PHẦN I : MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trong xu thế phát triển của hệ thống giáo dục hiện nay, môn Tin học đóng
một vai trò hết sức quan trọng, nó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng và
hiệu quả giáo dục toàn diện mà còn tạo tiền đề vững chắc cho các em học sinh
trên con đường hội nhập. Trên địa bàn huyện Ea H’Leo, với 18 trường THCS,
dù gặp rất nhiều khó khăn nhưng cũng đã đầu tư phòng máy tính đưa vào giảng
dạy chính thức môn Tin học. Với những ưu thế hiện đại và xu hướng nên học
sinh rất thích thú với bộ môn này, qua đó sử dụng kiến thức tiếp thu được để bổ
trợ cho các môn học khác trong tìm kiếm thông tin, làm bài tập, chuẩn bị bài
mới... Điều đó càng khẳng định thêm vị trí quan trọng của môn Tin học trong
nhà trường. Tuy nhiên, qua giảng dạy nhiều năm, mặc dù yêu thích bộ môn
nhưng có một đối tượng học sinh chưa tiếp cận tốt với bộ môn này, đó là học
sinh dân tộc thiểu số. Mà nguyên nhân chính là do năng lực giao tiếp và hợp
tác trong hoạt động học tập còn hạn chế. Vì thế, tôi luôn trăn trở đầu tư, sử dụng
nhiều phương pháp, hình thức khác nhau nhằm giúp các em phát huy năng lực
của bản thân, chú trọng phát triển năng lực giao tiếp, nâng cao kĩ năng hợp tác
để giúp học sinh học tập tốt bộ môn Tin học, thông qua đó hỗ trợ các em trong
các môn học khác. Vì thế, tôi lựa chọn đề tài: Một số biện pháp dạy học phát
triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh dân tộc thiểu số qua dạy
học môn tin học 9 tại trường THCS Chu Văn An để chia sẻ cùng đồng
nghiệp.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
Tìm hiểu và phân tích thực trạng dạy học định hướng phát triển năng lực
giao tiếp và hợp tác cho học sinh dân tộc thiểu số. Từ đó, rút ra bài học kinh
nghiệm và đề xuất cải tiến để thông qua đó phát triển các kĩ năng này qua dạy
học môn Tin học cho học sinh dân tộc thiểu số.

1



cho phía bên kia (đối phương).
Năng lực hợp tác là khả năng tương tác lẫn nhau, trong đó mỗi cá nhân
thể hiện sự tích cực, tự giác, sự tương tác trực diện và trách nhiệm cao trên cơ sở
huy động những tri thức, kĩ năng của bản thân nhằm giải quyết có hiệu quả
nhiệm vụ chung.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là phát triển năng lực
hành động tức là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động,
giải quyết các nhiệm vụ, các vấn đề trong những tình huống khác nhau trên cơ
sở hiểu biết, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động. (Theo tài
liệu tập huấn về dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng
lực học sinh).
Đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số:
Đa số học sinh không đủ vốn từ vựng để hiểu các môn học khác, ngôn
ngữ dùng quen tiếng mẹ đẻ, trong khi đó quá trình nhận thức, tiếp thu tri thức ở
trường lại diễn ra bằng ngôn ngữ Tiếng Việt. Như vậy, xét về mặt giao tiếp các
em gặp khó khăn.
Khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát phát triển chậm, khả năng tư duy
khó khăn.
Học sinh dân tộc thiểu số có ưu điểm về thể chất, thể lực, có tính cách
riêng, yêu lao động, quý thầy cô, tình bạn, trung thực, dũng cảm. Tuy nhiên, các
em lại rụt rè, nhút nhát, tự ti, tự ái, thiếu ý chí phấn đấu, ít có ước mơ, hoài bão.

3


Tính tự ti cộng với khả năng diễn đạt tiếng phổ thông còn hạn chế tạo cho các
em tâm lí khó hoà đồng.
Đồng thời học sinh dân tộc có tính tự ái cao, nếu các em gặp phải những
lời phê bình nặng nề hoặc khi kết quả học tập kém, quá thua kém bạn bè một
vấn đề nào đó trong sinh hoạt, bị dư luận, bạn bè chê cười … các em dễ xa lánh


Đầu năm
2016-2017
Đầu năm
2017-2018
Đầu năm
2018-2019

Số
lượn
g

49

41

46

Học lực
Giỏi

Khá

TB

Yếu

SL

%

0

0

6

14,43

28

28,2
9

7

17,08

1

2,1
7

8

17,39

33

71,7
4

SL

%

SL

%

SL

%

49

1

2,0
4

4

8,17

34

69,3
9

10



8,6
9

4
8

17,39

31

67,4
0

3

6,52

Qua hai bảng thống kê trên cho thấy, mặc dù chất lượng của đối tượng
này có tăng nhưng chưa cao, con số đó còn khiêm tốn so với số lượng học sinh
ngày càng tăng hiện nay của nhà trường.
Tôi đánh giá vấn đề này với các nguyên nhân sau:
- Khả năng ngôn ngữ của học sinh dân tộc thiểu số còn hạn chế.
- Có nhiều rào cản trong đó rào cản khác biệt về văn hóa, phong tục tập quán
khiến các em ngại giao tiếp.
- Học sinh dân tộc thiểu số thường rụt rè, nhút nhát, tự ti về bản thân nên ngại
giao tiếp, phản biện ý kiến cá nhân trước tập thể.
- Điều kiện kinh tế của đồng bào tại địa phương còn khó khăn, thời gian ở nhà
các em còn đi rẫy, nương phụ giúp bố mẹ.
- Phương tiện học tập như máy tính, mạng Internet, sách báo....của các em ở nhà

- Năng lực hợp tác:
•

Hiểu được khả năng của bản thân và các thành viên khác trong nhóm

•

để phối hợp thực hiện nhiệm vụ
Có trách nhiệm với các nhiệm vụ được giao.
Khiêm tốn, sẻ chia cùng bạn bè trong học tập và cuộc sống

•

b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp:
Sau khi nghiên cứu và đánh giá các điểm mạnh và điểm yếu đối tượng
học sinh dân tộc thiểu số cũng như bộ môn Tin học mà tôi đang phụ trách, tôi rút
kinh nghiệm đưa ra được một số giải pháp như sau:
Giải pháp 1: Tìm hiểu đối tượng và đánh giá năng lực của học sinh
dân tộc thiểu số.
Mục tiêu của giải pháp này là giúp học sinh hiểu được khả năng của

-

bản thân và các thành viên khác trong nhóm để phối hợp thực hiện nhiệm
vụ.
- Đầu năm khi nhận nhiệm vụ, tôi tìm hiểu đối tượng học sinh của cả khối theo
từng lớp về chất lượng học lực, số lượng học sinh. Để nắm rõ từng đối tượng tôi
phát phiếu khảo sát:
Họ tên................................................Lớp.............................
Sở thích, ước mơ, mong muốn

Giao nhiệm vụ báo cáo tuần cho em
Huyền: còn mất bình tĩnh, đôi chỗ
sai....

Giải pháp 2: Thành lập nhóm và định hướng hoạt động hợp tác trong
nhóm.
-

Giải pháp này giúp học sinh từng bước chủ động phát biểu xây dựng
bài, trình bày ý kiến cá nhân với các bạn và giáo viên. Biết trách nhiệm, vai trò
của mình trong nhóm ứng với công việc cụ thể, có trách nhiệm với các nhiệm vụ

-

được giao.
Giáo viên là người đóng vai trò chủ đạo trong việc thành lập nhóm.
Căn cứ vào quá trình tìm hiểu trên, giáo viên lựa chọn học sinh vào nhóm, đảm
bảo tạo được mối quan hệ tốt trong giao tiếp cũng như học tập. Tuy nhiên trên
thực tế, học sinh sẽ mong muốn được tự chọn bạn, điều này sẽ làm mất cân
bằng về học lực giữa các nhóm, không phát triển khả năng giao tiếp. Bản thân
học sinh dân tộc thiểu số sẽ chọn bạn cùng cộng đồng dân tộc mình. Vì vậy,
trước khi thành lập nhóm, giáo viên trò chuyện riêng với học sinh, một số câu
hỏi có thể đặt ra như:
Em thấy bạn A như thế nào?
Em học hỏi ở A được điều gì trong học tập cũng như cuộc sống hàng
ngày?
Em nghĩ sao nếu A cùng nhóm với em?....

8


khích học sinh ghi thật nhiều vấn đề chưa hiểu vào ô này.
+ Tiết học lí thuyết: Chương trình Tin học 9, phần nội dung được viết theo
hướng mở với các kiến thức phù hợp với thực tế công nghệ, phù hợp cho hoạt
động nhóm. Nên tôi luôn thiết kế tiết học tăng cường các phương pháp giáo dục

9


tích cực lồng ghép hoạt động nhóm, vì vậy cơ hội để các em hợp tác cùng nhau
là rất nhiều.

Nhóm học sinh sôi nổi thảo luận

Em ADrong H’ SơnHi đang trình bày kết quả hoạt động nhóm
+ Tiết học thực hành: Cử thành viên trưởng nhóm thực hành mẫu cho các
bạn quan sát. Sau đó cho từng cá nhân nhóm thực hành, chỗ nào chưa làm được
thì các thành viên trao đổi với nhau. Giáo viên sẽ kiểm tra kết quả thực hành của
từng nhóm, hỏi từng cá nhân để tăng cường kĩ năng giao tiếp, trình bày ý kiến
của học sinh với giáo viên. Các thành viên trong nhóm thay nhau làm trưởng
nhóm theo từng tuần. Giúp các em tự tin hơn về bản thân, đồng thời các em
nhận thức được trách nhiệm của mình với nhóm.

10


Học sinh thực hành nhóm
Giải pháp 3: Lựa chọn đề tài thực hành và báo cáo thực hành
Giúp các em biết cách lắng nghe và diễn đạt tự tin về nhiệm vụ được

-

làm quen dần với việc thể hiện bản thân.
12


Giải pháp 4. Kiểm tra, đánh giá mức độ phát triển năng lực giao tiếp và
hợp tác của học sinh.
Giúp học sinh hiểu được khả năng và sự tiến bộ của bản thân và các

-

thành viên khác trong nhóm để phối hợp thực hiện nhiệm vụ
Qua bảng theo dõi, giáo viên đánh giá định kì được mức độ tiến bộ về
kĩ năng giao tiếp và hợp tác của học sinh thông qua các nhiệm vụ được giao.
Để việc đánh giá khách quan hơn, giáo viên cần tập hợp ý kiến của ban cán sự
lớp, các thành viên của nhóm, giáo viên chủ nhiệm cũng như các giáo viên bộ
môn khác:
+ Sự tiến bộ so với thời điểm trước đó về: kĩ năng nói, thuyết trình, bày
tỏ ý kiến trong tiết học, sinh hoạt lớp....
+ Mức độ trình bày bài làm, khả năng sử dụng ngôn ngữ trong giải thích
hoặc lí luận bài học.
+ Sự tích cực trong khi thực hiện nhiệm vụ cùng các thành viên khác
- Với ưu thế của bộ môn Tin học là sử dụng máy tính nhiều trong tiết học, nên
ngoài kiểm tra, đánh giá định tính như trên tôi thường làm các bài tập nhanh trên
máy, vừa phát triển kĩ năng ứng phó với tình huống học tập, vừa giúp các em thư
giãn, thoải mái. Đặc biệt, các bài tập thi như vậy khiến tinh thần đồng đội nâng
cao.
- Với học sinh có sự biến chuyển tốt: Giáo viên nên đưa ra những lời động
viên, khuyến khích trước tập thể lớp qua nhận xét bài làm, tăng cường gọi trả lời
các câu hỏi.
- Với học sinh tiến bộ chậm hoặc có thái độ không hợp tác: Giáo viên cần

Nhiệm vụ nhóm: Làm một bài trình chiếu về cuộc sống thường ngày tại
gia đình bạn A trong nhóm em.

14


Qua việc làm nhiệm vụ này, cả nhóm sẽ hiểu hơn về hoàn cảnh gia đình
bạn, việc đến nhà bạn tăng cường tình đoàn kết, giúp các em thông cảm, sẻ chia
cho nhau.
Bài thực hành 11: Tạo video ngắn bằng Movie Maker.
Nhiệm vụ nhóm: Tạo video về nhóm em
Qua việc làm nhiệm vụ này, các em có cơ hội nhìn nhận lại bản thân mình
trong tập thể lớp, tập thể nhóm, tình cảm mà các em dành cho nhau trong suốt
thời gian học tập, vui chơi bên nhau.

Video về nhóm của em Huỳnh Thiên Bảo lớp 9A5
c. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp:
Dù hoạt động cá nhân hay hoạt động nhóm, thì mục đích của các biện
pháp tôi đưa ra đều nhằm tăng cường cơ hội cho các em giao tiếp với các bạn
trong tiết học thông qua từng nhiệm vụ được giao. Để xây dựng nội dung nhiệm
vụ thì tôi cần phải biết được, tìm hiểu rõ đối tượng học sinh của tôi là ai? Các
em có đặc điểm tâm lí, tình cảm, học tập và hoàn cảnh như thế nào? Các em
mong muốn điều gì khi làm việc với các bạn? ước mơ ra sao?...Nắm vững được

15


điều ấy tôi mới có thể tạo môi trường học tập cho các em, tạo nhóm để các em
giao tiếp, trao đổi thông tin, tự tin thể hiện bản thân mình.
Mỗi con người có sở trường, sở đoản riêng, mỗi dân tộc có cái hay cái đẹp

HS
DTTS

Cuối năm
2016-2017

Học lực

49

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

3

6,12


19,5
1

25

60,96

4

9,77

46

5

10,8
6

9

19,5
7

31

67,40

1

2,17

Sự thành công trong dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh cần
lắm sự nhiệt tình của giáo viên, đó là yếu tố tiên quyết. Với mỗi đối tượng khác
nhau đôi khi cần sử dụng các phương pháp khác nhau, từ các biện pháp trên mà
điều chỉnh cho phù hợp.
Cùng với đó là sự phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ
môn khác, Đội TNTP, Đoàn thanh niên trong xây dựng phong trào hoạt động,
quản lí học sinh cũng như tiếp cận các thông tin về học sinh.
18


Người viết

Phan Thanh Trung

TÀI KIỆU THAM KHẢO
[1]. Sách giáo khoa Tin học quyển 4
[2]. Chuẩn kiến thức kĩ năng môn Tin học
[3]. Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển
năng lực - Vụ giáo dục trung học.
[4]. Một số hình ảnh trên Internet.

19