PHẦN I : MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trong xu thế phát triển của hệ thống giáo dục hiện nay, môn Tin học đóng
một vai trò hết sức quan trọng, nó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng và
hiệu quả giáo dục toàn diện mà còn tạo tiền đề vững chắc cho các em học sinh
trên con đường hội nhập. Trên địa bàn huyện Ea H’Leo, với 18 trường THCS,
dù gặp rất nhiều khó khăn nhưng cũng đã đầu tư phòng máy tính đưa vào giảng
dạy chính thức môn Tin học. Với những ưu thế hiện đại và xu hướng nên học
sinh rất thích thú với bộ môn này, qua đó sử dụng kiến thức tiếp thu được để bổ
trợ cho các môn học khác trong tìm kiếm thông tin, làm bài tập, chuẩn bị bài
mới... Điều đó càng khẳng định thêm vị trí quan trọng của môn Tin học trong
nhà trường. Tuy nhiên, qua giảng dạy nhiều năm, mặc dù yêu thích bộ môn
nhưng có một đối tượng học sinh chưa tiếp cận tốt với bộ môn này, đó là học
sinh dân tộc thiểu số. Mà nguyên nhân chính là do năng lực giao tiếp và hợp
tác trong hoạt động học tập còn hạn chế. Vì thế, tôi luôn trăn trở đầu tư, sử dụng
nhiều phương pháp, hình thức khác nhau nhằm giúp các em phát huy năng lực
của bản thân, chú trọng phát triển năng lực giao tiếp, nâng cao kĩ năng hợp tác
để giúp học sinh học tập tốt bộ môn Tin học, thông qua đó hỗ trợ các em trong
các môn học khác. Vì thế, tôi lựa chọn đề tài: Một số biện pháp dạy học phát
triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh dân tộc thiểu số qua dạy
học môn tin học 9 tại trường THCS Chu Văn An để chia sẻ cùng đồng
nghiệp.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
Tìm hiểu và phân tích thực trạng dạy học định hướng phát triển năng lực
giao tiếp và hợp tác cho học sinh dân tộc thiểu số. Từ đó, rút ra bài học kinh
nghiệm và đề xuất cải tiến để thông qua đó phát triển các kĩ năng này qua dạy
học môn Tin học cho học sinh dân tộc thiểu số.

1



Đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số:
Đa số học sinh không đủ vốn từ vựng để hiểu các môn học khác, ngôn
ngữ dùng quen tiếng mẹ đẻ, trong khi đó quá trình nhận thức, tiếp thu tri thức ở
trường lại diễn ra bằng ngôn ngữ Tiếng Việt. Như vậy, xét về mặt giao tiếp các
em gặp khó khăn.
Khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát phát triển chậm, khả năng tư duy
khó khăn.
Học sinh dân tộc thiểu số có ưu điểm về thể chất, thể lực, có tính cách
riêng, yêu lao động, quý thầy cô, tình bạn, trung thực, dũng cảm. Tuy nhiên, các
em lại rụt rè, nhút nhát, tự ti, tự ái, thiếu ý chí phấn đấu, ít có ước mơ, hoài bão.
Tính tự ti cộng với khả năng diễn đạt tiếng phổ thông còn hạn chế tạo cho các
em tâm lí khó hoà đồng.
3


Đồng thời học sinh dân tộc có tính tự ái cao, nếu các em gặp phải những
lời phê bình nặng nề hoặc khi kết quả học tập kém, quá thua kém bạn bè một
vấn đề nào đó trong sinh hoạt, bị dư luận, bạn bè chê cười … các em dễ xa lánh
thầy giáo và bạn bè hoặc bỏ học.
Với vai trò là một người thầy có trách nhiệm giáo dục học sinh không chỉ
ở kiến thức mà còn định hướng con người có nhân cách tốt, đáp ứng được nhu
cầu xã hội. Các em học sinh dân tộc thiểu số vốn đã thiệt thòi về nhiều mặt, vì
vậy tôi thiết nghĩ bằng cách giúp các em phát triển khả năng ngôn ngữ thông
qua việc tăng cường giao tiếp trong trong tập, hợp tác làm việc với bạn bè sẽ là
góp phần nào phát triển tương lai cho các em.
2. Thực trạng
Trường THCS Chu Văn An nằm trên địa bàn xã Ea H’Leo, với 11 thôn, 4
buôn. Có rất nhiều thành phần dân tộc ít người, ngoài người dân tộc JaRai tập
trung ở 4 buôn: Săm A, Săm B, buôn Dang và buôn Treng; thì còn có người Tày,
Nùng, Dao, Mường, Sán Dìu, Cao Lan phân bố rải rác khắp địa bàn xã. Trong

41
46

Học lực
Giỏi

Khá

TB

Yếu

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

0



1

2,1
7

8

17,39

33

71,74

4

8,70

Bảng 2: Chất lượng bộ môn Tin học của học sinh dân tộc thiểu số:
Năm học

Đầu năm
2016-2017
Đầu năm
2017-2018
Đầu năm
2018-2019

Số
lượn


1

2,0
4

4

8,17

34

69,39

10

20,40

6

14,64

27

65,8
4

6

14,64

5


- Điều kiện kinh tế của đồng bào tại địa phương còn khó khăn, thời gian ở nhà
các em còn đi rẫy, nương phụ giúp bố mẹ.
- Phương tiện học tập như máy tính, mạng Internet, sách báo....của các em ở nhà
còn hạn chế.
Vậy vấn đề đặt ra ở đây là phải làm sao thông qua dạy học nói chung,
dạy học môn Tin học nói riêng phải tăng cường được khả năng, kĩ năng giao
tiếp cho học sinh, định hướng cho các em hình thành được thói quen lắng nghe
tích cực từ đó diễn đạt tốt ý kiến trong học tập. Bên cạnh đó, các em cần mở
rộng giao tiếp ngoài cộng đồng, chủ động học hỏi, đề xuất ý kiến của bản thân
với bạn bè trong lớp, hợp tác nhóm để thực hiện nhiệm vụ được giao. Đó chính
là định hướng để phát triển năng lực giao tiếp và năng lực hợp tác.
3. Nội dung và hình thức của giải pháp:
a. Mục tiêu của giải pháp:
Qua giảng dạy môn Tin học 9 nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác
cho học sinh dân tộc thiểu số, thông qua các biểu hiện cụ thể như sau:
- Năng lực giao tiếp:
 Lắng nghe và diễn đạt tự tin về nhiệm vụ được giao.
 Chủ động phát biểu xây dựng bài, trình bày ý kiến cá nhân với các
bạn và giáo viên.
 Mạnh dạn trong giao tiếp với các tình huống học tập.
- Năng lực hợp tác:
 Hiểu được khả năng của bản thân và các thành viên khác trong nhóm
để phối hợp thực hiện nhiệm vụ
 Có trách nhiệm với các nhiệm vụ được giao.
 Khiêm tốn, sẻ chia cùng bạn bè trong học tập và cuộc sống
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp:


Họ tên học sinh
Triệu Thị Thu Huyền

Thời gian
Lần 1:

Nhận xét
- Ít phát biểu, không tích cực hoạt
động nhóm...

Lần 2:

Phân công nhóm với bạn : Thu Thảo,
Phương.

Lần 3:

Giao nhiệm vụ báo cáo tuần cho em
Huyền: còn mất bình tĩnh, đôi chỗ
7


.....................

sai....

............
Giải pháp 2: Thành lập nhóm và định hướng hoạt động hợp tác trong
nhóm.
-



- Cách tổ chức hoạt động hợp tác nhóm:
+ Vở ghi cá nhân: Học sinh phải có vở ghi cá nhân được trình bày chia
thành 2 cột như sau:
Bài:.................................................................
Nội dung bài học

Câu hỏi cần được giải đáp hoặc chưa

hiểu
Học sinh ghi bài giảng theo trình tự ?Các câu hỏi học sinh không giải đáp
trên lớp

được
- Câu trả lời sau khi hỏi các bạn trong
nhóm

- Nhận xét của giáo viên (nếu cần)
+ Với quá trình dạy học trên lớp, đôi lúc giáo viên không đủ thời gian để
hỏi từng học sinh về nội dung mà các em chưa hiểu, chính vì vậy, phần câu hỏi
của các em còn thắc mắc được các em tự ghi lại trong quá trình tiếp thu bài hoặc
sau khi về nhà đọc lại bài.
+ Sau giờ học, các thành viên trong nhóm sẽ cùng nhau giải.
+ Khi kiểm tra bài cũ, giáo viên chỉ cần nhìn vào cột này sẽ biết được mức
độ tiếp thu kiến thức của các em. Để đảm bảo hiệu quả, giáo viên cần khuyến
khích học sinh ghi thật nhiều vấn đề chưa hiểu vào ô này.
+ Tiết học lí thuyết: Chương trình Tin học 9, phần nội dung được viết theo
hướng mở với các kiến thức phù hợp với thực tế công nghệ, phù hợp cho hoạt
động nhóm. Nên tôi luôn thiết kế tiết học tăng cường các phương pháp giáo dục


Lựa chọn đề tài thực hành : Ngoài các đề tài đã thực hành, giáo viên

có thể bổ sung thêm các vấn đề liên quan đến phong tục tập quán của các dân
tộc.
Bài thực hành 2: Tìm kiếm thông tin trên Internet:
Nhiệm vụ nhóm: Tìm kiếm thông tin về con người JaRai
Tìm kiếm thông tin về trang phục truyền thống các dân
tộc trong lớp em
Bài thực hành 5: Bài trình chiếu đầu tiên của em
Nhiệm vụ cá nhân: Làm bài trình chiếu về cuộc sống hàng ngày của em
hoặc của người cộng đồng dân tộc...

11


Ảnh bài trình chiếu của nhóm học sinh
Các đề tài ấy gần gũi với các em dân tộc thiểu số, giúp các em thêm hiểu
biết, tự hào về dân tộc mình đồng thời xóa bỏ rào cản văn hóa với các bạn. Từ
đó các em tự tin hơn, cởi mở hơn với bạn bè xung quanh. Khi đã trò chuyện
được với các bạn khác ngoài cộng đồng dân tộc mình thì năng lực giao tiếp sẽ
tiến bộ hơn.
- Báo cáo thực hành:
Với nhiệm vụ nhóm: tôi yêu cầu mỗi nhóm cử đại diện trình bày nhiệm
vụ với sự hỗ trợ của các thành viên khác. Người trình bày trong mỗi nhiệm vụ
được thay đổi luôn phiên để các em tập nói trước đám đông, tập thuyết trình ý
tưởng.
Với nhiệm vụ cá nhân: tất cả các em được chuẩn bị, ưu tiên cho các em
dân tộc thiểu số báo cáo thực hành xen kẽ với các bạn khác, giúp các em tự tin
làm quen dần với việc thể hiện bản thân.

các câu hỏi.
- Với học sinh tiến bộ chậm hoặc có thái độ không hợp tác: Giáo viên cần
phối hợp với GVCN để trò chuyện, tâm sự để tìm hiểu nguyên nhân, từ đó có
hướng giúp đỡ. Trong quá trình nói chuyện, giáo viên cần ân cần, nhẹ nhàng
khơi gợi để các em bày tỏ ý kiến của bản thân.
Giải pháp 5. Tăng cường sự quan tâm, sẻ chia giữa cá nhân với tập thể.
-

Giúp học sinh hiểu nhau để sẻ chia, học hỏi cùng bạn bè trong học tập
và cuộc sống.
13


-

Theo quan điểm của tôi, hợp tác là giúp đỡ, cùng chung tay hoàn thành
mục tiêu, nhiệm vụ được đề ra. Tuy nhiên để gắn kết được tinh thần ấy thì các
em phải hiểu nhau về tính nết, hoàn cảnh gia đình, điều kiện cuộc sống để mà
thông cảm và vị tha với nhau. Trong quá trình làm việc nhóm không thiếu
những mâu thuẫn xảy ra, nếu các em biết quan tâm, yêu thương nhau thì
khoảng cách sẽ dần rút ngắn.
Một số nhiệm vụ học tập đưa ra nhằm thực hiện giải pháp này:
Bài 4: Tìm hiểu thư điện tử
Nhiệm vụ cá nhân: Viết một bức thư điện tử cho một người bạn trong

nhóm em kể về kỉ niệm của em và bạn, gửi kèm hình ảnh (nếu có).
Việc thể hiện tình cảm bằng lời nói đôi khi khá khó khăn, nhưng qua thư
các em sẽ dễ dàng bày tỏ hơn. Qua viết thư, tôi phát triển kĩ năng diễn đạt, sử
dụng ngôn ngữ cho các em.


giao tiếp, trao đổi thông tin, tự tin thể hiện bản thân mình.
Mỗi con người có sở trường, sở đoản riêng, mỗi dân tộc có cái hay cái đẹp
khác nhau, phong tục tập quán khác nhau. Người giáo viên khéo léo lồng ghép
được những điều đó vào bài học để giúp các em bày tỏ, thể hiện giá trị dân tộc
mình trước bạn bè cùng trang lứa, thì không chỉ giúp bản thân các em xóa bỏ rào
cản tâm lí, tự ti, e ngại mà còn phát triển năng lực hợp tác thông qua việc nhìn
nhận chính mình, hiểu biết và học hỏi cái hay, cái tốt ở bạn.
Tất cả các biện pháp trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, kết hợp với
sự kiểm tra đánh giá mức độ tiến bộ từng năng lực một cách thường xuyên sẽ
tạo động lực giúp các em tiến bộ không chỉ ở một bộ môn Tin học mà còn ở
nhiều môn khác, cũng như trong cuộc sống.
d. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên
cứu
Theo quan sát của tôi thì thấy:
- Trong các tiết học đa số các em học sinh dân tộc thiểu số đã phát biểu xây
dựng bài, thích thú với các tiết học.
- Qua vở ghi chép, cho thấy các em ghi chép kiến thức có hệ thống.
- Ngoài giờ học các em có trao đổi ý kiến với giáo viên về nhiệm vụ học tập.
- Các em chủ động trong hoạt động nhóm, phân công và nhận nhiệm vụ.
Bảng 3: Kết quả học tập cuối mỗi năm sau khi tôi áp dụng các giải pháp trên:
Năm học

Số
lượng
HS
DTTS

Học lực
Giỏi



5

10,2
0

33

67,3
5

8

16,33

Cuối năm
2017-2018

41

4

9,76

8

19,5
1

25


6

7

Dựa vào kết quả trên cho thấy, sự tác động tích cực của các biện pháp tôi
đã thực hiện trong hoạt động dạy học của mình. Năng lực giao tiếp của các em
tiến bộ rõ rệt trong xây dựng bài, ngôn từ các em sử dụng phong phú, đa dạng và
chính xác hơn, bài kiểm tra được trình bày rõ ràng, hệ thống, đạt kết quả cao.
Với các môn học khác các em cũng tự tin thể hiện bản thân đồng thời cởi mở,
hòa đồng trong quan hệ bạn bè. Hoạt động nhóm diễn ra tích cực, thảo luận sôi
nổi với nhiều ý tưởng. Các em biết cách hợp tác với nhau, có trách nhiệm với
công việc, phát huy ưu điểm của bản thân, có tinh thần học hỏi và cầu tiến.
Một số em có thành tích tiêu biểu như:
Năm học 2016- 2017: Em Nay Y PhiLip - Lớp 9A4 - Dân tộc: JaRai Tham gia kì thi HSG cấp Huyện môn Địa Lý - đạt giải Khuyến khích.
Năm học 2017-2018: Em Rchăm H ĐaNi – Dân tộc : JaRai- Lớp 9A3 thi
đậu trường THPT Nơ Trang Lơng.
Năm học 2018- 2019: Em Triệu Thị Thu Huyền - Lớp 9A2 - Dân tộc: Tày
- Được bầu làm nhóm trưởng, thường xuyên tham gia báo cáo thực hành.

17


PHẦN III: KẾT LUẬN
1. Kết luận.
Sau hơn 3 năm thực hiện các giải pháp trên để phát triển năng lực giao
tiếp và hợp tác của học sinh dân tộc thiểu số, tôi nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt của
các em. Mỗi cá nhân trong tập thể đã dần hình thành ý thức tự giác, tự tin trong
học tập, mạnh dạn trong mọi hoạt động. Riêng mỗi em đã tự tin hơn trong giao
tiếp, xây dựng bài, nhận thấy sự cần thiết trong hợp tác với bạn bè để học tập,