BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP. HỒ CHÍ MINH
----------

TRẦN PHƢƠNG TÙNG

NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CỦA THỰC HÀNH HATHA YOGA
LÊN THỂ CHẤT VÀ TÂM LÝ SINH VIÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

TP. HỒ CHÍ MINH, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO TP. HỒ CHÍ MINH
----------

TRẦN PHƢƠNG TÙNG

NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CỦA THỰC HÀNH HATHA YOGA
LÊN THỂ CHẤT VÀ TÂM LÝ SINH VIÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC VĂN LANG

Ngành : Giáo dục học
Mã số: 9140101


Giả thuyết nghiên cứu: .................................................................................................... 3
Chƣơng 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ........................................................... 4
1.1. Cơ sở lý thuyết và khoa học của Hatha Yoga đối với sức khỏe ............................... 4
1.1.1. Khái quát Yoga ............................................................................................. 4
1.1.2. Nguồn gốc và sự phát triển của Yoga ........................................................... 5
1.1.3. Khái quát Hatha Yoga................................................................................... 9
1.1.4. Một số hệ thống bài tập Hatha Yoga phổ biến ........................................... 11
1.1.5. Hiệu quả của thực hành Hatha Yoga đối với sức khỏe............................... 20
1.2. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi sinh viên ................................................................. 31
1.2.1. Đặc điểm sinh lý của lứa tuổi sinh viên ...................................................... 32
1.2.2. Đặc điểm tâm lý của lứa tuổi sinh viên ...................................................... 35
1.3. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến sức khỏe, giáo dục thể chất ..................... 39
1.3.1. Sức khỏe...................................................................................................... 39
1.3.2. Giáo dục thể chất ........................................................................................ 41
1.4. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài............................................ 41
Chƣơng 2
ĐỐI TƢ NG, PHƢƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU .......................... 49


2.1. Đối tƣ ng nghiên cứu ............................................................................................. 49
2.1.1. Đối tƣ ng nghiên cứu ................................................................................. 49
2.1.2. Khách thể nghiên cứu ................................................................................. 49
2.1.3. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 51
2.2. Tổ chức nghiên cứu ................................................................................................ 52
2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................................ 53
2.3.1. Phƣơng pháp phân tích và tổng h p tài liệu ............................................... 53
2.3.2. Phƣơng pháp chọn mẫu .............................................................................. 53
2.3.3. Phƣơng pháp phỏng vấn ............................................................................. 54
2.3.4. Phƣơng pháp kiểm tra y sinh học ............................................................... 54

Đại học Văn Lang ............................................................................................... 109
3.3.2. Đánh giá hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên tâm lý sinh viên Trƣờng
Đại học Văn Lang qua thang đánh giá trầm cảm thanh thiếu niên RADS 10 – 20 ..
............................................................................................................................ 126
3.3.3. Bàn luận về hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh
viên Trƣờng Đại học Văn Lang .......................................................................... 132
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................... 148
KẾT LUẬN......................................................................................................... 148
KIẾN NGHỊ ........................................................................................................ 149
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BS

Bác sĩ

ĐC

Đối chứng

ĐH

Đại học

GDTC


TN

Thực nghiệm

Tp

Thành phố

Tr

Trang

TS

Tiến sĩ


DANH MỤC NHỮNG ĐƠN VỊ TÍNH

Centimet:

cm

Độ (góc):

°

Giây:


1.1.

Các mốc thời gian phát triển của Yoga

6

1.2.

Hệ thống các tƣ thế trong Hatha Yoga Pradipika

11

1.3.

Hệ thống shatkarmas và pranayama trong Hatha Yoga
Pradipika

12

1.4.

Hệ thống bài tập Hatha Yoga cơ bản của Sivananda Yoga

13

1.5.

Hệ thống bài tập Hatha Yoga sơ cấp của Ashtanga Yoga

15

49

Lang
Một số đặc điểm khách thể nghiên cứu tham gia thực nghiệm
2.2.

để đánh giá hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất

50

và tâm lý sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang
2.3.

Các giai đoạn nghiên cứu của luận án

52

2.4.

Đánh giá ch số khối cơ thể BMI)

56

2.5.

Đánh giá ch số HW

61

Bảng điểm đánh giá khả năng thăng bằng thông qua test


Đặc điểm thể chất của sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang
qua một số ch số hình thái

78

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số hình thái của sinh viên
3.5.

Trƣờng Đại học Văn Lang với thanh niên Việt Nam c ng lứa

79

tuổi, giới tính
3.6.

Đặc điểm thể chất sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang qua
một số ch số chức năng

80

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số chức năng của sinh
3.7

viên Trƣờng Đại học Văn Lang với thanh niên Việt Nam

81

c ng lứa tuổi, giới tính
3.8.


89

3.13.

Kết quả kiểm định Chi-Square Tests

89

3.14.

Tiêu chuẩn đánh giá thể lực sinh viên 18 và 19 tuổi

93

Đánh giá thể lực của sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang
3.15.

theo tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại thể lực sinh viên theo

93

Quyết định 53/2008/QĐ-BGDĐT
3.16.

Đối tƣ ng phỏng vấn Phiếu phỏng vấn số 2

96

Kết quả phỏng vấn mức độ ƣu tiên sử dụng hệ thống Yoga

97

Sau 97
99
Sau 99

Sau 99

100

3.24.

Tiến trình thực nghiệm giai đoạn 1

Sau 106

3.25.

Tiến trình thực nghiệm giai đoạn 2

Sau 106

So sánh kết quả kiểm tra một số ch số hình thái của nam sinh
3.26.

viên Trƣờng Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các

Sau 109

thời điểm trƣớc và sau thực nghiệm


trƣớc và sau thực nghiệm
3.31.

So sánh kết quả kiểm tra thể lực của n sinh viên Trƣờng Đại

Sau 118


học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc
và sau thực nghiệm
3.32.

Kết quả kiểm định thang đo RADS 10 – 20 (n=80)

127

So sánh tỷ lệ sinh viên có biểu hiện trầm cảm gi a nhóm thực
3.33.

nghiệm và nhóm đối chứng tại thời điểm trƣớc và sau thực

128

nghiệm
3.34.

Kết quả kiểm định Chi-Square Tests

128

tại thời điểm trƣớc và sau thực nghiệm theo tiêu chuẩn đánh
giá, xếp loại thể lực sinh viên theo Quyết định 53/2008/QĐBGDĐT

Sau 135


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
BIỂU ĐỒ

NỘI DUNG

TRANG

So sánh nhịp tăng trƣởng kết quả kiểm tra một số ch số
3.1.

hình thái của sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang gi a

110

nhóm TN và ĐC trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh chiều cao đứng cm) của sinh viên Trƣờng Đại học
3.2.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc và

111

sau thực nghiệm
So sánh cân nặng kg) của sinh viên Trƣờng Đại học Văn

114

nhóm TN và ĐC trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh ch số tần số mạch yên tĩnh lần/phút) của sinh viên
3.7.

Trƣờng Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các

115

thời điểm trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh ch số tần số hô hấp yên tĩnh của sinh viên Trƣờng
3.8.

Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm

115

trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh các ch số huyết áp của sinh viên Trƣờng Đại học
3.9.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc và
sau thực nghiệm

116


So sánh ch số công năng tim của sinh viên Trƣờng Đại học
3.10.

So sánh lực bóp tay thuận kg) của sinh viên Trƣờng Đại
3.14.

học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc

120

và sau thực nghiệm
So sánh nằm ngửa gập bụng lần/30s) của sinh viên Trƣờng
3.15.

Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm

121

trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh bật xa tại ch
3.16.

cm) của sinh viên Trƣờng Đại học

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc và

121

sau thực nghiệm
So sánh chạy con thoi 4x10m s) của sinh viên Trƣờng Đại
3.17.

học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc

3.21.

Đại học Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm

125

trƣớc và sau thực nghiệm
So sánh thăng bằng tĩnh s) của sinh viên Trƣờng Đại học
3.22.

Văn Lang gi a nhóm TN và ĐC tại các thời điểm trƣớc và

125

sau thực nghiệm
Đánh giá kết quả kiểm tra thể lực của nam sinh viên nhóm
3.23.

thực nghiệm ở mức Chƣa đạt tại các thời điểm trƣớc và sau

136

thực nghiệm
Đánh giá kết quả kiểm tra thể lực của n sinh viên nhóm
3.24.

thực nghiệm ở mức Chƣa đạt tại các thời điểm trƣớc và sau
thực nghiệm

137


22

1.5.

Tƣ thế Ngồi gập ngƣời phía trƣớc

23

1.6.

Tƣ thế Rắn hổ mang

23

1.7.

Tƣ thế Con châu chấu

24

1.8.

Tƣ thế Cây cung

24

1.9.

Tƣ thế Vặn cột sống


56

2.3.

Đo tần số mạch yên tĩnh

58

2.4.

Đo tần số hô hấp

58

2.5.

Đo huyết áp

59

2.6.

Kiểm tra công năng tim

61

2.7.

Đo dung tích sống

Kiểm tra chạy 5 phút t y sức

65

2.13.

Kiểm tra d o gập thân

66

2.14.

Kiểm tra độ d o khớp gối

66

2.15.

Kiểm tra thăng bằng tĩnh

67

2.16.

Trắc nghiệm tâm lý bằng thang RADS 10 - 20

68


DANH MỤC PHỤ LỤC

Lang sau thực nghiệm một năm học
Hình ảnh các bài tập và các tƣ thế asana K02, A01, A02, A06, A07,
A10, A17 và A18
Tờ trình về việc tổ chức nghiên cứu khoa học để hoàn thành luận án

Phụ lục 10

tiến sĩ của Nghiên cứu sinh Trần Phƣơng T ng có xác nhận của Hiệu
trƣởng Trƣờng Đại học Văn Lang)


1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hatha Yoga là một môn khoa học kiểm soát tâm trí và cơ thể bằng việc chủ
trƣơng tập thể dục các tƣ thế asana và thở pranayama. Hatha Yoga là một khái niệm
mới của Yoga có nguồn gốc từ Ấn Độ khoảng thế kỷ XI – XII. Từ thế kỷ XV đến nay
Hatha Yoga không ngừng đƣ c hoàn thiện và phát triển.
Thực hành Hatha Yoga rèn luyện tất cả các khía cạnh của sức khỏe, làm cân bằng
thể chất, tinh thần, trí tuệ và tâm hồn. Các tƣ thế asana giúp đảm bảo một quá trình
phân phối năng lƣ ng sinh học đều đặn, hay còn gọi là nguồn sinh lực đem lại sự
thanh thản cho tinh thần. Các tƣ thế asana đem lại sự cân bằng tuyệt diệu cho các hệ
hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, nội tiết, tiêu hóa, bài tiết và sinh sản. Trạng thái cân bằng
của cơ thể sẽ đem lại sự thanh thản, bình an về tinh thần và kích thích trí tuệ thêm
minh mẫn. Hatha Yoga giúp làm giảm thiểu tác động của stress lên con ngƣời, thực
hành đều đặn các tƣ thế asana và thở pranayama sẽ tăng cƣờng chức năng của hệ thần
kinh, giúp chúng ta có thể đƣơng đầu với các tình huống gây stress với thái độ tích cực
[4, tr. 16]. Theo Hoàng Thị Ái Khuê, Hatha Yoga còn h tr ch a một số bệnh, nhƣ:
bệnh tim mạch (rối loạn nhịp tim, cao huyết áp, thấp huyết áp, bệnh mạch vành); bệnh
đái tháo đƣờng; bệnh thoái hóa cột sống, đau vai gáy, thoát vị đĩa đệm, bệnh về xƣơng
khớp; bệnh hen suyễn, trào ngƣ c thực quản, mất ngủ, trầm cảm; bệnh ung thƣ, rối

thao, tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển
năng khiếu thể thao; phát hiện và bồi dƣ ng năng khiếu, tài năng thể thao”. Nhƣ vậy,
môn Hatha Yoga là môn thể dục có thể áp dụng đƣ c trong hoạt động ngoại khóa của
sinh viên các trƣờng đại học, trong đó có Trƣờng Đại học Văn Lang.
Khi nghiên cứu về hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên sức khỏe ngƣời học,
trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể, trong khi ở Việt Nam còn rất
mới m . Vì vậy, nghiên cứu sinh đặc biệt quan tâm đến nội dung nghiên cứu này.
Từ nh ng lý do nêu trên, nghiên cứu sinh tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên
cứu hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh viên Trường
Đại học Văn Lang”.
Mục đích nghiên cứu:
Đánh giá đƣ c hiệu quả của thực hành Hatha Yoga lên thể chất và tâm lý sinh
viên Trƣờng Đại học Văn Lang để đƣa hệ thống bài tập Hatha Yoga vào chƣơng trình
GDTC tại Trƣờng Đại học Văn Lang.


3
Mục tiêu nghiên cứu:
1. Đánh giá thực trạng thể chất và tâm lý sinh viên Trường Đại học Văn Lang
1.1. Xác định các ch số, test và thang đo đánh giá thực trạng thể chất và tâm lý
sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang.
1.2. Đánh giá thực trạng thể chất sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang.
1.3. Đánh giá thực trạng tâm lý sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang qua thang
đánh giá trầm cảm thanh thiếu niên RADS 10 – 20.
1.4. Bàn luận về thực trạng thể chất và tâm lý sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang.
2. Lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên Trường Đại học Văn Lang
2.1. Xác định hệ thống Yoga làm nền tảng lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga
cho sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang.
2.2. Lựa chọn hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên Trƣờng Đại học Văn Lang.
2.3. Chƣơng trình thực nghiệm hệ thống bài tập Hatha Yoga cho sinh viên

Theo từ nguyên nghĩa thì Yoga phát sinh từ thân từ “yuj”, có nghĩa là “bó chung
lại”, “gi chặt, mắc vào, đặt dƣới ách” [3, tr. 13].
Yoga là sự thực hành phần triết lý của các giáo phái Samkhya, Vedanta và
Upanisha, nên Yoga có nhiều nghĩa [28, tr. 14].
Yoga là sự kết h p của con ngƣời với dharma con đƣờng của anh ta, vận mệnh
của anh ta) hoặc là của nh ng tâm hồn riêng l cùng với một tâm hồn rộng lớn [1].
Yoga là sự h p nhất của cái tôi với vũ trụ. Yoga là một khoa học nhƣng cũng là
môn nghệ thuật, nếu ngƣời họa sĩ cần cây cọ để vẽ hoặc nhạc sĩ cần cây đàn thì Yoga
cần thể xác và ý chí của bản thân. Các bậc hiền triết xƣa đã ví Yoga nhƣ cái cây ăn
quả. Cũng nhƣ trái là thành quả cuối cùng của cây thì Yoga chuyển bóng tối thành ánh
sáng, dốt nát thành tri thức, tri thức thành minh triết và sự minh triết trở thành trạng
thái bình an, tinh khiết và niềm an lạc tuyệt vời của tự bản thân trải nghiệm đƣ c [4, tr.
23].
Yoga là một phƣơng pháp khoa học và thực tiễn chuẩn bị cho việc tìm kiếm Chân
ngã trong tôn giáo. M i ngành khoa học đều có phƣơng pháp riêng để kiểm nghiệm,
Yoga cũng nhƣ vậy, cũng có cách thức riêng để chứng minh Chân ngã là điều hoàn toàn
có thể trải nghiệm đƣ c. Con ngƣời sẽ ngộ ra chân ngã ch khi anh ta có thể vƣ t lên
trên mọi giác quan của mình, và khi tâm trí và trí tuệ của anh ta ngƣng hoạt động [38, tr.
3].
Yoga là một khoa học toàn diện về đời sống, Yoga bắt nguồn từ Ấn Độ nhiều
ngàn năm trƣớc đây. Yoga là hệ thống phát triển bản thân lâu đời nhất trên thế giới,


5

Yoga bao gồm cơ thể, tâm trí và tâm linh. Nh ng tu sĩ Yoga từ xa xƣa đã có một sự
hiểu biết sâu sắc về bản chất cốt lõi của con ngƣời và biết anh ta cần nh ng gì để sống
hòa h p với chính anh ta và với môi trƣờng quanh anh ta [37, tr. 21].
Yoga là một phƣơng pháp sống, một hệ thống hƣớng dẫn tập luyện thống nhất
cho cơ thể, trí tuệ và nội tâm. Nghệ thuật sống đúng cách này đƣ c thực hành và hoàn

cổ xƣa viết về Yoga, các tài liệu viết về Yoga và các công trình nghiên cứu về Yoga
hiện nay. Luận án chia ra các mốc thời gian phát triển của Yoga theo bảng 1.1 nhƣ sau:
Bảng 1.1. Các mốc thời gian phát triển của Yoga
Thế kỷ VIII trƣớc Thế kỷ VI trƣớc
Công Nguyên
Công Nguyên
Upanishads

Thế kỷ
II - V

Bhagavad Gita
Yoga Sutras
Nh ng định nghĩa
của Patanjali
h u ích đầu tiên

Thế kỷ
VIII

Thế kỷ
XI - XII

Tantra

Gorakhnath
Uy tín của guru

Jnana (sự hiểu biết)
Karma hành động)

1.1.2.2. Thế kỷ thứ VI trước Công Nguyên
Bhagavad Gita xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ VI trƣớc Công Nguyên,
Bhagavad Gita nằm trong nội dung của Mahabharata, một áng văn thơ sử thi, đồng
thời mang tính cách của tôn giáo rất quan trọng đối với truyền thống Hindu và trong
trong văn học tiếng Phạn, có thể nói rằng Bhagavad Gita hình thành một phần truyền
thống của Vedanta (là một trƣờng phái triết học nằm trong Ấn Độ giáo). Trong
Bhagavad Gita, Krishna dẫn Arjuna hƣớng đến việc thực hiện dharma (nắm gi ) con
đƣờng tâm linh của họ và thông qua Yoga tổng h p dạy cho họ khám phá ra bản chất
của con ngƣời. Krishna mô tả với Arjuna thành nhiều lớp Yoga khác nhau, lớp của
hành động, của sự hiểu biết, của sự mộ đạo, và một số khác n a [84].
Bhagavad Gita thƣờng đƣ c gọi là kinh Veda thứ năm là một trong nh ng kinh
văn quan trọng nhất trong Yoga. Kinh này dạy cách thức sống một cuộc đời tâm linh
gi a nh ng stress thƣờng ngày, nh ng xung đột và nh ng và nh ng rắc rối hằng ngày.
Quang cảnh là một chiến trƣờng.
Theo nghĩa đen, tên Bhagavad Gita là “Bài hát của Đấng Tối Cao”. Với hình
thức là sự đối thoại gi a Krishna, sự hóa thân của thánh thần và là ngƣời thầy với
chiến binh Arjuna, đệ tử. Gồm có 18 chƣơng, bao gồm 700 câu từ Bishma Parva của
thiên tử Mahabharata do Vyasa viết còn đƣ c biết đến nhƣ Veda Vyasa). Chƣơng 1 6 chủ yếu nói về Karma Yoga, 7 - 12 chuyên về Bhakti Yoga, 13 - 18 Jnana Yoga.
Bhagavad Gita là kinh văn của vũ trụ dành cho ngƣời của đủ mọi tính khí, đủ mọi ngả
đƣờng đời, mọi thời đại và mọi nơi chốn [1].
1.1.2.3. Thế kỷ II - IV
Yoga Sutras đƣ c hiểu là văn bản chủ đạo của bản tuyên ngôn về Yoga) đƣ c
viết bởi Patanjali vào thế kỷ thứ hai hoặc thứ ba. Đây là hệ thống đầu tiên của Yoga
nhƣ là sự rèn luyện hoàn thiện cá nhân. Yoga Sutras đƣ c biết đến nhƣ Ashtanga Yoga
(là một hệ thống Yoga cổ điển xuất xứ từ phía nam Ấn Độ đƣ c mô tả bởi Vamana
Rishi) để tìm kiếm một trạng thái ý thức tối ƣu: 1) Yamas, 2) Niyamas, 3) Asana, 4)
Pranayama, 5) Pratyahara, 6) Dharana, 7) Dhyana và 8) Samadhi [84].