ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


NGUYỄN VÕ HOÀNG MAI

VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI
QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 62.22.03.02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHỦ NGHĨA DUY VẬT
BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2019


Công trình được hoàn thành tại:
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. LÊ TRỌNG ÂN

Phản biện độc lập 1:
Phản biện độc lập 2:
Phản biện 1:
Phản biện 2:

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Với mục tiêu và sứ mệnh cao cả, đó là sứ mệnh “trồng người”, cho nên
cùng với các yếu tố khác của xã hội như: kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học,
pháp luật, an ninh, quốc phòng…, giáo dục và đào có một vai trò quan trọng
trong sự phát triển của xã hội. Giáo dục không chỉ đào tạo nên những con
người có tri thức và trình độ chuyên môn giỏi, mà còn rèn luyện nên những
con người có tinh thần, ý thức, phẩm chất đạo đức và thể chất tốt, phục vụ
hiệu quả cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Vì
vậy, trong suốt quá trình cách mạng cũng như trong công cuộc đổi mới toàn
diện đất nước, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã luôn quan tâm đến phát triển
giáo dục và đào tạo với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam
đã khẳng định: “Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc
sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước”1.
Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa,
khoa học - công nghệ, giáo dục và đào tạo, có vị trí quan trọng đối với cả
nước, trong khu vực và trên thế giới; vì thế, sự phát triển kinh tế - xã hội nói
chung và sự thành công trong quá trình công nghiệp hóa nói riêng của thành
phố có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển của vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam và cả nước. Trong sự phát triển đó, vai trò của giáo dục và đào
tạo với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh có
một vai trò và ý nghĩa rất quan trọng. Tuy nhiên, việc phát triển giáo dục và
đào tạo ở Thành phố Hồ Chí Min hiện nay chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, do nội dung, phương pháp và công tác tổ chức
quản lý giáo dục còn hạn chế, chưa thực sự đóng vai trò là cơ sở động lực cho
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố; số lượng, chất lượng, cơ cấu
nguồn nhân lực do giáo dục và đào tạo đào tạo nên còn nhiều bất cập; … chưa
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2006). Văn Kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Hà Nội: Nxb. Chính trị Quốc gia,
tr.37

2008; Những vấn đề giáo dục hiện nay - quan điểm và giải pháp của nhiều tác
giả, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2008;...
Nhóm các công trình nghiên cứu về quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa. Về chủ đề này, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nổi bật như:
Triết học với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, của Nguyễn Thế
Nghĩa, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997; Công nghiệp hóa, hiện đại


3

hóa ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn, Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế
Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (đồng chủ biên), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2002; Một số vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam Đỗ Hoài Nam
(chủ biên), Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2004; Công nghiệp hóa, hiện đại
hóa ở Việt Nam và các nước trong khu vực của Phạm Khiêm Ích - Nguyễn
Đình Phan làm chủ biên, Nxb. Thống kê, Hà Nội, 1994; Đẩy tới một bước sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, văn minh của Đỗ Mười, Tạp chí Cộng sản, số
8/1994; Công nghiệp hóa Việt Nam trong thời đại châu Á - Thái Bình Dương
của Trần Văn Thọ, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, 1997;…
Những công trình nghiên cứu về vai trò của giáo dục và đào tạo đối
với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và công nghiệp hóa, hiện đại
hóa nói riêng, có các công trình: Phát triển toàn diện con người thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, Phạm Minh Hạc (Chủ biên), Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội, 2001; Trí thức giáo dục đại học Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Văn Sơn, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2002; Giáo dục và đào tạo: phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ
XXI của Trần Khánh Đức, Nxb. Giáo dục Hà Nội, 2010; Phát triển giáo dục
và đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài, Một số kinh nghiệm của thế giới, Tạ
Ngọc Tấn (Chủ biên), 2012, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội; Chính sách xã

yếu nhằm phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo đối với quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Về nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện những
nhiệm vụ sau: Một là, trình bày làm rõ những vấn đề lý luận chung về giáo
dục và đào tạo, về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và vai trò của giáo dục và
đào tạo đối với công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam.
Hai là, phân tích và đánh giá thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo
đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện
nay.
Ba là, đề xuất một số phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm
phát huy hiệu quả vai trò của giáo dục và đào tạo đối với quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Luận án tập trung nghiên cứu vai trò của giáo dục và đào tạo với quá
trình công nghiệp hóa, hiện hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh trong giới hạn
phạm vi từ năm 1996 đến nay.


5

5. Cơ sở lý luận và phương pháp của luận án
Cơ sở lý luận: Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và
phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch
sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát
triển giáo dục và đào tạo, về vai trò của giáo dục và đào tạo với quá trình công
nghiệp hóa, hiện hóa.
Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp
nghiên cứu, như phương pháp lịch sử và logic, đối chiếu và so sánh, phân tích
và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, phương pháp thống kê từ các nguồn tài
liệu tham khảo để phục vụ trong việc nghiên cứu và trình bày luận án.

VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VÀ VỀ CÔNG
NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

1.1.1. Lý luận về giáo dục và đào tạo
Giáo dục và đào tạo là hoạt động có tổ chức của xã hội nhằm truyền đạt,
lĩnh hội những tri thức và kinh nghiệm lịch sử - xã hội, cũng như truyền đạt
các kỹ năng thực hành, chuyên môn, nghề nghiệp mà loài người đã sáng tạo
nên trong lịch sử, qua quá trình hoạt động thực tiễn, từ đó bồi dưỡng, phát
triển các phẩm chất và năng lực của con người, phục vụ cho sự phát triển kinh
tế - xã hội của mỗi quốc gia và dân tộc; và những chức năng của giáo dục và
đào tạo như: Một là, chức năng của giáo dục và đào tạo là biến những giá trị
văn hóa của xã hội thành tài sản của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng; Hai
là, về kinh tế, giáo dục và đào tạo là hoạt động trực tiếp tác động đến việc
nâng cao trí tuệ, nâng cao sự hiểu biết và vận dụng những tri thức khoa học,
kỹ thuật vào sản xuất của con người; Ba là, chức năng nâng cao trình độ học
vấn, cách ứng dụng và sáng tạo công nghệ tốt hơn. Từ chức năng trên, nội
dung giáo dục và đào tạo ở Việt Nam tập trung vào giáo dục trí tuệ; giáo dục
đạo đức; giáo dục tinh thần lao động, giáo dục kỹ thuật và dạy nghề; giáo dục
thể chất; giáo dục thẩm mỹ và việc giáo dục quân sự phổ thông. Các nội dung này
phải được tiến hành một cách đồng bộ nhằm hình thành, hoàn thiện và phát triển
toàn diện các thế hệ con người Việt Nam.
1.1.2. Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình cải biến căn bản và toàn diện
các hoạt động sản xuất xã hội, từ lao động thủ công là chính thành lao động sử


7

dụng kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, hiện đại một cách phổ biến, dựa trên sự

tổ chức, quản lý kinh tế - xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển


8

bền vững của xã hội, bởi lẽ nếu tổ chức, quản lý một cách khoa học, phù hợp
với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, với đặc điểm của quốc gia, của
địa phương sẽ có tác dụng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển; ngược lại, tổ
chức quản lý kinh tế - xã hội không hợp lý, phản khoa học sẽ làm cho kinh tế xã hội rơi vào trạng thái trì trệ, khủng hoảng.
1.2.2. Giáo dục và đào tạo góp phần phát triển khoa học và công
nghệ, tạo động lực thúc đẩy quá trình cải biến lao động thủ công, lạc hậu
thành lao động sử dụng kỹ thuật và công nghệ tiên tiến
Nói đến khoa học và công nghệ là nói đến việc áp dụng những thành tựu
của khoa học và công nghệ vào trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh,
dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội. C.Mác đã từng tiên đoán rằng, đến một
trình độ phát triển nào đó thì “tri thức xã hội phổ biến” trở thành “lực lượng
sản xuất trực tiếp”. Để khoa học và công nghệ thâm nhập vào thực tiễn có
nhiều cách thức, song giáo dục và đào tạo là biện pháp để truyền tải khoa học
và công nghệ vào nền sản xuất xã hội, được coi là nền tảng, động lực thúc đẩy
sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá thắng lợi, như: Thứ nhất là, giáo dục
và đào tạo góp phần nâng cao trình độ khoa học và công nghệ của cá nhân,
của xã hội tạo cơ sở cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Thứ hai là, giáo dục
và đào tạo góp phần phát triển đội ngũ cán bộ ngũ khoa học và công nghệ, tạo
nguồn lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Thứ ba là, giáo dục và đào tạo
giúp cho người lao động cách ứng dụng và sáng tạo công nghệ mới tạo điều
kiện cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
1.2.3. Giáo dục và đào tạo góp phần phát triển văn hóa, đảm bảo
tiến bộ, công bằng xã hội là nền tảng xã hội vững chắc cho quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa
Văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của xã hội, yếu tố tạo nên giá trị

tính hiệu quả trong việc chủ động hội nhập quốc tế. Tất cả những điều này đã
tạo động lực cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.


10

Chương 2
NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO VÀ THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NÓ VỚI
QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
2.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÀ ĐÀO
TẠO VÀ VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NÓ VỚI QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP
HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

2.1.1. Ảnh hưởng của yếu tố địa lý - tự nhiên,
yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội và con người đến phát
triển giáo dục và đào tạo và phát huy vai trò của nó
đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở
Thành phố Hồ Chí Minh
Về điều kiện địa lý - tự nhiên: Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm
kinh tế của cả nước với vị trí tiếp giáp phía Nam và Đông Nam là nơi sản xuất
lúa gạo, trái cây và thủy sản lớn cả nước; phía Bắc và Tây Bắc là vùng cây
công nghiệp của Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Về đặc điểm lịch sử của Sài
Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1698, đánh dấu sự ra đời của Gia Định Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, Đông Nam Bộ nói chung chính thức thuộc
về phần lãnh thổ và chịu sự quản lý hành chính của Việt Nam. Ngày 2 tháng
7 năm 1976, Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên Sài Gòn
thành Thành phố Hồ Chí Minh.Về điều kiện kinh tế - xã hội ở Thành phố Hồ
Chí Minh: Giai đoạn 1986 - 2016 đạt mức bình quân trên 10,07%/năm. Tốc
độ tăng trưởng cao, quy mô mở rộng, cơ cấu chuyển dịch đúng hướng; cùng

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo ra những cơ hội để phát triển giáo
dục và đào tạo và phát huy vai trò của nó đối với quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh: Thứ nhất, toàn cầu hóa và hội nhập
quốc tế góp phần hiện đại hóa nền giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh; Thứ
hai, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo ra điều kiện thuận cho xu thế hòa
bình, hợp tác, phát triển, giữ vững ổn định để phát triển đất nước; Thứ ba,
toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế còn mở ra cơ hội lớn cho giáo dục và đào tạo
Thành phố Hồ Chí Minh tiếp cận, học hỏi nội dung, phương pháp, kinh
nghiệm quản lý giáo dục và đào tạo tiên tiến; Thứ tư, toàn cầu hóa và hội nhập
quốc tế còn tạo cơ hội cho Thành phố Hồ Chí Minh tiếp thu những giá trị tinh
hoa của nhân loại, phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc trong xây
dựng con người xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra những thách thức,
như: tụt hậu về giáo dục và đào tạo so với các nước trong khu vực và thế giới


12

vẫn là nguy cơ thường trực và khó khắc phục; âm mưu thực hiện “diễn biến
hòa bình” của thế lực thù địch nhằm chống phá nước ta với những biểu hiện
mới, quyết liệt và tinh vi hơn trước; toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế còn đặt
ra thách thức với việc giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống dân tộc ở Thành
phố Hồ Chí Minh.
2.1.4. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động đến phát triển giáo
dục và đào tạo và phát huy vai trò của nó đối với quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh
Trước sự tác động, ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giáo
dục và đào tạo ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, Việt Nam nói chung có
những thuận lợi căn bản để đón nhận cơ hội phát triển giáo dục và đào tạo, phát
huy vai trò của của nó đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà cuộc
cách mạng này mang đến như: Một là, Thành phố Hồ Chí Minh là một địa

29/10/2012 của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khoá XI
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công
nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, tháng 11/2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương
khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) với nội dung đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều
kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
2.2. THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC VÀ
ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI
HÓA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
2.2.1. Thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển
nguồn nhân lực, phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở
Thành phố Hồ Chí Minh
Trong những năm qua, giáo dục và đào tạo ở Thành phố Hồ Chí Minh
đã góp phần phát triển nguồn nhân lực, phục vụ quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh, với: Trình độ học vấn và trình độ
chuyên môn kĩ thuật của nguồn nhân lực với tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo
tăng từ 40% (năm 2005) lên 77,5% (năm 2017); Giáo dục và đào tạo ở Thành
phố Hồ Chí Minh góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu nguồn nhân
lực, cụ thể đến năm 2017 tỷ trọng lao động ngành dịch vụ chiếm 64,63%;
công nghiệp - xây dựng chiếm 33,01% và nông, lâm, thủy sản chiếm 2,36%,
góp phần tạo ra việc làm có năng suất, hiệu quả và tạo nguồn lực vật chất cho
người tái sản xuất sức lao động; Giáo dục và đào tạo ở Thành phố Hồ Chí
Minh còn góp phần nâng ý thức kỷ luật cho người lao động; và công tác xã


14

hội hóa giáo dục và đào tạo ở Thành phố Hồ Chí Minh đã mang lại những kết



15

phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ đã
được nâng cấp và cải thiện. Đầu tư của Thành phố cho khoa học - công nghệ
từ năm 2006 đạt trung bình ở mức 1,2% tổng chi ngân sách hàng năm, trong
đó chi đầu tư phát triển trung bình khoảng 50%, với trên 222 tổ chức khoa học
- công nghệ đăng ký hoạt động, trong đó có 61 tổ chức công lập và 161 tổ
chức ngoài công lập thuộc mọi thành phần kinh tế. Ba là, giáo dục và đào tạo
góp phần ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh
doanh. Trong những năm qua giáo dục và đào tạo đã không ngừng đổi mới
phương pháp, nội dung giáo dục và đạo tạo gắn với khoa học - công nghệ tập
trung triển khai các nhiệm vụ phục vụ quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế
theo hướng phát triển 4 ngành công nghiệp trọng điểm , 9 nhóm ngành dịch
vụ thế mạnh và 7 chương trình đột phá của Thành phố, tạo ra nhiều sản phẩm,
dịch vụ có chất lượng và sức cạnh tranh cao, thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội nhanh,
bền vững. Song, vẫn còn những hạn chế: Giáo dục và đào tạo với khoa học
công nghệ chưa trở chưa trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội; mối
liên kết giữa nhà quản lý khoa học - công nghệ nhà quản lý - doanh nghiệp;
giữa các viện nghiên cứu, các trường đại học, các khu công nghiệp, khu công
nghệ cao chưa thật sự chặt chẽ; số lượng các tổ chức khoa học - công nghệ
còn tăng chậm. Sở dĩ còn những hạn chế trên là do: Chất lượng giảng dạy
chưa cao; cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy tuy đã được cải thiện nhưng nhìn
chung vẫn còn lạc hậu.
2.2.3. Thực trạng vai trò của giáo dục và đào tạo đối với đổi mới
cách thức tổ chức, quản lý kinh tế - xã hội, phục vụ quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh
Quá trình đổi mới cách thức tổ chức, quản lý kinh tế - xã hội ở Thành phố

tiến bộ, công bằng xã hội, điều kiện của quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh
Giáo dục và đào tạo phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở
Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành cơ sở, điều kiện và động lực của quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phục vụ sự phát triển xã hội, mà trước hết là để
nâng cao thu nhập và mức sống, giải quyết việc làm cho người lao động; trên
cơ sở đó giảm thiểu sự phân hóa giàu nghèo trong kinh tế, giảm thiểu sự tác
động tiêu cực của nền kinh tế thị trường thông qua những chính sách hỗ trợ
người mọi tầng lớp nhân dân. Nếu trước đổi mới, trong một khoảng thời gian
hơn 70% công nhân sản xuất quốc doanh phải nghỉ việc ăn lương và hơn một
triệu lao động thất nghiệp, thì trong thời kỳ đổi mới, với chủ trưởng gắn tăng
trưởng kinh tế với chính sách an sinh xã hội cho người dân Thành phố đã có


17

những chương trình hỗ trợ giải quyết việc làm cho người nghèo, người thất
nghiệp, tăng cường cơ hội việc làm cho lao động khu vực phi chính thức, cho
vay vốn đối với lao động đi làm việc nước ngoài… Những chính sách hỗ trợ
tích cực của Nhà nước, công tác giải quyết việc làm ở Thành phố chuyển biến
tích cực đã góp phần giảm thiểu được số lượng lao động thất nghiệp.
Vai trò của giáo dục và đào tạo đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa ở Thành phố còn thể hiện ở chỗ, nó góp phần nâng cao thu nhập và
mức sống cho người lao động trên địa bàn Thành phố, do người lao động đã
dần được nâng cao trình độ văn hóa, hoàn thiện kỹ năng chuyên môn, nghiệp
vụ thích ứng ngày càng tốt hơn với các ngành nghề trong các khu chế xuất,
khu công nghiệp cũng như với sự phát triển sản xuất xã hội. Năm 1990 thu
nhập bình quân đầu người tăng từ 552 USD thì đến năm 2015 là 5.538 USD
cao gấp 2,62 lần so với mức bình quân chung của cả nước, góp phần cải thiện
mức sống của nhân dân Thành phố.


3.1.1. Phát triển giáo dục và đào tạo thực sự trở thành một trong
những nền tảng và động lực của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở
Thành phố Hồ Chí Minh
Đây là phương hướng có ý nghĩa là cơ sở phương pháp luận, đồng thời
là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo, cũng
như quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh, được
thể hiện ở những nội dung: 1). Giáo dục và đào tạo ở Thành phố góp phần đào
tạo, phát triển nguồn nhân lực, nhân tố cơ bản nhất, là nền tảng phục vụ cho
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; 2). Giáo dục và đào tạo thúc đẩy phát
triển và ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ vào sản xuất và đời sống,
làm cho giáo dục và đào tạo thật sự là động lực cho quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội ở Thành phố nói
chung; 3). Để giáo dục và đào tạo thực sự trở thành nền tảng và động lực của
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa cùng với việc phát triển giáo dục và đào
tạo thúc đẩy nhanh phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy khoa học và công nghệ
thì Thành phố Hồ Chí Minh phải đẩy mạnh quá trình hội nhập quốc tế.
3.1.2. Phát huy vai trò giáo dục và đào tạo đối với qúa trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh


19

Đây là phương hướng có tính định hướng cho việc phát triển giáo dục
và đào tạo nhằm phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo đối với qúa trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố nói riêng cũng như cho mọi hoạt
động của Thành phố nói chung. Cho nên đổi mới giáo dục đào tạo nhằm phát
huy vai trò nền tảng và động lực của giáo dục và đào tạo đối với quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố hiện nay cần phải quán triệt sâu

giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, đối với quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng. Bởi vì,
những tiềm năng, thế mạnh của Thành phố như vị trí địa lý, lịch sử, kinh tế, chính
trị - xã hội, văn hóa và con người là tiền đề, là điều kiện, là cơ sở cho Thành phố
thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, thúc đẩy quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, để phát
huy tiềm năng và thế mạnh của Thành phố trong việc phát huy vai trò của giáo
dục và đào tạo đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thể hiện: vị trí địa
- chính trị thuận lợi; đặc điểm và thế mạnh có ý nghĩa quyết định, đó là nhân tố
con người.
3.2. GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA
GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP
HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
3.2.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của giáo dục và đào tạo đối với
qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh
Muốn phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo với quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh, giải pháp đầu tiên là phải nâng
cao nhận thức cho toàn Đảng bộ, chính quyền và các ban ngành của tỉnh một
cách sâu sắc và đầy đủ hơn về vai trò của giáo dục và đào tạo với quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh, bởi nhận thức đúng
đắn, khoa học sẽ có chương trình, kế hoạch, phương pháp đúng đắn, và do đó
sẽ có hành động tự giác, đúng đắn, hiệu quả, do đó cần phải nâng cao nhân
thức, thống nhất về nhận thức và hành động trong cả hệ thống chính trị của
Thành phố, để cùng hướng đến mục tiêu phát triển vì con người, cho con
người, và đồng thời giải pháp này phải được tiến hành đồng bộ, xuyên suốt
trong toàn bộ hệ thống chính trị - xã hội của Thành phố, cụ thể: Nâng cao
nhận thức về vai trò của giáo dục và đào tạo đối với quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa trong Đảng bộ và chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh và
nâng cao nhận thức về vai trò của giáo dục và đào tạo đối với quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa trong người dân Thành phố Hồ Chí Minh.

quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố
Hồ Chí Minh
Để từng bước tạo ra nguồn nhân lực phát triển toàn diện về tri thức,
năng lực, đạo đức nghề nghiệp, nhằm phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo
đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ Chí Minh


22

hiện nay, cần thiết phải đổi mới toàn diện cả về mục tiêu, nội dung, chương
trình và phương pháp giảng dạy, như: 1). Đối với cấp học phổ thông ở Thành
phố. Bảo đảm cho mọi người dân trong độ tuổi đi học được đến trường, đặc
biệt là ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa của Thành phố; 2). Đối với hệ
thống giáo dục nghề nghiệp ở Thành phố. Tăng nhanh quy mô đào tạo cao
đẳng nghề, trung cấp nghề cho các khu công nghiệp, các vùng kinh tế động
lực và cho việc xuất khẩu lao động; 3). Đối với giáo dục đại học ở Thành phố.
Đổi mới theo hướng phải gắn kết chặt chẽ với thực tiễn phát triển công nghệ
và công nghệ trong xã hội, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của
từng ngành, từng lĩnh vực, tiếp cận trình độ tiên tiến của thế giới; 4). Phát
triển nguồn lực trí tuệ trong các trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn;
5. Tạo điều kiện cho việc thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết với
cơ sở giáo dục nước ngoài.
3.2.4. Xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và nhà
giáo phục vụ qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Thành phố Hồ
Chí Minh
Để khai thác đặc điểm, tiềm năng của Thành phố Hồ Chí Minh nhằm
phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo với quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, thì giải pháp kiện toàn và nâng cao năng lực bộ máy, đội ngũ cán bộ
quản lý giáo dục và nhà giáo nhằm phát huy vai trò của giáo dục và đào tạo
với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tập trung vào một số giải