Một số vấn đề cơ bản về khu công nghiệp, khu
chế xuất
I. Các khái niệm
Xu thế hội nhập, toàn cầu hoá cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ
trong thập kỷ tới sẽ làm gia tăng một cách nhanh chóng sức ép cạnh tranh đối
với từng nền kinh tế, kể cả những nớc công nghiệp phát triển , những nớc công
nghiệp mới và những nớc công nghiệp đang phát triển.Tình hình đó đã đặt nền
kinh tế Việt Nam trớc những thử thách mới cũng nh những cơ hội mới. Để vợt
qua những thử thách này đồng thời tận dụng đợc những cơ hội mới, nền kinh tế
Việt Nam cần thu hút đợc mọi nguồn đầu t có thể từ cả trong nớc lẫn nớc ngoài
nhằm thông qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của toàn nền kinh tế.
Việt Nam cũng đã quan tâm đến việc nghiên cứu, ứng dụng khu công nghiệp
(KCN), khu chế xuất (KCX) ngay từ những năm đầu thập kỷ 90. Với ý nghĩa là
công cụ thu hút vốn đầu t nớc ngoài (Fdi) và khuyến khích hoạt động sản xuất
xuất khẩu của các KCN, KCX ở nớc ta đã có những bớc phát triển tơng đối tốt.
Để tạo điều kiện cho mục đích nghiên cứu sâu hơn về KCN, KCX, chúng ta hãy
xem xét một số định nghĩa , khái niệm của các tổ chức trên thế giới.
1. Khu công nghiệp
Tổ chức phát triển của Liên hợp quốc đã định nghĩa nh sau: KCN
(Industrial Zone, Industrial Park) hay còn gọi là KCN tập chung là một quần
thể liên hoàn các xí nghiệp xây dựng trên một vùng có thuận lợi về các yếu tố
địa lý, tự nhiên, về kết cấu hạ tầng, về xã hội . . . để thu hút đầu t (chủ yếu là
đầu t nớc ngoài) và hoạt động theo một cơ cấu hợp lý các doanh nghiệp công
nghiệp và các doang nghiệp dịch vụ nhằm đạt hiệu quả cao trong sản xuất và
kinh doanh.
KCN là một hình thức tổ chức không gian lãnh thổ công nghiệp luôn gắn
liền phát triển công nghiệp với xây dựng kết cấu hạ tầng và hình thành mạng lới
đô thị, phân bố dân c hợp lý.Do đó việc phân bố KCN phải đảm bảo những yêu
cầu sau:
Thứ nhất, có khả năng xây dựng kết cấu hạ tầng thuận lợi, có hiệu quả, có
đất để mở rộng và nếu có thể liên kết thành các cụm công nghiệp.Quy mô KCN

Mục đích hoạt động của các KCX là thu hút các nhà sản xuất công nghiệp nớc
ngoài và trong nớc định hớng sản xuất xuất khẩu băng những biện pháp đặc biệt u
đãi về thuế quan, về các điều kiện mậu dịch và các loại thuế khác.
Hàng hoá, t liệu sản xuất nhập vào KCX để sản xuất hàng xuất khẩu đợc miễn
thuế hải quan, nếu nhập khẩu từ KCX vào nội địa phải nộp thuế nhập khẩu.
Những hãng hoạt động trong KCX đợc sử dụng cơ sở hạ tầng tốt nh đờng giao
thông, thông tin liên lạc, cung cấp điện nớc . . . và giảm thiểu các thủ tục hành
chính.
Hàng hoá sản xuất ra ở các KCX chủ yếu để xuất khẩu.
Do đóng một vai trò to lớn trong việc thu hút vốn đầu t nớc ngoài cho nên mô
hình KCX đợc rất nhiều quốc gia áp dụng, phát triển hoặc cải tiến cho phù hợp
với điều kiện của quốc gia mình.
3. Điểm giống và khác nhau giữa KCN và KCX
KCN về cơ bản cũng giống nh KCX đều là địa bàn sản xuất công nghiệp
mà phần lớn là công nghiệp tiêu dùng, đều gồm những doanh nghiệp vừa và nhỏ,
đợc xây dựng ở những khu không có dân c sinh sống.
Tuy vậy, điểm khác nhau cơ bản của hai loại hình này là: sản phẩm sản xuất
ra trong KCX chủ yếu phải xuất khẩu còn sản phẩm của KCN vừa xuất khẩu vừa
tiêu thụ ở thị trờng nội địa; quan hệ giữa các doanh nghiệp KCX và thị trờng nội
địa là quan hệ ngoại thơng, còn quan hệ giữa doanh nghiệp KCN với thị trờng nội
địa là quan hệ nội thơng. Hơn nữa, xét trên góc độ thị trờng quốc tế, KCX có thể
đợc coi là khu thơng mại tự do vì không có thuế xuất nhập khẩu lại ít ràng buộc
bởi các biện pháp phi thuế quan.
KCX là hình ảnh của một thể chế pháp lý đơn giản, rõ ràng trọn gói trong
một bộ luật của KCX đảm bảo quyền lợi của các nhà đầu t một cách thoả đáng,
tạo sự an toàn, yên tâm đầu t cho họ.
Các nớc tiếp nhận FDI đều muốn duy trì hình thức KCN vì nó là một trong
các công cụ hữu hiệu để đẩy mạnh xuất khẩu, hoạt động của nó kéo theo khả năng
tăng thu ngoại tệ, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho lao động trong nớc,
tạo điều kiện cho các công ty địa phơng tiếp thu kiến thức và kinh nghiệm quản lý

yếu thực hiện các hoạt động sản xuất tiêu dùng song quá trình huyển giao công
nghệ vẫn diễn ra dới nhiều hình thức: đào tạo công nhân nớc chủ nhà để sử dụng
máy móc thiết bị, công nghệ sản xuất...Các công ty trong các KCX có thể chuyển
giao một số công nghệ và giúp đỡ về mặt kỹ thuật cho các nhà cung cấp địa phơng
hoặc các công ty sản xuất các chi tiết sản phẩm sản xuất trong KCX. Trong thời
gian làm viêc trực tiếp với phía nớc ngoài, các chuyên gia, kỹ s thậm chí công
nhân của nớc chủ nhà cũng có cơ hội học hỏi đợc kinh nghiệm tổ chức quản lý
điều hành sản xuất tiên tiến. kỹ thuật marketing...của họ.Nh vậy, KCN, KCX góp
phần đào tạo nghề, cách thức quản lý cho các xí nghiệp trong nớc.
2. KCN, KCX góp phần tạo công ăn việc làm
Hoạt động của KCN, KCX đòi hỏi một lực lợng lao động tơng đối lớn từ n-
ớc chủ nhà, chính vì vậy rất nhiều ngời lao động trong nớc có cơ hội có công ăn
việc làm. Ngoài ra việc xây dựng các xí nghiệp sản xuất, dịch vụ hỗ trợ bên ngoài
đã giải quyết đợc một số lợng lao động khá lớn cho các vùng lân cận. Đến nay, chỉ
tính riêng tổng số lao động đang làm việc trong các KCX trên thế giới đã vào
khoảng 4-5 triệu ngời (con số này ngày càng tăng nhanh so với giữa thập kỷ 80
chỉ có 0,5 triệu ngời). Riêng khu vực Châu á là nơi tạo ra nhiều việc làm nhất,
chiếm tới 76% tổng số việc làm đợc tạo ra. [2]
Bên cạnh việc nâng cao mức thu nhập cho ngời lao động, trình độ lao động
của công nhân cũng nh trình độ quản lý của cán bộ cũng đợc nâng cao do chơng
trình đào tạo của phía đối tác nớc ngoài và tự do đào tạo để phù hợp với yêu cầu
về nguồn nhân lực hoạt động trong KCN, KCX.
3. KCN, KCX góp phần đẩy mạnh xuất khẩu tăng thu ngoại tệ cho đất
nớc
Một trong những mục tiêu quan trọng đợc đặt ra khi xây dựng các KCN,
KCX góp phần đẩy mạnh xuất khẩu, tăng thu ngoại tệ cho đất nớc.Trên thực tế
hoạt động của KCN, KCX ở các nớc, đặc biệt là các nớc châu á, đã thực hiện
thành công mục tiêu này, điển hình là Đài Loan , Trung Quốc, Malaixia, Hàn
Quốc.
Theo thống kê của hiệp hội KCX thế giới thì một KCX diện tích khoảng