Kết quả nghiên cứu Khoa học

BVTV – Số 3/2019

6. Đỗ Hồng Khanh, Ngô Tiến Dũng, Nguyễn Tuấn Lộc,
Phạm Thị Oanh, Nguyễn Huy khánh và cs (2014). Dẫn liệu
bước đầu về rệp sáp bột hồng hại sắn (phenacoccus
manihoti) tại Việt Nam. Tạp chí BVTV, số 3, tr. 19-22.
7. Đỗ Hồng Khanh, Phạm Văn Lầm và Lê Thị
Tuyết Nhung, 2018. Một số đặc điểm sinh học và sinh
thái học của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti
(Matile-Ferrero, 1977) (Homoptera: Pseudococcidae)
trong phòng thí nghiệm. Tạp chí BVTVsố 3, tr. 18-26.
8. Lema K.M., H.R. Herren, 1985. Entomologia
Experimentalis et Applicata, Vol. 38(2): 171-175.
9. Leschner K.F, 1978. Preliminary observation on
the mealybug (Hemiptera, Pseudococcidae) in zaire
and a projected outline for subsequent work.
Proceeding of the International workshop on the
cassava mealybug Phenacoccus manihoti Mat-Ferr.
Pseudococidae). P.15-20.
10. Löhr B., A.M. Varela and B. Santos, 1994,
Exploration for natural enemies of the cassava
mealybug, Phenacoccus manihoti
(Homoptera:
Pseudococcidae), in South America for the biological
control of this introduced pest in Africa. Volume 4,
Issue 3, September 1994, Pages 254–262
11. Muniappan R., B. M. Shepard, G.W. Watson,
G. R. Carner, A. Rauf, D. Sartiami, P. Hidayat, J.V.K.



2

Ngày chấp nhận: 26.04.2019
Abstract

The area of Pho Day river basin is a fertile strip of soil in the southern part of Tuyen Quang province. Under
the impact of climate changing, this area is affected by climate conditions; especially unusually temperature
changes in the season, heavy rainfall accompanied by flooding in low-lying areas, high frequency of extreme
weather events, difficulty in prediction. This causes heavy losses, especially for agricultural production which
make people’s lives become more difficult. The research has shown that during the time from 1980 to 2015,
temperature in the Pho Day rive area has increased an
0
average of 0.5 C, rainfall has decreased more than 20%.
1. Nghiên cứu sinh, Trường Đại học Nông Lâm - Đại
Some extreme weather phenomena such as storms,
học Thái Nguyên.
heavy rains, tornadoes, droughts, prolonged hot weather
2. Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm - Đại
and cold spells has appeared regularly. The weather
học Thái Nguyên.
happenings do not follow usual rules, however it changes

41


Kết quả nghiên cứu Khoa học

BVTV – Số 3/2019


diễn biến thời tiết, khí hậu, cũng như các hiện
tượng thời tiết cực đoan (bão, mưa to, lốc xoáy,
hạn hán, nắng nóng kéo dài, rét đậm, rét hại...)
tại vùng lưu vực sông Phó Đáy trong giai đoạn từ
năm 1980 đến năm 2015 [2].
2. ĐỐI TƯỢNG
NGHIÊN CỨU

VÀ

PHƯƠNG

PHÁP

2.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Các hiện tượng thời tiết, khí
độ, lượng mưa, và những hiện
cực đoan vùng lưu vực sông
Tuyên Quang trong giai đoạn từ
năm 2015.

hậu như nhiệt
tượng thời tiết
Phó Đáy, tỉnh
năm 1980 đến

3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1 Diễn biến nhiệt độ tại vùng lưu vực sông
(LVS) Phó Đáy
Vùng lưu vực sông Phó Đáy, tỉnh Tuyên

- Phương pháp kế thừa: Qua việc phân tích và
tổng hợp các số liệu, dữ liệu báo cáo của các cấp
chính quyền đia phương, cơ quan quản lý nhà
nước, các công trình đã nghiên cứu trên khu vực.
- Phương pháp thống kê: Sử dụng phần mềm
thống kê, Microsoft excel để tổng hợp số liệu và vẽ
biểu đồ. Các số liệu và thông tin đã thu thập được
42

Hình 1. Xu hƣớng nhiệt độ trung bình vùng
LVS Phó Đáy giai đoạn 1980 - 2015[2]


Kết quả nghiên cứu Khoa học

BVTV – Số 3/2019

Hình 2 dưới đây thể hiện xu hướng gia tăng nhiệt độ ở tất cả các mùa trong năm ở vùng lưu
vực sông Phó Đáy.

Hình 2. Xu hƣớng nhiệt độ theo các mùa vùng LVS Phó Đáy giai đoạn 1980 - 2015[2]
Trong giai đoạn từ năm 1980 - 2015, nhiệt độ
trung bình năm, mùa xuân, mùa hè, mùa thu,
mùa đông đều có xu hướng tăng kể từ thập kỷ
đầu của giai đoạn (1980-1989) so với giai đoạn
o
o
2006-2015 tăng lần lượt là 0,51 C; 0,48 C; 0,28
o
o

hiện ngày càng rõ hơn. Có những năm, ghi nhận
sự tăng bất thường nhiệt độ trong mùa hè như
năm 1983, 1993, 2007, 2010, 2014, 2015, có
0
nhiều ngày nhiệt độ trên 30 C. Khoảng 5 - 10
năm trở lại đây, các đợt nắng nóng có xu thế
xuất hiện nhiều hơn, nhiệt độ cao nhất cực đại
xuất hiện thường xuyên hơn. Ngoài ra, có năm
nắng nóng đến rất sớm như vào giữa tháng 3
năm 2014 đã xảy ra đợt nắng nóng. Đây là lần
đầu tiên mới ghi nhận được nắng nóng xuất hiện
trong tháng 3, một sự dị thường của thời tiết tại
43


Kết quả nghiên cứu Khoa học
địa điểm nghiên cứu. Các đợt nắng nóng bất
thường, thời gian xuất hiện sai lệch nhiều so với
quy luật hàng năm, đã xuất hiện một số kỷ lục về
o
các đợt nắng nóng gay gắt (trên 38 c) [1].

BVTV – Số 3/2019
nước tưới tiêu cho mùa khô. Tuy nhiên cũng có
những năm lượng mưa lớn như các năm 1986,
1990, 2001, lượng mưa đều đạt trên 2.087mm.

3.2 Diễn biến về sự thay đổi lƣợng mƣa tại
vùng lƣu vực sông Phó Đáy
Trong giai đoạn 1980 - 2015, lượng mưa

Kết quả nghiên cứu Khoa học
* Bão, mư to kèm theo lốc:
Trong những năm gần đây, năm nào cũng có
những trận mưa to đến rất to vào mùa hè. Điển
hình như trận mưa ngày 21/4/2012 kèm theo lốc
xoáy gây thiệt hại lớn về tài sản: Lớp học mầm
non, nhà văn hóa bị tốc mái 19 nhà, diện tich ngô
bị đổ 232,4ha/17 xã. Thiệt hại công trình giao
thông (đường giao thông liên thôn bị sạt lở
3
1300m đất), thủy lợi (trạm bơm điện ngập 1
trạm, cầu gỗ bị cuốn trôi 2 cái), đê và cống đê
(kênh mương bị bồi lấp và hư hỏng 7km, đập
đất, chân đê bị sạt lở khoảng 800m) [1].
* Hạn hán, thiếu nước
Khi thời gian không mưa kéo dài dẫn tới hiện
tượng thiếu nước, đặc biệt là nước tưới cho sản
xuất. Nước tại các con suối, ao hồ cũng giảm
mạnh. Hạn hán xuất hiện vào mùa khô (tháng 3 4), đặc biệt vào vụ Xuân năm 2014 thời tiết khô
hạn kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 4
năm sau làm hư hại 115ha diện tích lúa Xuân [1].
* Rét đậm, rét hại
Rét đậm rét hại thường xảy ra từ tháng 12
Năm
2011

BVTV – Số 3/2019
năm trước đến tháng 2 của năm sau. Tuy nhiên
hiện tượng này xẩy ra không theo quy luật có
nhiều năm vào mùa đông, thời tiết rất ấm,

- Nhiều đoạn đê, cống dưới đê bị sạt lở nứt dọc
chân đê xã Vân Sơn.
- Ngô vụ Xuân bị đổ 15ha

2012

- Ảnh hưởng của lốc ngày 21/4/2012

- Lớp học mầm non, nhà văn hóa bị tốc mái 19

- Ảnh hưởng cơn bão số 5 (từ ngày 17- nhà, diện tịch ngô bị đổ 232,4ha/17 xã.
19/9/2012).

- Đường giao thông liên thôn bị sạt lở 7km

- Ảnh hưởng rét đậm, rét hại kéo dài

- Kênh mương bị bồi lấp và hư hỏng, đập đất,
cống dưới đê bị sạt lở
- 03 người chết
- Gây thiệt hại lúa 38,4ha; ngô 29,9ha; mía
2,7ha;
- Cầu gỗ bị cuốn trôi 2 cái.
- Rét đậm, rét hại kéo dài làm cho vụ Xuân
năm 2012 chậm thời vụ sản xuất vụ mùa trên
20 ngày.

45



nắng nóng gay gắt nhất là vào tháng 5.

- Khu vực có 4 đợt nắng nóng kéo dài, đợt nắng
nóng gay gắt nhất là vào tháng 5.

2015

- Ảnh hưởng do mưa to kèm theo gió lốc - 01 nhà ở bị sập; 28 nhà bì tốc mái
lốc ngày 16/5/2015.

- Ngô đổ gãy 25ha

- Ảnh hưởng do mưa to kèm theo gió lốc - Lúa bị ngập đổ 51,2 ha
lốc ngày 01/6/2015.

- Lúa bị ngập, vùi lấp 15,7ha
- Rau màu bị rửa trôi, đổ rạp, ngập úng 32ha

Nguồn: Báo cáo kết quả thực hi n nhi m vụ năm 2011-2015 củ Phòng Nông nghi p và PTNT
huy n Sơn Dương, tỉnh Tuyên Qu ng.
Kết quả tổng hợp ở bảng trên cho thấy, ảnh
hưởng của sự thay đổi thời tiết, khí hậu các năm
gần đây đều xảy ra các hiện tượng thời tiết
cực đoan ảnh hưởng đến đời sống và hoạt
động sản xuất của nhân dân. Đặc biệt nghiêm
trọng là năm 2012, mưa lũ khiến 3 người bị thiệt
mạng. Năm 2014 mưa to làm cho 1.271ha lúa,
ngô và mía bị ngập úng, đổ gẫy. Các hiện tượng
thời tiết bất thường gây rất nhiều khó khăn, trở
ngại cho người dân trong quá trình sản xuất

gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất nông
nghiệp, làm cho đời sống người dân ngày càng
trở nên khó khăn.
Ảnh hưởng của sự thay đổi thời tiết, khí
hậu các năm gần đây đã ảnh hưởng lớn đến
đời sống và hoạt động sản xuất của nhân dân.
Đặc biệt nghiêm trọng là năm 2012, mưa lũ
khiến 3 người bị thiệt mạng. Năm 2014 mưa
to làm cho 1.271 ha lúa, ngô và mía bị ngập
úng, đổ gẫy.


Kết quả nghiên cứu Khoa học

BVTV – Số 3/2019

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
huyện Sơn Dương, 2011-2015. Báo cáo công tác
phòng chống thiên tai, lụt bão.
2. Đài khí tượng thủy văn khu vực Việt Bắc.
Chuỗi số liệu khí tượng thủy Tuyên Quang giai đoạn

3. Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2011. Kịch bản
biến đổi khí hậu, nước biển dâng
4. Cục Thống kê Tuyên Quang. Niên giám thống
kê tỉnh Tuyên Quang: 2011-2014.
5. Sở Tài nguyên và Môi trường Tuyên Quang,
2012. Kế hoạch hành động triển khai chương trình mục
tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn


1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những
vấn đề đang được quan tâm, ngày càng có tác
động mạnh mẽ tới sản xuất nông nghiệp và đời
sống của con người ở nhiều quốc gia, trong đó
có Việt Nam. Nông nghiệp là lĩnh vực nhạy cảm
đối với các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng
mưa. Các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng
1. Nghiên cứu sinh, Trường Đại học Nông Lâm - Đại
học Thái Nguyên
2. Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm - Đại
học Thái Nguyên

như nắng nóng kéo dài, rét đậm, rét hại, bão lụt,
hạn hán đã ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động
sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ở các vùng lưu
vực sông.
Các nhà khoa học đánh giá Việt Nam là nước
đứng thứ 13 trong số 16 nước hàng đầu thế giới
chịu tác động mạnh của BĐKH, trong đó, nông
nghiệp nói chung và trồng trọt nói riêng sẽ chịu
tác động nặng nề nhất do BĐKH và nước biển
dâng. Tổng sản lượng sản xuất trồng trọt có thể
giảm từ 1 - 5%, năng suất các cây trồng chính có
thể giảm đến 10%, đặc biệt đối với sản xuất lúa
[1]. Nằm trong bối cảnh chung đó, vùng lưu vực

47