,08x106 CFU/g đất. Hàm
lượng Cd trong đất ở các mức nghiên cứu từ 1 đến 4 mg/kg đất
không làm ảnh hưởng đến lượng vi sinh vật tổng số trong đất phù sa
sông Hồng. Tuy nhiên khi hàm lượng Cd trong đất ở mức (5 mg

số trong đất và Cd tích luỹ trong một số cây trồng (cây ăn củ, rau ăn
lá, rau lang lá, lạc, thóc). Như vậy, nguyên nhân gây tích luỹ Cd
trong các đối tượng cây trồng nghiên cứu không phải là từ đất mà từ
các nguyên nhân khác (như nước tưới, phân bón...).
5. Ở các mức bón bổ sung Cd từ 2mg/kg đất đến 6mg/kg đất
chưa thấy có những tác động đến sinh trưởng, phát triển, chiều cao
cây và năng suất của cải mơ và rau muống, thậm chí còn cho thấy
năng suất ở các công thức bón Cd có dấu hiệu cao hơn ở công thức
không bón Cd.

23


6. Trên đất phù sa sông Hồng với các mức Cd trong đất tăng
từ 1 mg/kg đất - 6 mg/kg đất đã gây tích luỹ Cd trong cải mơ tăng từ
0,008 mg/kg rau tươi đến 0,088 mg/kg rau tươi; Cd trong rau muống
tăng từ 0,007 mg/kg rau tươi đến 0,096 mg/kg rau tươi. Trên đất xám
bạc màu với hàm lượng Cd tăng trong đất từ 0,04 mg/kg đất đến 6
mg/kg đất đã tác động làm tăng lượng Cd tích luỹ trong cải mơ từ
0,011 mg/kg đến 0,175 mg/kg rau tươi; Cd tích luỹ trong rau muống
từ 0,028 mg/kg rau tươi đến 0,332 mg/kg rau tươi.
Đề nghị
1. Cần thiết sửa đối QCVN 03-MT:2015/BTNMT của Bộ
Tài Nguyên và Môi trường về giới hạn tối đa cho phép đối với KLN
trong đất, cập nhật chi tiết hơn đối với đất sản xuất nông nghiệp theo
nhóm đất, vì hàm lượng Cd trong nhóm đất đỏ vàng ở nhiều điểm là
rất cao, trung bình Cd trong đất đỏ vàng vượt quá QCVN 03MT:2015/BTNMT nhưng không thấy có tương quan giữa Cd tổng số
trong đất với Cd tích luỹ trong sản phẩm của cây trồng.
2. Một số điểm nghiên cứu tại các khu vực chịu ảnh hưởng
của chất thải (công nghiệp, đô thị, làng nghề) hàm lượng Cd tích luỹ

đoạn 2016-2020. Bộ NN và PTNT, tr 338-350.
3.   Mai Văn Trịnh, Hà Mạnh Thắng, Bùi Thị Phương Loan,
Đỗ Thu Hà, Lê Hồng Lịch (2015), “ Thực trạng môi trường
đất Việt Nam”, Hội thảo quốc gia đất Việt Nam, hiện trạng
sử dụng và thách thức. Hội Khoa học đất Việt Nam, tháng
11, tr 97-107.
4.   Hà Mạnh Thắng, Phạm Quang Hà (2016), “Ảnh hưởng của
hàm lượng Cd trong đất đến khả năng tích luỹ Cd trong rau
cải mơ trên đất phù sa sông Hồng”, Tạp chí Khoa học và
Công nghệ nông nghiệp Việt Nam số 10 (71); tr 63-66.

25