Chơng 4. Biến dạng hàn
và biện pháp giảm biến dạng hàn
Khi chế tạo các kết cấu kim loại bằng phơng pháp hàn ta thờng gặp hiện tợng
biến dạng kết cấu do hàn gây ra. Nguyên nhân chủ yếu là do kết cấu bị đốt nóng
không đồng đều và nơi bị đốt lại không giãn nở tự do. Biến dạng hàn có thể phân
ra làm biến dạng chung và biến dạng cụ bộ. Biến dạng chung là loại biến dạng gây
thay đổi kích thớc và hình dạng toàn bộ kết cấu, còn biến dạng cục bộ chỉ gây biến
đổi hình dáng của từng chi tiết (bộ phận) riêng biệt trên toàn bộ kết cấu.
Biến dạng chung thờng biểu hiện ở dạng co ngang, co dọc và uốn.
Biến dạng cục bộ thờng biểu hiện ở dạng gấp góc, mất ổn định tấm mỏng.
Các biến dạng hàn gây nhiều khó khăn trong công tác chế tạo, lắp ráp phân
đoạn, tổng đoạn trên triền đà đồng thời còn giảm sức bền thân tàu và một số đặc
tính sử dụng của tàu.
Để giảm biến dạng do hàn, đảm bảo các chi tiết kết cấu có kích thớc hình dáng
đúng yêu cầu thiết kế quy định, có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau.
ò4.1. Những biện pháp kết cấu
1. Để giảm biến dạng chung và biết dạng cục bộ ngay từ khi thiết kế phải lu ý
sao cho tại các mối hàn có thể tích nỏng chảy đắp thêm phải nhỏ nhất. muốn thé ta
cần phải.
- thay các kiểu vát mép chữ kiểu V bằng vát mép kiểu chữ X ( thay nh thế sẽ
giảm 50% biến dạng) nếu chiều dày vật liệu lớn cho phép.
- Nên dùng mối hàn liên tục thay cho mối hàn gián đoạn (ở các mối hàn góc)
vì đối với mối hàn liên tục và mối hàn không liên tục thì mối hàn liên tục có biến
dạng nhỏ hơn.
- Đối với các mối hàn góc không tính đến sự chịu đựng mà chỉ xác định trị số
tối thiểu của mối hàn thì nên dùng mối hàn gián đoạn.
- Tại các mối hàn góc tấm mỏng (2mm - 5 mm) nên dùng phơng pháp hàn
điểm.
61
2. Thông thờng độ co dọc trên cùng một đơn vị chiều dài, nhỏ hơn chiều so
với độ co ngang, cho nên khi phân chia thân tàu thành các phân đoạn, cụm chi tiết

ò4.2. Biện pháp công nghệ
62
Khi hàn các vật dày, các loại thép dễ bị tôi thì cần phải tiến hành đốt nóng tr-
ớc, đồng thời cần phải giảm bớt cờng độ dòng điện hàn hoặc công suất ngọn lửa
hàn để tránh hiện tợng nứt nẻ.
Chế độ hàn cần chọn sao cho vùng ứng suất tác dụng có thể tích nhỏ. Tăng
mật độ dòng điện để tăng độ ngấu, san bằng co ngang theo chiềui dày giảm biến
dạng góc. Trong trờng hợp khi hàn mối hàn thứ hai đối xứng với mối hàn thứ nhất,
thì nên tăng chế độ hàn (I
h
) để tăng vùng ứng suất tác dụng, nh vậy có thể khử toàn
bộ độ uốn do mối hàn thứ nhất gây nên.
Hàn theo phơng pháp phân đoạn nghịch thì sẽ giảm biến dạng vì nội lực sinh
ra chỉ ở từng khu vực nhỏ và hớng về vùng lân cận đối diện.
Khi hàn nên làm nguội bằng tấm đệm hoặc bằng nớc để giảm vùng ứng suất
tác dụng và co dọc hoặc làm nguội chấmau khi hàn.
Để khử uốn ngời ta tiến hành uốn trớc hoặc trớc khi hàn đặt vật ngợc với
chiều bị uốn sau khi hàn, nh vậy sẽ giảm đợc ứng suất và biến dạng d.
Hình 4.2. Cách khử biến dạng khi hàn giáp mối
Để giảm biến dạng chung khi vạch trình tự lắp ráp và hàn phải đảm bảo sao
cho các chi tiết có thể dãn nở tự do không nên gia cố quá mức các mối hàn.
Các phân đoạn và tổng đoạn nên đợc lắp ráp và hàn từ các cụm chi tiết đã đợc
gia công trớc.
Để tránh biến dạng góc cũng nh độ uốn các chi tiết khi hàn ráp với nhau có thể
tạo phản biến dạng (Hình vẽ 4.2) để sau khi hàn, có kích thớc hình dáng yêu cầu.
Sử dụng hàn tự động và bán tự động vì vùng nhiệt tác động nhỏ nhất.
Để giảm biến dạng gác khi hàn nhiều lớp ta dùng búa khí nén gõ vào mối hàn
trớc khi hàn chồng mối sau. sau khi hàn lớp cuối không gõ nữa.
Khi hàn mối hàn X giáp mối nhiều lớp cần phải hàn đối xứng hai phía và với
trình tự hàn sao cho không biến dạng góc quá lớn.

nói chung ít dùng.
3. Biện pháp nắn nóng
Là biện pháp đợc dùng rộng rãi vì nó đơn giản và kinh tế nhất. Ngời ta tiến
hành nung nóng bằng ngọn lửa khí hoặc bằng điện, mục đích làm co những khu
vực mà chiều dày của chúng lớn hơn vùng ứng suất tác dụng của mối hàn trong
kết cấu. Chọn khu vực nung và chế độ nung và chế độ nung không hợp lý có thể
lại làm cho biến dạng thêm phức tạp.
Cơ sở lý thuyết của nắn nóng là:
64
- Xác định mặt phẳng uốn và mô men uốn gây ra do nội lực tác dụng.
- Xác định tiết diện, khối lợng và hình dáng hợp lý của vùng ứng suất tác dụng
ở khu vực nung nóng, bảo đảm tạo ra nội ứng lực làm biến dạng kết cấu theo hớng
ngợc lại.
- Chọn chế độ nung hợp lý.
m
m
m
m
Hình 4.3. Khử độ uốn d khi hàn kết cấu chữ T.
Ví dụ để khử độ uốn d của kết cấu nh hình 4.3 cần phải tạo ra mô men uốn
theo chiều ngợc lại. Do đó hoặc phải nung nóng theo đờng m-m (co dọc) hoặc
nung nóng theo hình dải quạt (co ngang).
65