GIÁO DỤC NƯỚC SẠCH VÀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG TRONG HỌC
ĐƯỜNG
(Nông nghiệp và phát triển nông thôn, số 7/2004, tr. 994)
Sức khoẻ con người gắn liền với mọi biến động lớn, nhỏ của môi trường và
những biến động đó có thể trở thành mối đe doạ cho sức khoẻ, đặc biệt là khi con
người sống trong hoàn cảnh thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh môi trường kém.
Có đến 80% trường học bị tiêu chảy là do thiếu nước sạch và điều kiện vệ
sinh môi trường không đảm bảo. Mỗi năm, trên thế giới có 3 triệu trẻ em chết do
liên quan đến nước sạch và vệ sinh môi trường. Năm 2000, trên thế giới vẫn còn
1,1 tỷ người thiếu nước sạch cho sinh hoạt và 2,4 tỷ người không được sử dụng các
công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn. Tại Việt Nam, đến hết năm 2003, cả nước vẫn
còn 46% dân cư nông thôn phải sử dụng nước không an toàn và gần 60% hộ gia
đình chưa có nhà tiêu hợp vệ sinh. Trong học đường, cho đến nay tuy đã có hơn
10.000 trường học các cấp có các công trình cấp nước sạch và công trình nhà tiêu,
hố tiểu đạt vệ sinh được xây dựng là cơ sở để học sinh thực hành các thao tác vệ
sinh được học tại học đường, vừa bảo đảm nhu cầu sinh hoạt của thầy và trò, vừa
tạo môi trường vệ sinh cho trường học. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều
trường học chưa có nguồn nước sạch, chưa có nhà tiêu, hố xí hợp vệ sinh. Nhiều
trường học, từ trường mầm non, tiểu học đến đại học, cao đẳng chưa thực sự quan
tâm xây dựng hệ thống cấp nước sạch và các công trình nhà tiêu, hố tiểu bảo đảm
phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày khi các em đến trường.
Trong điều kiện môi trường như vậy, nhiều loại bệnh tật rất dễ phát sinh,
nhiều khi trở thành các nguồn lây nhiễm nguy hiểm. Theo số liệu thống kê của Bộ
Y tế, nước ta từ năm 1996 - 2000, mỗi năm trung bình có 1 triệu trường hợp bị kiết
lỵ, 19.000 trường hợp bị thương hàn, 37.000 trường hợp bị lỵ amip. Tình trạng
giun ở trẻ em khu vực nông thôn rất cao, nhiều nơi ở Hà Nam, Ninh Bình, Bắc
Ninh có tới 80% học sinh tiểu học bị nhiễm các loại giun đũa, giun móc, giun kim,
giun tóc. Một cuộc điều tra về dịch tễ học bệnh mắt hột do Bộ Y tế tiến hành tại 12
huyện của 8 tỉnh miền Bắc từ tháng 7 - 9/2001 cho thấy, tỷ lệ mắt hột hoạt tính
trong cộng đồng là 13,4%, trong đó trẻ em dưới 19 tuổi chiếm 39%, tỷ lệ quặm do
mắt hột từ 1,2 tới 4,1% trong nhóm đối tượng trên 35 tuổi. Bệnh ngoài da như ghẻ,

thiện hành vi vệ sinh cho cộng đồng vì các em sẽ như là những “tác nhân thay
đổi” để truyền đạt lại các kiến thức được học cho các thành viên trong gia đình
của mình. Cùng với các ban ngành chính phủ và các tổ chức quốc tế khác,
UNICEF trong những năm gần đây đã chú trọng tới việc hỗ trợ xây dựng các mô
hình nhà vệ sinh thân thiện cho trẻ em và công tác truyền thông giáo dục trong nhà
trường tại một số địa phương. Thực tế và các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy là
tuyên truyền giáo dục cho trẻ em thông qua các hình thức giải trí vui chơi kết hợp
với học tập sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với khi các em phải tiếp thu kiến
thức một cách thụ động.
Tổ chức ngày hội “Vệ Sinh trong Trường học” là một ý tưởng mới do
UNICEF phối hợp với Bộ Giáo dục Đao tạo tiến hành thí điểm lần đầu tiên tại hai
trường ở huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế: trường Trung học cơ sở Lâm Mộng
Quang ở xã Vinh Mỹ và trường Tiểu học Sư Lỗ Đông ở xã Lộc Điền. Hai trường
này cũng đã được UNICEF hỗ trợ xây dựng nhà vệ sinh thân thiện cho trẻ em và
hoạt động tuyên truyền giáo dục vệ sinh trong năm 2006. Để chuẩn bị cho ngày
hội, UNICEF và Vụ Công Tác Học sinh Sinh viên của Bộ Giáo Dục Đào tạo
(GDĐT) đã xây dựng một hướng dẫn chi tiết từng bước cho công tác tổ chức ngày
hội. Công tác chuẩn bị cũng đã được phối hợp chặt chẽ với Sở giáo dục Thừa
Thiên Huế và thầy cô giáo của hai trường. Vào ngày 21 và 22 tháng 9 ngày hội đã
được diễn ra tại hai trường với sự tham gia của giáo viên, học sinh, phụ huynh nhà
trường cùng đông đảo các lãnh đạo đại diện cho các ban ngành đoàn thể của tỉnh,
huyện và xã. Ngày hội vệ sinh đã tạo ra không khí tưng bừng phấn khởi cho các
thầy cô giáo và các em học sinh của hai trường.
Ngày hội vệ sinh môi trường trong trường học
ND - Trung tâm Y tế dự phòng huyện phối hợp với Trường tiểu học xã Bản Phố huyện Bắc Hà
(Lào Cai) vừa tổ chức ngày hội vệ sinh môi trường trong trường học.
Tại ngày hội, bốn đội tham gia gồm hàng trăm học sinh đại diện cho hơn 400 học sinh dân tộc
Mông của các phân hiệu và trường chính đã thể hiện phần năng khiếu hát múa, giới thiệu về
trường mình đang học tập, thể hiện các tiểu phẩm về vệ sinh cá nhân như thao tác rửa tay, vệ sinh
cá nhân, phân biệt môi trường sạch, môi trường bẩn...

học sinh. Trong thời gian tới, Bộ GD ĐT sẽ cùng phối hợp với UNICEF tiếp tục hỗ
trợ cho một số trường học tổ chức những ngày hội tương tự tại các địa phương
khác. Nội dung ngày hội đã được các thành viên của “Câu lạc bộ phóng viên nhỏ”
tại Huế ghi lại theo hình thức phim phóng sự. Dựa vào các bài học kinh nghiệm rút
ra từ lần thực hiện thí điểm, các tài liệu hướng dẫn được sửa đổi cho phù hợp kèm
các đĩa ghi hình phim phóng sự sẽ được gửi rộng rãi cho các trường học để làm tư
liệu học tập. Cũng hy vọng rằng để đảm bảo cho tính bền vững của hoạt động,
ngoài việc Bộ GDĐTsẽ ban hành hướng dẫn thực hiện ngày hội vệ sinh trong
trường học, các trường cũng sẽ chủ động vận động ngân sách địa phương để tổ
chức các ngày hội này mà không cần phải đợi hỗ trợ tài chính từ bên ngoài. Đây là
một sân chơi hết sức bổ ích cho các em học sinh không những nâng cao kiến thức
và cải tiến thực hành VSCN và VSMT mà còn giúp các em nâng cao tinh thần làm
việc theo nhóm và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Thay mặt cho lãnh đạo của
Sở GDĐT Thừa Thiên Huế, bà Lê Thị Anh Đào cũng cho biết là trong thời gian
tới, Sở GDĐT sẽ phối hợp với các trường trên địa bàn tỉnh tổ chức những ngày hội
tương tự trong tất cả các trường tại Thừa Thiên Huế. Bà Lê Thị Sơn, chuyên viên
cao cấp của Vụ Công tác Học sinh sinh viên thuộc Bộ GD ĐT cũng bày tỏ một
cách lạc quan là mô hình “Ngày hội vệ sinh trong trường học” sẽ được nhân rộng
cho nhiều địa phương khác trong tương lai.
Thực trạng:
Qua một nghiên cứu điều tra trong năm 2006 do Bộ Y Tế và UNICEF Việt
Nam tiến hành, chỉ có khoảng 15.6% người được phỏng vấn thực hành rửa tay
bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh. Đáng lo ngại hơn nữa là thực trạng vệ sinh môi
trường, chỉ có 18% hộ gia đình và khoảng 12% trường học ở nông thôn Việt Nam
có nhà tiêu hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn 08/2005/QĐ-BYT do Bộ Y Tế ban hành.
Trong khi đó, Chương Trình Mục Tiêu Quốc gia về Cấp Nước và Vệ Sinh Môi
trường Nông Thôn lần II cho giai đoạn 2006-2010 đề ra mục tiêu là đến năm 2010,
100% trường học và 70% các gia đình ở nông thôn Việt Nam có nhà tiêu hợp vệ
sinh. Để đạt được những mục tiêu tham vọng này, cần có sự đầu tư rất lớn và toàn
diện về xây dựng cũng như nâng cao chất lượng công tác truyền thông và vận động