CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT
ĐỘNG THỰC HÀNH CỦA SINH VIÊN CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y, DƯỢC


Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp trong Chiến
lược phát triển giáo dục 2011 - 2020: “Đào tạo ra những con
người có năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, trách nhiệm công
dân, đạo đức và kĩ năng nghề nghiệp, năng lực ngoại ngữ, kỉ
luật lao động, tác phong công nghiệp, năng lực tự tạo việc làm
và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường lao
động và một bộ phận có khả năng cạnh tranh trong khu vực và
thế giới” [2; 9]. Chương trình giáo dục đào tạo tại các trường
đại học không chỉ giảng dạy LT mà phải giảng dạy TH để
hình thành nên tư duy, kĩ năng, kĩ xảo nghề nghiệp, hình
thành hoàn thiện nhân cách cho người học.
HĐTH trong các ngành nghề nói chung và HĐTH trong
các trường đại học y, dược nói riêng đang là vấn đề được xã
hội rất chú trọng, HĐTH góp phần nâng cao tay nghề của
người thày thuốc. Do đó, quản lí HĐTH của SV và các vấn đề
liên quan đến HĐTH cũng được rất nhiều các nhà nghiên cứu
quan tâm. Một trong các tài liệu của dự án phát triển giáo viên
THPT & THCN đã phân tích nội dung của những hoạt động
TH đó là: “Nội dung, qui trình TH BM đáp ứng mục tiêu đào


tạo sư phạm trình độ đại học. Nội dung TH phù hợp với thực
tiễn, trình độ khoa học kĩ thuật và công nghệ” [4; 45]. Và đưa
ra yêu cầu của hoạt động TH “căn cứ vào chuẩn đầu ra của
chương trình và chuẩn nghề nghiệp giáo viên để thiết kế nội

Phòng đã có nhiều đề tài nghiên cứu quản lí giáo dục. Tác giả
Đỗ Thị Duyên với đề tài: “Quản lí hoạt động kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập của SV tại trường Đại học Y Dược Hải
Phòng”; tác giả Trần Quốc Trình với đề tài: “Quản lí hoạt
động đào tạo ở trường Đại học Y Dược Hải Phòng”; tác giả
Lữ Thị Xinh với đề tài: “Quản lí hoạt động khảo thí ở Trung
tâm KT&QLCLGD Trường Đại học Y Hải Phòng”… Các tác
giả này đã đóng góp cho nhà trường những hoạt động quản lí


rất bổ ích và thực tế. Tuy nhiên nghiên cứu đề tài quản lí
HĐTH của SV là một đề tài hay và mang tính thời sự lại chưa
có ai xây dựng. Một trong những mục tiêu của quả trình đào
tạo là góp phần hình thành, phát triển kĩ năng, kĩ xảo TH của
SV, “phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và năng lực sáng tạo
của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện
học vấn và tay nghề” [9; 109]. Đối với ngành Y, việc rèn
luyện kĩ năng, kĩ xảo lại càng cần chú trọng để góp phần tạo
nên các thế hệ thày thuốc không những giỏi về LT mà còn giỏi
về tay nghề. Bên cạnh đó việc đảm bảo các điều kiện CSVC
trong quá trình DH TH cũng là vấn đề cần được chú trọng. Do
vậy tác giả quyết định chọn đề tài “Quản lí hoạt động thực
hành của SV khoa Dược, Trường Đại học Y Dược Hải Phòng”
để nghiên cứu.
Các khái niệm cơ bản của đề tài
Hoạt động thực hành
Hoạt động
Theo quan điểm LT về hoạt động, A.N. Leontiev cho
rằng hoạt động “là một tổ hợp các quá trình con người tác
động vào đối tượng nhằm đạt mục đích thỏa mãn một nhu cầu

trong thực tế cuộc sống.
Giờ học TH của SV ở các trường Đại học y, dược thực
hiện tại phòng TH của của khoa, BM và các cơ sở thực tế liên
kết ngoài nhà trường.
Quản lí hoạt động thực hành trong nhà trường
Quản lí
Quản lí là tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị,
cơ quan [28].
Hoạt động quản lí là hoạt động bắt nguồn từ sự phân
công lao động trong một tổ chức để giúp người đứng đầu tổ
chức đó phối hợp sự nỗ lực của các thành viên trong tổ chức
để hoàn thành tiêu đặt ra. Các nhà khoa học có rất nhiều cách


tiếp cận để đưa ra khái niệm quản lí:
Halold Koontz thì cho rằng: “Quản lí là một hoạt động
thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm
đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản
lí là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể
đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật
chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất… Với tư cách TH thì quản
lí là một nghệ thuật còn kiến thức về quản lí là một khoa học”
[15; 7].
Đối với C.Mac: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp
hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn,
thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những
hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát
sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự
vận động của những khí quan độc lập với nó. Một người độc
tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc cần

phân chia công việc thành những phần việc cụ thể và phân
công cho từng bộ phận, từng người trong các bộ phận của tổ
chức” [8; 30].
Lãnh đạo: “là tác động đến con người bằng các mệnh
lệnh, khuyến khích bằng các lợi ích làm cho người dưới
quyền phục tùng, tích cực làm việc đúng với kế hoạch, đúng
với nhiệm vụ được phân công” [8; 35].
Kiểm tra: “là thu thập thông tin ngược để kiểm soát hoạt
động của tổ chức nhằm điều chỉnh kịp thời các sai sót, lệch
lạc để tổ chức đạt được mục tiêu” [8; 38].
Quản lí nhà trường
Nhà trường “là một cơ sở giáo dục, là nơi tổ chức quá
trình DH, giáo dục, đào tạo con người theo yêu cầu của xã
hội” [6; 11]. Để thực hiện quá trình DH thì hoạt động quản lí
DH cũng cần phải được trú trọng. Nhà trường là một đơn vị
cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân, nó như tấm gương
phản chiếu của một nền giáo dục, nó phản ánh trình độ phát


triển của nền giáo dục của một quốc gia. “Nhà trường là nơi
chuyển giao, phát triển và sáng tạo tri thức không chỉ cho các
thế hệ người học học tập trong nhà trường mà cho cả cộng
đồng xã hội” [6; 11].
Quản lí nhà trường là “quá trình tác động có mục đích,
có định hướng, có tính kế hoạch của các chủ thể quản lí (đứng
đầu là hiệu trưởng nhà trường) đến các đối tượng quản lí (giáo
viên, cán bộ nhân viên, người học, các bên liên quan…) và
huy động sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn lực
nhằm thực hiện sứ mệnh của nhà trường đối với hệ thống giáo
dục và đào tạo, với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục

phòng thí nghiệm, ở các cơ sở hành nghề…
Quản lí HĐTH tại các trường đại học y, dược về thực


chất là quá trình quản lí hoạt động dạy TH của người GV,
quản lí hoạt động học TH của SV và quản lí các điều kiện
phục vụ hoạt động TH. Hay nói cách khác quản lí hoạt động
TH chính là quá trình quản lí các thành tố của quá trình DH
và quản lí các điều kiện đảm bảo sự phối hợp thực hiện một
cách có hiệu quả các thành tố đó một cách chặt chẽ và logic.
Hoạt động thực hành ở các trường đại học Y dược
Khái quát về hoạt động thực hành ở các trường đại
học Y dược
HĐTH được diễn ra trong phòng TH của BM, của khoa
trong nhà trường với các dụng cụ, mô hình, hóa chất được GV
thực hiện để minh họa cho LT đã giảng.
Sau khi quan sát các thao tác mẫu, SV được chia thành
từng nhóm cùng với dụng cụ TH, hóa chất và tập làm trên mô
hình, trên mẫu vật, trên tiêu bản hay trên chính bản thân hoặc
các bạn trong nhóm như lấy máu, đo huyết áp, bắt mạch…
dưới sự hướng dẫn GV, KTV.
Trong quá trình TH, các SV được phát bảng kiểm để tự
lượng giá hoặc lượng giá lẫn nhau, từ đó kiểm tra mức độ đạt


được và điều chỉnh quá trình học tập của mình. Trong khi đó,
GV hướng dẫn TH có nhiệm vụ tổ chức, giám sát, điều chỉnh
HĐTH của SV theo đúng qui trình và thực hiện được mục tiêu
bài giảng.
HĐTH gồm nhiều hình thức khác nhau: TH từng cá

[22; 73]. Ở đây GV có vai trò chủ đạo, thể hiện bằng việc đứng
lớp và truyền đạt cho SV một lượng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo
nhất định thông qua sự chỉ bảo tận tình các bước tiến hành trong
bài TH. Hoạt động DH thông thường xuất phát từ việc xây
dựng mục đích học tập, từ đó mới xác định các nhiệm vụ DH
theo chương trình khung đào tạo.


Hoạt động dạy hoc TH trong trường Y cần phải theo
đúng qui định, qui chế của Bộ GD&ĐT, Bộ Y tế và của nhà
trường để đảm bảo việc DH đi đúng hướng, đúng mục đích
đào tạo đồng thời cũng phải linh hoạt, uyển chuyển không
cứng nhắc dập khuôn đúng như tác giả Lương Xuân Hiến
viết: “Dạy tốt thuần túy là nghệ thuật cá nhân, là cách diễn
giải sao cho người học dễ tiếp thu nhất” hay “dạy tốt trong
đào tạo nhân viên y tế là giúp cho người học được tối đa thấu
đáo những gì cần học để họ trở thành những người thực hành
tốt” [17; 18].
Để hoàn thành tốt hoạt động dạy TH của mình, bài giảng
của GV cần đạt các tiêu chuẩn sau:
Mục tiêu dạy TH: Thực hiện đúng theo yêu cầu của
chương trình khung do Bộ quy định, mang tính khả thi cao và
phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường. Mục tiêu dạy TH
phải được thực hiện đồng bộ ở cả ba cấp độ đó là:
+ Mục tiêu tổng quát: chức năng nghề nghiệp
+ Mục tiêu trung gian

: hoạt động nghề nghiệp

+ Mục tiêu chuyên biệt

của SV thông qua bảng kiểm, bản thu hoạch, phỏng vấn,
phiếu khảo sát… từ đó điều chỉnh hình thức và phương pháp
DH cho phù hợp.
Hiện nay, việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
SV có nhiều hình thức:
+ Đánh giá SV qua quan sát SV thực hiện một hay nhiều
kĩ năng.
+ Đánh giá SV qua hình thức hỏi vấn đáp.
+ Đánh giá SV qua nghiên cứu tình huống.
Việc kiểm tra đánh giá SV phải được tiến hành ngay sau
mỗi buổi học để đánh giá mức độ TH đạt của SV.
Các hình thức DH, kiểm tra, đánh giá kết quả học TH
phổ biến hiện nay trong các Trường Đại học Y là sử dụng
bảng kiểm và tổ chức thi chạy trạm OSPE (Objective Structured Practical Examination).


Sử dụng bảng kiểm trong DH TH được coi là một trong
những phương pháp DH TH hiệu quả nhất, DH theo bảng
kiểm dùng để dạy TH các kĩ năng. Nó liệt kê các bước tiến
hành của một kĩ năng theo một trình tự hợp lí để thực hiện
một qui trình kĩ thuật, một công việc, một nhiệm vụ dưới sự
hướng dẫn của GV. Phương pháp DH TH bằng bảng kiểm
giúp cho SV chủ động học tập, dễ tự học, dễ kiểm tra. Thông
qua bảng kiểm, SV sẽ rút kinh nghiệm qua mỗi lần thực hiện,
đẩy nhanh quá trình hình thành kĩ năng, kĩ xảo TH, kĩ năng tự
đánh giá.
Chạy trạm là hình thức chia bài tập TH thành nhiều công
đoạn, mỗi trạm TH một công đoạn. Chạy trạm có thể kết hợp
đánh giá LT và TH hoặc bố trí cho bài TH lớn, qui trình thao
tác gồm nhiều công đoạn kế tiếp nhau hoặc được bố trí theo

luyện các kĩ năng, kĩ xảo đồng thời tăng tính tự học, tự nghiên
cứu cũng như hoạt động nhóm của SV.
Hoạt động thực hành của SV
HĐTH của SV cần đề cao vai trò chủ động, tích cực của
người học, lấy người học làm trung tâm của quá trình DH. Ở
thế kỉ XVII, A.Kômenski đã viết: “Giáo dục có mục đích
đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân
cách… hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít
hơn, học sinh học nhiều hơn”. Nhiều nhà giáo dục khác như
Carl Rogers, John Dewey… cũng chú trọng vị trí của người
học, đặt người học ở vị trí trung tâm của quá trình DH để từ
đó đề ra đưa ra được nội dung DH nhằm đáp ứng nhu cầu tìm
tòi, học hỏi của người học.
Theo tác giả Trần Thị Tuyết Oanh: “Hoạt động học của
SV là hoạt động tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều
khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thu nhận,
xử lí và biến đổi thông tin bên ngoài tri thức của bản thân, qua
đó người học thể hiện mình, biến đổi mình, tự làm phong phú


những giá trị của mình” [26; 135].
Và như vậy, trong quá trình học TH, SV phải hoàn toàn
chủ động, tích cực, sáng tạo trong nhận thức và học tập, phải
xác định được mục đích học tập với động cơ và thái độ học
tập đúng đắn, có kế hoạch học tập chủ động và tích cực thực
hiện kế hoạch đó.
Hoạt động học TH của SV đạt kết quả tốt hay không
được đánh giá trên các lĩnh vực sau:
Sự chấp hành nội qui, qui chế nhà trường một cách
nghiêm túc.



Các yếu tố tác động đến HĐTH của SV
Các yếu tố tác động đến HĐTH gồm: đội ngũ CBQL,
GV, SV, CSVC, trang thiết bị phòng học TH và nội qui, qui
định trong giờ học TH.
Đội ngũ CBQL, GV: phải đủ về số lượng và đạt về chất
lượng. CBQL, GV phải có năng lực, có phẩm chất đạo đức,
có tinh thần trách nhiệm cao. Các GV phải có kiến thức, có
khả năng sư phạm tốt, nhiệt tình, hăng say trong công việc,
biết cách thu hút SV trong giờ.
Tập thể SV: phải chấp hành nghiêm chỉnh các nội qui,
qui định của nhà trường cũng như của BM đề ra, phải phát
huy cao độ tính chủ động, tích cực và sáng tạo trong học tập
và nghiên cứu.
CSVC, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học TH:
hệ thống phòng TH, dụng cụ TH, mô hình, mẫu vật TH, hóa
chất, vật liệu phục vụ TH phải được đáp ứng đầy đủ cả về số
lượng và chất lượng.
Lí luận về quản lí HĐTH của SV ở các trường đại
học y, dược


Nội dung của quản lí HĐTH của SV ở các trường đại
học y, dược
Quản lí hoạt động dạy thực hành của giảng viên
Nhiệm vụ DH của trường đại học là: “trang bị cho SV hệ
thống những tri thức khoa học hiện đại và hệ thống những kĩ
năng, kĩ xảo tương ứng về một lĩnh vực khoa học nhất định,
bước đầu trang bị cho SV phương pháp luận khoa học, các