Sự tích về 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc
Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Trường Sơn, thuộc địa phận Đồng Lộc,
Can Lộc, Hà Tĩnh. Ngã ba Đồng Lộc có tổng diện tích 50ha nằm gọn trong một
thung lũng hình tam giác, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, mặt
đường giống như một lòng máng, bom địch thả xuống bên nào đất đá cũng lǎn
xuống đường làm cản trở giao thông.
Tất cả mọi con đường từ Bắc vào Nam đều phải vượt qua ngã ba Đồng Lộc.
Ngã ba Đồng Lộc được coi như cổ họng, vượt qua được sẽ phân tán toả ra nhiều
tuyến đường khác nhau đi vào nam. Ngã ba Đồng Lộc là trọng điểm có tầm quan
trọng chiến lược nên trong chiến tranh phá hoại kẻ địch âm mưu ném bom huỷ diệt
nhằm chặn đứt sự chi viện sức người, sức của, vũ khí, súng đạn, lương thực... của
hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa đối với tiền tuyến lớn miền Nam. Chỉ
tính riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968 không quân địch đã trút
xuống đây 48.600 quả bom các loại.
Hồi 17h ngày 24/7/1968 tiểu đội 4 thanh niên xung phong được lệnh trọng điểm
ở khu vực địch vừa thả bom để san lập hố bom sửa chữa đường, kết hợp sửa
chữa hầm trú ẩn khơi sâu rãnh thoát nước ở đoạn đường độc đạo để nhanh chóng
thông đường cho xe qua. Tiểu đội 4 hôm ấy có 10 cô gái trẻ:
1. Võ thị Tần - 22 tuổi - tiểu đội trưởng
2. Hồ Thị Cúc - 21 tuổi - tiểu đội phó
3. Võ Thị Hợi - 20 tuổi - chiến sĩ
4. Nguyễn Thị Xuân - 20 tuổi - chiến sĩ
5. Dương Thị Xuân - 19 tuổi - chiến sĩ
6. Trần Thị Rạng - 19 tuổi - chiến sĩ
7. Hà Thị Xanh - 18 tuổi - chiến sĩ
8. Nguyễn Thị Nhỏ - 19 tuổi - chiến sĩ
9. Võ Thị Hạ - 19 tuổi - chiến sĩ
10.Trần Thị Hường - 17 tuổi - chiến sĩ
Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến tại hiện trường gấp rút triển khai công việc
với cả niềm vui được gửi gắm trên từng chiếc xe qua nên các cô không hề sợ hãi.
Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói, vừa ý ới gọi nhau. Bỗng một tốp

Anh Nguyễn Xuân Linh- đại đội trưởng nhớ lại buổi ban đầu giao nhiệm vụ thông
đường lấp hố bom cho các cô. Đó là vào tháng 10/1967, sau bữa ăn đạm bạc với muối
vừng, trong khi anh còn chần chừ chưa nói nên lời, thì các cô đã tự giao nhiệm vụ bằng
một câu giản dị:
“Xin thủ trưởng cứ yên tâm. Có cái ăn trong bụng rồi thì khó khăn đến đâu chúng em
cũng sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng hy sinh!”.
Thời ấy là thế. Chị La Thị Tám nói: “Biết là có thể hy sinh bất cứ lúc nào nhưng
không cho phép bất cứ ai được đắn đo chần chừ, mà chỉ có tìm mọi cách hoàn thành tốt
nhất nhiệm vụ tập thể giao”.
Ngoài việc đếm bom, sau mỗi lần bom bỏ, chị lại chạy thoăn thoắt đi khắp nơi, cắm
tiêu đánh dấu vị trí có bom nổ chậm... Anh hùng Uông Xuân Lý nhớ lại , ban ngày ngã ba
không có người đi qua, ban đêm không đèn.
Từ 6 giờ tối, anh lên xe ủi đi ủi... bom. Ngày 3-5 quả, có ngày 10 quả. Trước lần ủi
cấp tốc 2 quả bom từ trường, đơn vị đã làm lễ truy điệu sống cho Lý. Vì không ai nghĩ
anh còn quay về, trong khi chỉ cần cái xẻng lướt qua là bom nổ...
Những chuyện trên được kể trong cuộc giao lưu Huyền thoại Đồng Lộc- do T.Ư
Đoàn TNCS HCM và UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức tối 14/7 ngay dưới chân tượng đài Ngã
ba Đồng Lộc.
Những nhân chứng gần gũi hơn cả với các cô chỉ có La Thị Tám - học cùng trường
cấp I với Nguyễn Thị Xuân, nhà thơ Yến Thanh - tác giả bài thơ nổi tiếng gọi hồn Hồ Thị
Cúc và anh Võ Tây Sơn - em ruột Võ Thị Hà.
Anh Sơn nhớ lần chị tạt qua nhà rồi lại tất tả vào ngay đơn vị để làm ca đêm, không
kịp ăn tối với mẹ và em. Đó là lần cuối cùng Sơn nhìn thấy chị.
Chuyện của người dựng tượng bằng ảnh
Có một anh phóng viên, kể từ 1964, cũng được TTX Việt Nam giao nhiệm vụ chuyên
trách mảng giao thông vận tải ở chiến trường. Văn Sắc đến Hà Tĩnh đầu hè 1968.
Trưởng Ty Giao thông Vận tải giới thiệu: “Có đội TNXP hay lắm - đội 55. Cậu nên
đến!” Đội 55 lại giới thiệu xuống đại đội 552, và đại đội chỉ Sắc đến A4 - đúng tổ của các
cô...
20 ngày sau khi các cô mất, Văn Sắc đã mang ảnh vào nơi chụp ảnh. Nhưng mới chỉ

tức chưa đầy 20 ngày sau cú bấm máy của Văn Sắc...
Bóng của các cô mang lại chiều sâu thị giác cho bức ảnh. Còn sự hy sinh của các cô đã
mang lại chiều sâu tâm linh cho nó. Bức ảnh trở thành một trong 2 tác phẩm đem lại cho
Văn Sắc giải thưởng Nhà nước 2007.
Trở lại cuộc giao lưu, phần cuối, khi cựu nữ TNXP Nguyễn Thị Minh Phiên giới thiệu 11
đồng đội cùng ăn, cùng ở, cùng làm trong một trang trại bò sữa ở Thanh Hóa, các cô gái