ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------

NGUYỄN THỊ HIỀN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC THANH NIÊN VÀ
SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG NÀY TRONG QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC
THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------

NGUYỄN THỊ HIỀN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC THANH NIÊN VÀ
SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG NÀY TRONG QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC
THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60.22.03.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thái Sơn


Học viên

Nguyễn Thị Hiền

2


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................... 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ............................................................. 5
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn........................................................ 8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................... 8
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu ............................................. 9
6. Những đóng góp mới của đề tài ............................................................... 9
7. Kết cấu của đề tài .................................................................................... 10
NỘI DUNG...................................................................................................... 11
Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC THANH NIÊN ..... 11
1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo
dục thanh niên. ............................................................................................ 11
1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên ................................. 11
1.1.2. Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò và công tác
giáo dục thanh niên ................................................................................. 11
1.2. Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên ..... 15
1.2.1. Giáo dục tinh thần yêu nước cho thanh niên............................... 15
1.2.2. Giáo dục lý tưởng cộng sản, tinh thần quốc tế vô sản cho
thanh niên ................................................................................................ 19
1.2.3. Giáo dục tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh
thần yêu lao động cho thanh niên........................................................... 20
1.2.4. Giáo dục ý thức học tập, tinh thần phấn đấu rèn luyện,



MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng lớn, nhà văn hóa lớn của dân tộc và
thời đại. Hơn nửa thể kỷ qua, Đảng cộng sản Việt Nam đã liên tục khẳng định
vai trò, ý nghĩa, tác dụng to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng
Việt Nam. Đến Đại hội đại biểu toàn quốc toàn quốc lần thứ VII (6-1991), Đảng
ta đã trân trọng ghi vào Cương lĩnh và Điều lệ: “Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác –
Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành
động”. Đây là bước phát triển mới hết sức quan trọng trong nhận thức và tư duy
lý luận của Đảng ta.
Thanh niên là lực lượng rất quan trọng của dân tộc. Sự phát triển của thanh
niên không những quan hệ đến vận mệnh và tương lai của đất nước, của dân tộc,
mà còn ảnh hưởng tới tương lai của nhân loại. Vì thế, bất cứ quốc gia và chế độ
xã hội nào muốn tồn tại, phát triển, muốn vững vàng và cường thịnh đều phải
quan tâm đến việc chăm lo giáo dục đào tạo thế hệ tương lai. Nhận thức rõ điều
đó, Hồ Chí Minh đã khẳng định: “…Nước nhà thịnh hay suy, yếu mạnh một
phần lớn là do thanh niên” [33, tr. 84]. Từ nhận thức rõ vị trí của thanh niên
trong sự phát triển của đất nước, Hồ Chí Minh rất coi trọng việc giáo dục họ.
Trong toàn bộ di sản lý luận của Hồ Chí Minh, phần viết về thanh niên được
Người đề cập nhiều. Qua gần 50 bài nói, bài viết gửi thanh niên và đặc biệt là
việc làm, tấm gương của Người đối với thanh niên, chúng ta thấy được sự quan
tâm, chăm sóc, giáo dục và tin tưởng của Hồ Chí Minh đối với thanh niên Việt
Nam. Thông qua những nội dung, phương pháp giáo dục sâu sắc, phong phú,
thiết thực, tư tưởng của Hồ Chí Minh về thanh niên đã góp phần quyết định
thắng lợi sự nghiệp đào tạo thanh niên ở nước ta.
Hồ Chí Minh cho rằng thanh niên là lớp người trẻ tuổi có hoài bão, ước
mơ, giàu nghị lực và rất khao khát với lý tưởng cao đẹp, có đức xả thân vì


“chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và

2


rất cần thiết” [47, tr. 498]. Thực hiện lời căn dặn đó, Đảng và Nhà nước ta luôn
dành cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo và rèn luyện thế hệ trẻ những sự quan tâm
mạnh mẽ theo nhiều cách khác nhau. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới và hội nhập
quốc tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành một nghị quyết của Bộ Chính trị
(1991) và hai Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương (1993 và 2008)
chuyên về thanh niên và công tác thanh niên. Nghị quyết số 25 của Ban Chấp
hành Trung ương Đảng khóa X đã xác định mục tiêu chung về phát triển thanh
niên: “Tiếp tục xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự
cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo
đức, ý thức chấp hành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực,
bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong
công nghiệp trong lao động tập thể, trở thành những công dân tốt của đất
nước…”. Quán triệt tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nghị quyết của Đảng,
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí
Minh lần thứ X đã xác định một trong các phương hướng của công tác Đoàn và
phong trào thanh thiếu nhi nhiệm kỳ 2012- 2017 đó là: “Tăng cường giáo dục
chính trị tư tưởng, đạo đức cách mạng, truyền thống, lịch sử dân tộc, văn hoá,
lối sống, ý thức chấp hành pháp luật cho thanh thiếu nhi. Xác định nội dung
xuyên suốt trong công tác giáo dục của Đoàn là bồi đắp lý tưởng, ước mơ, hoài
bão, niềm tin, khát vọng cao đẹp của thanh niên đóng góp vào sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới; góp phần hình thành lớp thanh niên
ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế thừa trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng
của Đảng, của dân tộc, “vừa hồng, vừa chuyên” theo tư tưởng của Bác Hồ”. Rõ
ràng, ngày nay thanh niên và vấn đề thanh niên đã trở thành vấn đề trọng yếu,
gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và con người Việt Nam

xã hội sau khi Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ. Sau hai mươi năm đổi
mới, chuyển sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào. Tuy nhiên, trong
những năm gần đây, do tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường và hạn

4


chế của các biện pháp giáo dục thanh niên đã ảnh hưởng tiêu cực tới nhận
thức thanh niên. Đã không ít thanh niên dao động về lý tưởng, lệch lạc trong
nhận thức về giá trị cuộc sống, bàng quàng với trách nhiệm xã hội, lười biếng
lao động, chạy theo lối sống thực dụng, buông thả, phai nhạt lý tưởng, bất
chấp những quy phạm đạo đức, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, chà
đạp lên những khuôn mẫu đạo đức cách mạng, tự do tùy tiện, không chịu học
tập, thiếu ý thức rèn luyện phấn đấu vươn lên, thoái hóa đạo đức, đặc biệt tình
trạng phạm pháp trong thanh niên có chiều hướng gia tăng. Trong khi đó,
công tác giáo dục thanh niên còn có sự tách rời giữa học chữ và học làm
người, giữa học tập chuyên môn nghiệp vụ với rèn luyện phẩm chất, tư cách,
đạo đức chưa gắn bó chặt chẽ với nhau.
Không khắc phục tình trạng đó, chúng ta không thể có được những thanh
niên vừa “hồng” vừa “chuyên” để đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của sự nghiệp
đổi mới toàn diện, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục
tiêu xây dựng thành công Chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Trong sự nghiệp ấy,
thanh niên nhất định sẽ gánh vác những trọng trách to lớn nhưng vô cùng khó
khăn, phức tạp. Chính vì thế, tại đại hội IX, Đảng ta lại nhấn mạnh: “đối với
thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng đào tạo, phát triển toàn diện về chính
trị, tư tưởng đạo đức, lối sống, văn hóa, phát huy vai trò xung kích trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [33, tr. 126]. Như vậy trước yêu khách
quan và cấp bách của công cuộc đổi mới, việc giáo dục thanh niên theo tư
tưởng Hồ Chí Minh là nội dung hết sức quan trọng.

và nhi đồng, Nxb Lao động – Xã hội. Với kết cấu 2 phần: Phần thứ nhất: Hồ
Chí Minh với thanh, thiếu niên và nhi đồng, là tập hợp các câu nói của Hồ Chí
Minh về thanh niên và thiếu niên, nhi đồng; Phần thứ 2: Nghiên cứu, học tập
và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh, thiếu niên và nhi đồng, là tập
hợp các bài viết của các tác giả trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh
thiếu niên, từ đó đề ra những phương pháp giáo dục, bồi dưỡng thanh, thiếu
niên và nhi đồng trong giai đoạn hiện nay. Công trình tập hợp những bài viết
đa dạng và phong phú về chủ đề thanh niên như: Tư tưởng Hồ Chí Minh về

6


giáo dục thanh niên của PGS, TS Lê Văn Tích và TS. Nguyễn Minh Đức;
Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp đào tạo, rèn luyện người thanh niên kiểu
mới của PGS, TS Đỗ Huy; Quan điểm Hồ Chí Minh về nhiệm vụ của thanh
niên của ThS. Trần Thị Huyền; Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và rèn
luyện đạo đức cách mạng cho thanh niên; Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí
Minh về công tác giáo dục thanh niên, học sinh, sinh viên của tác giả Nguyễn
Tiến Thủ; ThS. Lê Thị Thu Hồng với bài viết “Giáo dục thanh niên lòng yêu
nước, tự cường dân tộc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; Bồi dưỡng
chính trị cho thanh niên dưới ánh sáng tư tưởng giáo dục của Bác Hồ - Lê
Xuân Lựu. Đồng thời với những bài viết về nội dung giáo dục thanh niên
trong tư tưởng Hồ Chí Minh, công trình nghiên cứu còn tập trung đưa ra
những giải pháp để giáo dục thanh niên như: TS. Đoàn Nam Đàn với bài viết
“Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thanh niên
theo tư tưởng Hồ Chí Minh”; Bản chất của thanh niên Việt Nam và nội dung,
phương pháp giáo dục thanh niên của tác giả Nguyễn Khánh Toàn. Qua đó,
tác giả hiểu thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên và trên cơ sở
tiếp thu, tác giả phân tích sâu hơn, phong phú hơn nội dung giáo dục thanh
niên cũng như đưa ra những giải pháp của riêng mình.

yếu. Từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục thanh niên trong giai đoạn hiện nay trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và
công tác giáo dục thanh niên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
+ Phạm vi nghiên cứu của luận văn:
- Tìm hiểu một số vấn đề cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo
dục thanh niên thông qua các bài nói, bài viết, việc làm và tấm gương của Hồ
Chí Minh, để làm cơ sở cho việc vận dụng vào thực tiễn giáo dục đào tạo
thanh niên ở nước ta hiện nay.
- Đề tài sẽ làm rõ thực trạng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về
giáo dục thanh niên ở nước ta hiện nay; qua đó luận văn nêu lên một số giải

8


pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thanh niên trên cơ sở tư
tưởng Hồ Chí Minh.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Luận văn dựa trên cơ sở nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin;
tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên; những
quan điểm, đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước đối với thanh niên
trong thời kỳ đổi mới được thể hiện qua các văn kiện Đại hội VI, VII, VIII,
IX, X, XI, đặc biệt là Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp
hành Trung ương Đảng khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối
với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa”
- Ngoài ra, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học:
lôgic – lịch sử, phân tích – tổng hợp, và các phương pháp văn bản học, thống
kế, so sánh, điều tra xã hội học để phục vụ cho việc nghiên cứu.
6. Những đóng góp mới của đề tài


1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác giáo dục
thanh niên.
1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thanh niên
Với Hồ Chí Minh khi nói về thanh niên, đó là: thanh niên là rường cột
của đất nước, tương lai của dân tộc và hạnh phúc của mỗi gia đình. Điều dễ
nhận thấy là mỗi lần nói, viết về thanh niên Hồ Chí Minh thường viết rất ngắn
gọn, đơn giản, nhưng rất sâu sắc, mục đích là làm cho mọi thanh niên đều có
thể hiểu được và qua đó thấy được trách nhiệm của mình để tham gia vào
công cuộc xây dựng đất nước.
Trong thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên
Đán năm 1946, Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời
khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [40, tr. 167]. Ở đây, Hồ
Chí Minh đã chỉ ra tuổi thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, sống động nhất, như
mùa xuân trăm hoa đua nở, tràn đầy nhựa sống. Đó là hình ảnh nói lên sức trẻ
có thể đào núi, lấp biển, mà cả dân tộc và xã hội luôn kỳ vọng, tin yêu.
Như vậy, khi nói về thanh niên Hồ Chí Minh đều cho rằng: thanh niên
là một lực lượng còn trẻ, có sức khỏe, năng động, sáng tạo, giàu nghị lực, có
lý tưởng cao đẹp, là lực lượng có thể đảm trách và hoàn thành tốt các nhiệm
vụ khó khăn, nặng nề khi cách mạng giao phó.
1.1.2. Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò và công tác giáo
dục thanh niên
Nhìn nhận và đánh giá đúng thanh niên, trước hết phải xác định vị trí
của thanh niên trong xã hội và vai trò của nó trong tiến trình phát triển xã hội.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tác dụng chỉ đạo và định

11


hướng cho công tác giáo dục đào tạo thanh niên, giúp họ khắc phục những


[43, tr. 66]. “Thanh niên phải đoàn kết chặt chẽ, phấn đấu anh dũng, vượt khó
khăn, thi đua giúp sức vào sự nghiệp xây dựng nước nhà” [41, tr. 85]. “Thanh
niên phải có chí tự động, tự cường, tự lập... có khí khái làm việc, không ham
địa vị, ham tiến bộ, ham học hỏi, đã làm gì thì làm đến nơi đến chốn” [41, tr. 375].
Hồ Chí Minh khuyên thanh niên: “Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng
không bền. Đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên” [42, tr. 95]. Người dạy
thanh niên phải kiên quyết làm bằng được những điều sau: “a) Các sự hy sinh
khó nhọc thì mình làm trước người ta, còn sự sung sướng thanh nhàn thì mình
nhường người ta hưởng trước (tiên thiên hạ ưu, hậu thiên hạ lạc). b) Các việc
đáng làm, thì khó mấy cũng cố chịu quyết tâm làm cho kỳ được. c) Ham làm
những việc ích quốc lợi dân, Không ham địa vị và công danh phú quý. d)
Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, đối với việc. e) Quyết tâm làm
gương về mọi mặt: siêng năng, tiết kiệm, trong sạch. f) Chớ kiêu ngạo, tự
mãn, tự túc. Nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết...” [41, tr. 185 - 186].
Đặc biệt, Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin và mong đợi ở thanh niên.
Người đưa ra dự báo hết sức đúng đắn mà nay đã trở thành hiện thực: “Với
một thế hệ thanh niên hăng hái kiên cường, chúng ta nhất định thành công
trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”
[40, tr. 375].
Những quan điểm trên của Hồ Chí Minh về thanh niên cho chúng ta
phương pháp luận trong đánh giá thanh niên là: Cần hiểu đúng lớp trẻ; Coi họ
là những người đang trưởng thành có nhiều mâu thuẫn trong quá trình đang
lớn lên; họ năng động, sôi nổi với những diễn biến tâm sinh lý phức tạp, thích
tự do nhưng cũng thích khám phá thế giới quanh mình; Gắn họ với hoàn cảnh
lịch sử cụ thể. Phải nắm được những nhu cầu lợi ích nào mà thanh niên đang
quan tâm. Phải tin yêu lớp trẻ.
Trên cơ sở nhìn nhận vai trò quyết định của thanh niên đối với sự
nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đất nước, Hồ Chí Minh đã dành


sau: Giáo dục thanh niên là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống

14


đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một lớp người trẻ tuổi, thông qua việc
dạy chữ, dạy nghề, dạy người, tạo nên cho xã hội nguồn nhân lực trẻ có trình
độ chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ và phẩm chất
đạo đức tốt để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
1.2. Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên
1.2.1. Giáo dục tinh thần yêu nước cho thanh niên
Trong số những vấn đề cần giáo dục thanh niên, Hồ Chí Minh đặt lên
hàng đầu vấn đề giáo dục tinh thần yêu nước. Trong 5 điều Bác dạy thiếu niên
nhi đồng thì điều thứ nhất là “Yêu tổ quốc, yêu đồng bào”. Đối với thanh niên
Hồ Chí Minh yêu cầu: “Trước hết phải yêu tổ quốc, yêu nhân dân, phải có
tinh thần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúng đắn” [43, tr. 455]. Đây
là một lời dặn dò đơn giản nhưng là cả một tấm lòng yêu nước, thương dân
của Người. Một tình cảm thiêng liêng và mênh mang được Hồ Chí Minh cô
đọng để dặn dò thanh niên.
Hồ Chí Minh rất coi trọng việc giáo dục truyền thống dân tộc, chủ yếu
là giáo dục lòng yêu nước cho tầng lớp nhân dân, đặc biệt là tầng lớp thanh
niên với những mức độ, hình thức rất phong phú.
Qua các giờ học nội khóa ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết) năm 1910,
Hồ Chí Minh dựa trên kiến thức lịch sử tiến hành việc giáo dục lòng yêu nước,
truyền thống dân tộc cho học sinh. Ví như, khi dạy hai từ Pháp “rivie`re”
(nghĩa là “con sông”), “montagame” (nghĩa là “núi”), Thầy đã diễn nôm câu
thơ lục bát:
Núi kia là núi của ai?
Sông sâu nước biếc chảy dài về đâu.
Hai câu thơ không chỉ giúp học sinh nắm vững nghĩa của hai từ Pháp

đào tạo dưới thời Pháp thuộc, biết mọi chuyện trên thế giới mà lại “mù tịt” về
lịch sử và địa lý nước nhà. Hồ Chí Minh nói: “Trước kia, khi thực dân Pháp
còn cai trị nước ta, có những người tri thức Việt Nam rất thông thuộc lịch sử
địa lý và các chuyện thần thoại của nước Pháp, của Hy Lạp và La Mã. Nhưng

16


khi hỏi đến các vị anh hùng là tổ tiên, ông cha mình, hỏi đến địa lý nước mình
thì lại mù tịt” [47, tr. 556].
Hồ Chí Minh đòi hỏi, người Việt Nam cần “hiểu rõ lịch sử, đất nước,
con người và những cái vốn rất quý báu của mình” [47, tr. 556]. Quyển “Lịch
sử nước ta” là một loại sử diễn ca, được nhân dân yêu thích. Vì vậy, sách đã
nhanh chóng đi vào quần chúng cách mạng, khơi dậy tinh thần yêu nước và ý
chí đấu tranh giành độc lập. Đồng thời, Hồ Chí Minh cũng viết các quyển
“Địa dư của nước ta”, “Địa dư Cao Bằng” để giáo dục lòng yêu tổ quốc cho
đồng bào. “Qua việc học lịch sử và địa dư nước nhà đã làm cho chúng tôi tăng
thêm lòng yêu nước, căm thù giặc. Thật thế, không ai yêu nước hơn khi biết
nước mình bị chà đạp, dân mình bị làm nô lệ; không ai tin tưởng, dũng cảm
hơn khi biết được truyền thống oanh liệt, bất khuất của cha ông mình” [37, tr. 34].
Hồ Chí Minh đã nêu cao nhiều truyền thống tốt đẹp tiêu biểu cho tâm
hồn và phẩm giá dân tộc kết tinh những giá trị của nền văn hóa dân tộc. Về
phương diện này, lịch sử Việt Nam với hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước
và giữ nước đầy gian nan thử thách nhưng đầy vinh quang rạng rỡ, với nền
văn hóa lâu đời mang đậm tính nhân dân và dân tộc, để lại cho chúng ta một
di sản vô giá, luôn luôn là nền tảng cho mọi công cuộc phục hưng dân tộc,
Người đã nói đến: “Tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta” [35, tr. 410], “nhân
dân ta rất cần cù, thông minh, khéo léo” [36, tr. 292], nói đến lòng nhân đạo,
những truyền thống anh hùng của “một dân tộc anh hùng” [42, tr. 331].
Truyền thống yêu nước đã có trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ

ngoài con đường cách mạng vô sản” [36, tr. 114]. Mọi truyền thống dân tộc
phải được nâng cao trên lập trường cách mạng của giai cấp vô sản: chủ nghĩa
yêu nước phát triển thành chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa, truyền thống
anh hùng nâng lên thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ý thức độc lập tự do
của dân tộc chuyển thành ý thức độc lập dân tộc gắn liền với tự do của nhân
dân, tinh thần đoàn kết dân tộc nâng lên thành tinh thần làm chủ tập thể của
nhân dân lao động.

18


1.2.2. Giáo dục lý tưởng cộng sản, tinh thần quốc tế vô sản cho thanh niên
Theo Từ điển tiếng Việt, lý tưởng là “mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất
mà người ta mong muốn đạt tới” [4, tr. 873]; Từ điển xã hội học, lý tưởng là
“những khát khao, nguyện vọng, tư tưởng về tương lai tốt đẹp mà con người
hằng mong tới, là trạng thái hoàn hảo nhất mà người ta mong muốn đạt tới”
[75, tr. 182].
Lý tưởng phản ánh xu thế phát triển của xã hội, những khát vọng của
con người, phản ánh cái cần phải có, cái có thể có. Do là sự phản ánh những
khát vọng, những hoài bão của con người mà lý tưởng, một mặt, vừa mang
tính thời đại, vừa mang tính vượt trước.
Theo C. Mác, lý tưởng cách mạng là lợi ích chân chính của con người
trong quan niệm của thời đại đó. Quá trình thực hiện lý tưởng cách mạng
chính là quá trình đấu tranh để thỏa mãn nhu cầu, lợi ích đó. Nói cách khác, lý
tưởng cách mạng là những khát vọng về lợi ích đã trở thành tình cảm và lý trí,
lương tâm và danh dự của con người, của một thế hệ, một cộng đồng.
Bởi vậy, giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam nói
chung, cho thanh niên nói riêng là một trong những vấn đề được Hồ Chí Minh
đặc biệt quan tâm. Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong lần gặp gỡ với thanh niên, đã
nói: “…chúng ta không được một phút nào quên lý tưởng cao cả của mình là