ĂN ỐC NÓI MÒ

Các cụ nhà mình vẫn bảo rằng: “Miếng trầu là đầu câu chuyện“. Đúng thế! Muốn
tán em, cứ mời em đi thưởng thức bún riêu ốc, cua nướng hay hủ tiếu Mỹ Tho ở
Bamboo Grill. Còn muốn ngồi cà cưa, đưa nhau ra Hè Phố. Nếu em là gái „Bắc kì di
cư“, dẫn em đi ăn ... Phờ 54 cho được việc. Cuối tháng, hầu bao có xẹp, ít nhất cùng
em ghé Bánh mì Chợ Cũ, kiếm cái gặm đỡ. Trước khi dzìa, dìu em qua bên Thạch
Cali nữa, là ... chắc ăn một trăm phần dầu!
Không phải chỉ có dân An Nam mình coi trọng miếng ăn đâu nhé; dân Đức, mắt
xanh tóc vàng mũi lõ, cũng kháo nhau: “Liebe geht durch den Magen!“, nghĩa là
“Tình yêu đến qua bao tử!“. Ấy! Cái miếng trầu quan trọng là thế, nên trong ca dao,
tục ngữ của mình „ăn“ chiếm một vị trí rất đáng kể:
Ăn tiêu, nhớ tỏi bùi ngùi
Ngồi bên đám hẹ, nhớ mùi rau răm
Hỡi người quân từ trăm năm,
quay tơ có nhớ mối tằm hay không?
Tuy thế, có ăn, cũng ăn có chừng, có mực, chớ cái kiểu:
Ăn rồi nằm ngửa nằm nghiêng
Có ai (muốn) lấy tớ thì khiêng tớ về
dám có ngày bội thực, nằm đưa cái bụng ễng ương lên trời, hóa ra … hỏng chuyện!
Người mình còn bảo: “Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm”, nghĩa là ăn thường
đi đôi với ở.
Chỉ ăn thôi, chưa đủ! Rủng rỉnh tí tiền bạc, sau khi chắc dạ rồi, phải mặc cái “sơ
mi” màu cà chua mới chín, hay mẫu chim cò xanh xanh, trắng trắng, gọi là … cho đời
biết tay!
Tột đỉnh của ăn là … nhậu, nhưng nhậu vào, lời ra, nói vung vít …
Ăn no, thường buồn ngủ, buồn ngủ phải lăn kềnh ra nằm…
Nhiều thành ngữ đã được cấu tạo bằng cách tách đôi các động từ kép này ra (ăn
ở, ăn mặc, ăn nói, ăn nằm…), cũng như một trạng từ kép nào đó, rồi ghép lại với
nhau:
Ăn gian, nói dối (trạng từ: gian dối)

không đến nơi, đến chốn. Còn người đó có được “ăn thật” hay không, chờ hạ hồi
phân giải!
Nói chung các câu thành ngữ nếu không có vần như: “Ăn theo, nói leo”, ít nhầt
cũng có điệu, nghe xuôi tai. Nhất là ca dao rất có vần, có điệu, thường theo thể thơ
lục bát:
Ăn cơm sao đặng mà mời
Nước mắt lênh láng rã rời hạt cơm
Mình ơi đừng đặng cá quên nơm
Đôi ta gá nghĩa danh thơm để đời
Hay là:
Ăn thì ăn trước ngồi trên
Đến chừng đánh giặc thì rên hừ hừ
Cũng vì vậy trong nhiều câu ca dao, câu đầu chỉ là câu gieo vần, không có ý
nghĩa gì cả:
Ăn chanh, ngồi gốc cây chanh
Khuyên cội, khuyên cành, khuyên nhánh, khuyên bông
Khuyên cho đó vợ, đây chồng
Đó bế con gái, đây bồng con trai
Hay là:
Ăn sung, ngồi gốc cây sung
Lấy anh thì lấy, nằm chung không nằm
Tương tự:
Ăn cam, nằm gốc cây cam
Lấy anh thì lấy, về Nam (Cali) không về
Trong cả ba trường hợp. sự việc “ngồi gốc cây chanh, cây sung” hay “nằm gốc
cây cam” không dính dáng gì tới ý chính trong những câu sau.
Nếu tổng hợp về cấu trúc của thành ngữ: Tách động từ kép ăn nói, ghép với các
từ kép khác như: mò ốc, măng mọc, cò bay. Người ta đã nói :
Ăn măng, nói mọc
Ăn cò, nói bay