ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

---------------------

ĐỖ THỊ THANH HUYỀN

CHUẨN MỰC VÀ THÔNG LỆ HẢI QUAN QUỐC TẾ VỀ
KHUNG QUẢN LÝ RỦI RO: HÀM Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội - 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

---------------------

ĐỖ THỊ THANH HUYỀN

CHUẨN MỰC VÀ THÔNG LỆ HẢI QUAN QUỐC TẾ VỀ
KHUNG QUẢN LÝ RỦI RO: HÀM Ý CHO VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU


Tôi cũng xin cảm ơn TS. Đặng Thị Phƣơng Hoa đã tận tình hƣớng dẫn, truyền
đạt kinh nghiệm cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn.
Do thời gian nghiên cứu có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu chƣa nhiều nên luận
văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của
quý thầy cô để học viên tiếp tục hoàn thiện công tác nghiên cứu trong thời gian tới.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày … tháng … năm 2017
Học viên

Đỗ Thị Thanh Huyền


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................ I
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................. II
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................... II
DANH MỤC SƠ ĐỒ ................................................................................................. II
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KHUNG
TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ RỦI ROTRONG QUẢN LÝ HẢI QUAN......................6
1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ...................................................6
1.2. NHẬN THỨC VỀ KHUNG TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG
QUẢN LÝ HẢI QUAN ..........................................................................................8
1.2.1. Khái niệm .......................................................................................................... 8
1.2.2. Vai trò ..............................................................................................................10
1.2.3. Các nguyên tắc xây dựng ...............................................................................12
1.3. XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG KHUNG QUẢN LÝ RỦI RO .........................13
1.3.1. Ủy nhiệm và cam kết ......................................................................................14
1.3.2. Xây dựng khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro ....................................................15
1.3.3. Thực hiện khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro ...................................................17

3.3.1. Công tác áp dụng quản lý rủi ro trong thực tiễn hoạt động nghiệp vụ hải
quan ............................................................................................................................48
3.3.2.Quy trình quản lý rủi ro ...................................................................................53
3.3.3. Công tác tổ chức thực hiện, áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp
vụ hải quan.................................................................................................................55
3.4. CÔNG TÁC THEO DÕI ĐÁNH GIÁ, RÀ SOÁT KHUNG TIÊU CHUẨN
QUẢN LÝ RỦI RO ...............................................................................................59
3.5. SỬA ĐỔI BỔ SUNG KHUNG PHÁP LÝ .....................................................60
3.6. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHUẨN MỤC VÀ KHUNG TIÊU
CHUẨN QUẢN LÝ RỦI RO CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM ..............................61
3.3.1.Kết quả áp dụng ...............................................................................................61
3.3.2. Đánh giá thực trạng áp dụng khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro của Hải quan
Việt Nam....................................................................................................................64
3.3.3. Hạn chế và nguyên nhân ................................................................................65
CHƢƠNG 4. KHUNG TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ RỦI RO VÀ KIẾN NGHỊGIẢI
PHÁP, LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN .....................................................69
4.1. PHÂN TÍCH DỰ BÁO CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG KHUNG TIÊU CHUẨN
QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ HẢI QUAN .............69
4.1.1. Những thay đổi về môi trƣờng hoạt động hải quan ......................................69
4.1.2. Những thay đổi về nhiệm vụ và định hƣớng hoạt động của ngành hải quan
....................................................................................................................................70
4.1.3. Những rủi ro chủ yếu trong giai đoạn từ nay đến năm 2020 .......................73


4.1.4. Những nhiệm vụ chủ yếu của công tác quản lý rủi ro trong giai đoạn từ nay
đến năm 2020 ............................................................................................................76
4.2. ĐỀ XUẤT KHUNG TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ RỦI RO CỦA HẢI QUAN
VIỆT NAM ...........................................................................................................78
4.2.1. Phần tiêu chuẩn chung ....................................................................................78
4.2.2. Phần tiêu chuẩn cụ thể: ...................................................................................79

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

3

ASEM

Diễn đàn hợp tác Á- Âu

4

BTC

Bộ tài chính

5

CCC

Hội đồng Hợp tác Hải quan

6

CQHQ

Cơ quan hải quan

7

FTA


QLRR

Quản lý rủi ro

14 TCHQ

Tổng cục Hải quan

15 TPP

Hiệp định đối tác kinh tế chiến lƣợc xuyên Thái Bình Dƣơng

16

Thủ tục hải quan

TTHQ

17 WCO

Tổ chức Hải quan thế giới

18 WTO

Tổ chức thƣơng mại thế giới

19 XNC

Xuất nhập cảnh



Trang

1

Hình 3.1.

Bản đồ một số rủi ro theo địa bàn

50

2

Hình 3.2.

Số vụ bắt giữ theo loại rủi ro

52

DANH MỤC SƠ ĐỒ
TT

Sơ đồ

Nội dung

Trang

1


Sơ đồ 1.6. Quy trình áp dụng quản lý rủi ro của Hoa Kỳ

31

7

Sơ đồ 2.1. Khung nghiên cứu luận văn

37

8

Sơ đồ 3.1. Quy trình quản lý rủi ro của Hải quan Việt Nam

53

ii


MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong thời đại ngày nay, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế đã và đang là một trong
những vấn đề thời sự đối với hầu hết các nƣớc.Mỗi quốc gia không thể tự mình giải
quyết một số vấn đề nhất định.Để giải quyết vấn đề, mỗi quốc gia phải tham gia liên
kết, hội nhập cùng với các quốc gia khác để cùng nhau phát triển. Nƣớc nào đóng cửa
với thế giới là đi ngƣợc xu thế chung của thời đại, khó tránh khỏi rơi vào lạc hậu. Trái
lại, mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế tuy có phải trả giá nhất định song đó là yêu cầu tất
yếu đối với sự phát triển của mỗi nƣớc. Bởi với những tiến bộ trên lĩnh vực khoa học
công nghệ, đặc biệt là công nghệ truyền thông và tin học, thì giữa các quốc gia ngày
càng có mối liên kết chặt chẽ trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục,

(đƣờng biển) nhập khẩu còn 14 giờ 21 phút; đặc biệt đối với các lô hàng hệ thống phân
luồng xanh, thời gian làm TTHQ có thể chỉ diễn ra trong khoảng 30 giây.
Cùng với đó, áp lực ngày càng lớn từ các cam kết thƣơng mại quốc tế, Chính
phủ và cộng đồng doanh nghiệp trong việc giảm thiểu thủ tục hành chính, rút ngắn
thời gian thông quan, tạo thông thoáng tối đa cho các hoạt động XNK, nhập cảnh,
đòi hỏi CQHQ ngày càng phải chú trọng hơn vào việc cải cách, hiện đại hóa về
phƣơng thức quản lý để đáp ứng yêu cầu tạo thuận lợi thƣơng mại đồng thời đảm
bảo kiểm soát việc tuân thủ pháp Luật Hải quan.
Trƣớc các mục tiêu, yêu cầu nêu trên, cùng với những thách thức đang nổi lên
ngày càng nhiều ngay tại cửa khẩu biên giới, đặt ra yêu cầu cho CQHQ phải tìm kiếm
một cách thức QLRR có cấu trúc và hệ thống hơn, với cách thức tiếp cận dựa trên tuân
thủ của doanh nghiệp. Một đặc điểm quan trọng của cách tiếp cận này là tích cực "định
hƣớng" cộng đồng doanh nghiệp đến với việc tuân thủ tự nguyện (rủi ro thấp), để dành
nguồn lực cho việc kiểm soát các đối tƣợng có mức độ rủi ro cao. Cách tiếp cận nêu
trên đã đƣợc giới thiệu trong cuốn Cẩm nang hƣớng dẫn QLRR của Tổ chức Hải quan
thế giới năm 2011 (WCO Customs Risk Management Copendium) và WCO khuyến
nghị Hải quan các nƣớc thành viên nghiên cứu áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế
của mỗi quốc gia. Phƣơng pháp này đƣợc gọi là: Quản lý tuân thủ dựa trên rủi ro.
Trong giai đoạn hiện nay, HQVN có nhiệm vụ phải xác định đƣợc càng sớm càng
tốt những vị trí có thể xảy ra rủi ro hoặc có thể phát sinh rủi ro ở bất cứ khâu nào trong
chuỗi dây chuyền cung ứng để bố trí nguồn lực chủ động kiểm soát có hiệu quả các rủi
ro, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nƣớc về hải quan. Một hệ

2


thốngQLRR có kết cấu chặt chẽ là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện
phƣơng pháp quản lý tuân thủ dựa trên rủi ro. Hệ thống này tạo lập nền tảng và sắp xếp
cơ cấu tổ chức cho hoạt động QLRR. Nó cho phép xác định và đánh giá những rủi ro
cụ thể, tổ chức QLRR đó trong từng khâu hoạt động của ngành, thông qua việc phân


3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Nội dung nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu tài liệu của Tổ chức Hải quan thế giới;
kinh nghiệm xây dựng khung tiêu chuẩn QLRR của Hải quan một số nƣớc là bạn hàng
thƣơng mại lớn của Việt Nam và việc tổ chức thực hiện công tác QLRR của HQVN.
- Không gian: Đề tài nghiên cứu các nội dung liên quan về khung tiêu chuẩn
QLRR của hải quan thế giới trong điều kiện bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của
Hải quan các nƣớc cũng nhƣ của HQVN.
- Thời gian: Đề tài nghiên cứu tài liệu, số liệu trong khoảng thời gian từ 2010 đến
năm 2016 và cập nhật bổ sung thông tin có liên quan đến thời điểm tháng 6/năm 2017.
4. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Cách tiếp cận nghiên cứu:
+ Luận văn sử dụng cách tiếp cận hệ thống biện chứng logic và lịch sửđể xem
xét các vấn đề liên quan đến khung tiêu chuẩn QLRR của Tổ chức Hải quan thế giới.
+ Luận văn nghiên cứu từ những vấn đề lý luận vào thực tế, tìm ra những nội
dung phù hợp với tình hình phát triển của HQVN để có kiến nghị đề xuất giải pháp,
kế hoạch, lộ trình triển khai thực hiện đối với CQHQ trong thời gian tới.
- Phƣơng pháp nghiên cứu:
+ Nghiên cứu trên cơ sở tổng hợp tài liệu, số liệu báo cáo từ Tổ chức Hải quan
thế giới và Hải quan của các nƣớc.
+ Phƣơng pháp thống kê, phƣơng pháp so sánh đối chứng, so sánh trƣớc sau
và phân tích thực chứng, phân tích hệ thống, phƣơng pháp thu thập và xử lý dữ liệu
sơ cấp, dữ liệu thứ cấp qua báo cáo của Tổng cục Hải quan; Kế thừa các công trình,
bài viết và sử dụng tài liệu thứ cấp có liên quan đến công tác QLRR
+ Phƣơng pháp tham vấn ý kiến chuyên gia hàng đầu về vấn đề nghiên cứu.
5. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
Là công trình nghiên cứu có tính chuyên sâu về phƣơng pháp, kỹ thuật, nghiệp
vụ QLRR. Sản phẩm của đề tài sẽ đƣa ra cách tiếp cận mới về QLRR dựa trên những
tiêu chuẩn và thông lệ chung của Hải quan thế giới; xây dựng và đƣa ra Khung tiêu


5


CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
VỀ KHUNG TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ RỦI RO
TRONG QUẢN LÝ HẢI QUAN
1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Trong quản lý hải quan hiện đại, việc áp quản lý rủi ro đƣợc coi là lựa chọn
không thể thiếu giúp cơ quan hải quan quản lý các hoạt động nghiệp vụ hải quan một
cách có hiệu quả. Việc quyết định và thực hiện kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra
sau thông quan, thanh tra và các hoạt động nghiệp vụ khác phải dựa trên các nguyên
tắc, biện pháp kỹ thuật và các sản phẩm QLRR. Công tác áp dụng quản lý rủi ro phải
đƣợc xây dựng trên khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro của Hải quan thế giới. Tuy nhiên
nhận thức về vấn đề này vẫn đang còn nhiều điều cần phải bàn tới. Cũng đã có nhiều
tác giả nghiên cứu nội dung liên quan đến công tác quản lý rủi ro.Đến thời điểm hiện
tại, tác giả mới chỉ đƣợc tiếp cận một số công trình nghiên cứu nhƣ sau:
Nghiên cứu của Luc De Wulf (2004)về chiến lƣợc hiện đại hóa ngành hải quan.
Theo tác giả, hiện đại hóa ngành hải quan không phải là vấn đề của quốc gia này hay
quốc gia khác, mà đó là một vấn đề toàn cầu. Tác giả đã phân tích 4 đề mục lớn trong
công trình này: mục tiêu của ngành hải quan; môi trƣờng cần có cho cải cách hải
quan thành công; xây dựng chiến lƣợc; thực hiện chiến lƣợc. Công trình nhấn mạnh
đến việc phải có nhận thức mới về phát triển thƣơng mại, phải có một cam kết chính
trị đủ mức tạo ra đƣợc động lực cho việc thực hiện các giải pháp rất khó khăn và phải
bắt đầu cải cách bằng những chẩn đoán tốt về tình hình hiện tại. [29]
Nghiên cứu của Adrien Gooman và Luc De Wulf (2005) về định giá hải quan
tại các nƣớc đang phát triển.Các tác giả đã nghiên cứu sâu về định giá hải quan, một
trong những chuẩn mực quốc tế quan trọng về hải quan. Trong nghiên cứu này, các
tác giả không chỉ nêu những vấn đề về nhận thức đối với vấn đề định giá hải quan
mà còn nêu đặc điểm, tình hình, những vấn đề cần rút ra từ thực hiện chuẩn mực

tác giả đã nêu bật đƣợc vai trò của công tác QLRR trong thời gian qua trong việc
quản lý hàng hóa XNK. Tuy nhiên đề án cũng nêu đƣợc những mặt hạn chế đặc biệt
là về nhân sự trong công tác QLRR. Do vậy để nâng cao công tác QLRR thì cần
phải hoàn thiện bộ máy QLRR từ Tổng cục cho đến Cục Hải quan tỉnh, thành phố
đảm bảo các yêu cầu đặt ra đối với ngành hải quan trong giai đoạn hiện nay; [9]

7


Nghiên cứu của Vũ Quốc Bảo và nhóm tác giả(2016) về cácbiện pháp QLRR
đối với hàng hóa thuộc diện chính sách quản lý chuyên ngành nhằm nâng cao hiệu
quả kiểm tra hải quan. Nhóm tác giả đã nêu đƣợc việc phân hóa rủi ro đối với hàng
hóa thuộc diện chính sách quản lý chuyên ngành. Việc phân hóa nhƣ vậy sẽ giúp
CQHQ có biện pháp kiểm soát rủi ro (KSRR) khác nhau đối với các đối tƣợng khác
nhau để đạt hiệu quả tốt nhất. Đồng thời tác giả cũng nêu đƣợc những khó khăn của
CQHQ trong việc thực thi những chính sách quản lý hàng hóa chuyên ngành. Do
vậy để đảm bảo đƣợc công tác QLRR thì các Bộ, ngành cần phối hợp với Bộ Tài
chính để chuẩn hóa các mặt hàng cần quản lý chi tiết đến mức độ 8 số mới đảm bảo
đƣợc việc phân luồng hàng hóa một cách chính xác;[3]
Có thể nói các công trình nghiên cứu nêu trên chƣa có công trình nào nghiên
cứu sâu về khung tiêu chuẩn QLRR. Các đề tài mới chỉ là một cấu phần của khung
QLRR. Tài đề tài nghiên cứu này sẽ có tính chuyên sâu về phƣơng pháp, kỹ thuật,
nghiệp vụ QLRR. Sản phẩm của đề tài sẽ đƣa ra cách tiếp cận mới về QLRR dựa trên
những tiêu chuẩn và thông lệ chung của Hải quan thế giới; xây dựng và đƣa ra Khung
tiêu chuẩn QLRR của HQVN, đây là một sản phẩm hoàn toàn mới của ngành hải
quan. Ngoài ra, đề tài sẽ nghiên cứu và kiến nghị hệ thống các giải pháp, kế hoạch, lộ
trình cho việc triển khai có hiệu quả. Có thể nói khung tiêu chuẩn QLRR là vấn đề
mới về lý luận, đề tài luận giải làm rõ những vấn đề thuộc về nhận thức, nguyên tắc,
quan điểm về QLRR. Việc xây dựng Khung tiêu chuẩn QLRR giúp cho ngành hải
quan hoàn thiện lý luận nghiệp vụ về QLRR, nhận thức một cách đầy đủ về kiến trúc

“Khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro (Risk Management Framework) hay khung quan
quản lý rủi ro là một cấu trúc thiết kế tổng thể các cấu phần có tính thống nhất nhằm
tạo ra các yếu tố nền tảng và sắp xếp bộ máy tổ chức để xây dựng, thực hiện, theo
dõi, kiểm tra và thƣờng xuyên cải thiện hoạt động quản lý rủi ro trong lĩnh vực quản
lý hải quan ”.
Các yếu tố nền tảng (foundations) bao gồm: các quy định của pháp luật, các
chế độ, chính sách, mục tiêu, yêu cầu quyền hạn và trách nhiệm trong việc áp dụng
QLRR. Các vấn đề trên đƣợc quy định khác nhau về nội dung và cấp độ ban hành
văn bản ở mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, các quy định về QLRR đƣợc quy định ở nhiều
văn bản, nhƣ: Luật Hải quan, Nghị định, Thông tƣ và các văn bản quyết định hành
chính của Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan.

9


Sắp xếp bộ máy tổ chức: là việc xây dựng các kế hoạch, cơ cấu tổ chức bộ
máy, thiết lập các mối quan hệ, quyền và trách nhiệm, bố trí nguồn lực, quy trình và
tổ chức triển khai thực hiện;
Khung tiêu chuẩn QLRR phải gắn bó chặt chẽ với mục tiêu, chiến lƣợc tổng
thể cũng nhƣ các chế độ, chính sách và các điều kiện thực tế của ngành hải quan.
Đồng thời để áp dụng Khung tiêu chuẩn QLRR vào thực tiễn hoạt động quản
lý hải quan, CQHQ phải xây dựng ban hành các Kế hoạch tổ chức triển khai thực
hiện QLRR. Kế hoạch này cụ thể hóa các nội dung của Khung tiêu chuẩn QLRR,
trong đó bao gồm cách thức thực hiện, các chƣơng trình, phân công nhiệm vụ,
nguồn lực và biện pháp để đảm bảo việc thực hiện QLRR.
1.2.2. Vai trò
CQHQ đang hƣớng đến triển khai áp dụng phƣơng pháp quản lý tuân thủ hiện
đại dựa trên rủi ro. Việc áp dụng phƣơng pháp này đòi hỏi một cách tiếp cận toàn
diện, ở tất cả các khâu quản lý, từ Tổng cục trƣởng đến từng nhân viên hải quan tại
cửa khẩu. Phƣơng pháp này không còn là QLRR ở mức độ hoạt động cá nhân hay

khả năng điều tra đối với các trƣờng hợp phát hiện không tuân thủ hoặc có gian lận.
Từ các phân tích trên có thể rút ra những vai trò chủ yếu của Khung tiêu chuẩn
QLRR nhƣ sau:
- Thúc đẩy tiến trình và thành quả trong việc đạt đƣợc mục tiêu của CQHQ
thông qua việc giảm thiểu các rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan;
- Tạo lập niềm tin trong cộng đồng doanh nghiệp trên cơ sở ứng xử công bằng,
minh bạch đối với ngƣời XNK và các khách hàng liên quan;
- Hoàn thiện cơ chế xác định trọng điểm; sắp xếp nguồn lực trên cơ sở rủi ro
đƣợc đánh giá; đảm bảo hiệu quả các quyết định chiến lƣợc trong quản lý hải quan;
- Giải phóng các rào cản đối với doanh nghiệp tuân thủ; cải tiến công tác quản
lý nguồn lực nhằm đạt đƣợc các hiệu quả cao hơn;
- Cho phép công việc đƣợc thực hiện một cách có hệ thống trên cơ sở sự phối
hợp chặt chẽ giữa các đơn vị hải quan các cấp;
- Việc đƣa ra các quyết định đƣợc dựa trên phân tích theo một cách tiếp cận
khoa học;
- Đánh giá các tác động đến hành vi tuân thủ; các yếu tố làm giảm mức độ rủi
ro và mối quan hệ giữa các yếu tố này;

11


- Phân tích rủi ro và cách thức sử dụng tối ƣu các nguồn lực trong thực thi
pháp Luật Hải quan;
- Đúc rút ra các bài học của ngành; qua đó đẩy mạnh công tác thực thi pháp
luật về an toàn và sức khỏe cộng đồng cũng nhƣ bảo vệ môi trƣờng;
- Hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát theo hƣớng giảm thiểu các vi phạm
và các hậu quả có vi phạm có thể xảy ra.
1.2.3. Các nguyên tắc xây dựng
Khi áp dụng QLRR vào các khâu nghiệp vụ quản lý, CQHQ cần nghiên cứu
và áp dụng một số nguyên tắc hƣớng dẫn chung và theo đó xây dựng biện pháp thực

xem xét yếu tố phù hợp và kịp thời đối với hoạt động của các bên có liên quan;
- QLRR phải có tính năng động, tính kế thừa và nhạy bén đối với những thay
đổi. Vì các hoạt động bên trong và bên ngoài hệ thống luôn phát sinh, bối cảnh hoạt
động và kiến thức, nhận thức sẽ luôn thay đổi, sẽ phải thƣờng xuyên theo dõi và
đánh giá lại rủi ro, sẽ có những rủi ro mới phát sinh, một số rủi ro biến đổi và một
số khác bị triệt tiêu;
- QLRR phải thúc đẩy sự cải tiến liên tục đối với công tác quản lý hành chính;
phải xây dựng và thực thi các chiến lƣợc và kế hoạch phù hợp để nâng cao hiệu quả
QLRR cùng với tất cả các hoạt động khác của ngành hải quan;
- QLRR phải bao gồm cả các yếu tố con ngƣời và văn hóa, trong điều kiện
nghiên cứu và xác định đƣợc năng lực, nhận thức và mục tiêu của các đối tƣợng bên
trong và bên ngoài ngành, là những ngƣời có thể gây ảnh hƣởng hoặc trực tiếp tác
động đến kết quả hoạt động quản lý.
1.3. XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG KHUNG QUẢN LÝ RỦI RO
Nghiên cứu hải quan các nƣớc cho thấy, có nhiều cách thức khác nhau trong
việc xây dựng Khung tiêu chuẩn QLRR; tuy vậy, qua tổng hợp chung cho thấy, nội
dung, cấu trúc của một Khung tiêu chuẩn QLRR đều đƣợc xây dựng dựa trên hƣớng
dẫn của Hải quan thế giới, bao gồm năm (05) cấu phần chính nhƣ sau:

13


Ủy nhiệm
&
Cam kết

Xây dựng
khung
tiêu chuẩn
QLRR


- Xây dựng các chỉ số về dấu hiệu rủi ro đƣợc áp dụng trong từng khâu nghiệp
vụ quản lý và đánh giá kết quả hoạt động hải quan;
- Bảo đảm tính hiệu lực và ý nghĩa thực tiễn của công tác QLRR.
Các cán bộ quản lý cấp cao trong ngànhHải quan sẽ đóng vai trò rất then chốt,
bảo đảm cho sự phù hợp giữa văn hóa tổ chức của ngành với các chính sách và
nguyên tắc QLRR. Ứng dụng QLRR hiệu quả chỉ có thể đƣợc hiện thực hóa đầy đủ
khi QLRR đƣợc đƣa vào áp dụng ở tất cả các hoạt động nghiệp vụ quản lý hải quan.
Các cấp lãnh đạo nên quán triệt rõ với đội ngũ nhân viên thừa hành rằng ngành hải
quan dự kiến sẽ thực hiện theo các chính sách QLRR. Định mức và giá trị nhận thức
rất quan trọng để tác động đến văn hóa phản ứng và nhạy cảm với rủi ro và cán bộ
lãnh đạo các cấp có thể tác động đến văn hóa của ngành hải quan bằng cách xây
dựng và phát triển các giá trị, các giả định cơ bản và niềm tin đƣợc chia sẻ trong
nhân viên hải quan.
Khi đƣợc đƣa vào áp dụng, QLRR đòi hỏi phải có những cam kết bền vững liên
quan đến các chính sách và kế hoạch hành động. Lợi ích của QLRR thƣờng có tính
lâu dài. Vì vậy, điều quan trọng là các cam kết phải đƣợc duy trì qua thời gian. Các
cam kết có thể đƣợc duy trì thông qua việc thƣờng xuyên tăng cƣờng ở mức độ cao
đối với nhận thức và nhắc nhở nhân viên hải quan về tầm quan trọng của QLRR.
1.3.2. Xây dựng khung tiêu chuẩn quản lý rủi ro
Một nhận thức rõ ràng về môi trƣờng hoạt động hải quan là bƣớc quan trọng
trong quá trình phát triển Khung tiêu chuẩn QLRR của CQHQ. Thông qua việc rà
soát môi trƣờng hoạt động hải quan, CQHQ có thể xác định các nhân tố bên trong,
các nhân tố bên ngoài và những rủi ro tác động ảnh hƣởng đến cách thức đạt đƣợc
mục tiêu đã đặt ra. Các nhân tố bên ngoài cần đƣợc xem xét có thể bao gồm các vấn
đề chính trị, kinh tế, xã hội và công nghệ; trong khi các vấn đề bên trong cần đƣợc
xem xét, nhƣ: khuôn khổ quản lý chung; cấu trúc và cách thức quản lý hải quan đang
đƣợc thực hiện; các đối tác liên quan; giá trị đạo đức; văn hóa và cách thức QLRR
đang đƣợc thực hiện và các rủi ro đƣợc chấp nhận tại từng cấp đơn vị hải quan; quy
trình xử lý thông tin và hệ thống thông tin Hải quan đang đƣợc áp dụng; chính sách

Thứ ba, cần phải phân bổ các nguồn lực thực hiện QLRR. Việc phân bổ các nguồn
lực phù hợp cho công tác QLRR là vấn đề quan trọng. CQHQ phải phân tích kỹ về các
yêu cầu đối với công chức hải quan làm việc trong lĩnh vực QLRR về con ngƣời, kỹ
năng, kinh nghiệm và năng lực nghiệp vụ. Lãnh đạo và công chức QLRR cần phải đƣợc
trang bị những kiến thức và kỹ năng phù hợp để bảo đảm rằng họ có đủ năng lực thực

16