MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI – Consumer Price Index) cho biết mức giá trung
bình của giỏ hàng hóa và dịch vụ mà một người tiêu dùng điển hình mua. Đây là
một trong những chỉ số vĩ mô quan trọng nhất của kinh tế học bởi do nguồn gốc
hình thành, sự biến động của CPI đại diện một cách tương đối cho sự biến động của
giá cả, hay cũng chính là tỷ lệ lạm phát. Ý nghĩa của CPI có thể được nhìn nhận rõ
dưới hai góc độ như sau:
Về mặt vĩ mô, CPI là một trong những tín hiệu để dự đoán lạm phát cho nền
kinh tế, từ đó đưa ra những định hướng chính xác cho việc thực hiện các chính sách
vĩ mô như chính sách tài khóa hoặc chính sách tiền tệ.
Về mặt vi mô, CPI tác động rất nhiều tới việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền
tệ. Cụ thể, căn cứ vào tỷ lệ lạm phát đã được xác định dựa trên CPI, tiền lương,
lương hưu, phúc lợi xã hội và một số các chỉ số khác đều được tính trượt giá để loại
trừ ảnh hưởng của lạm phát và đảm bảo công bằng xã hội.
Như vậy, có thể thấy, việc nghiên cứu và xác định CPI có tác động sâu rộng
đến nền kinh tế, bất kể những vấn đề vi mô hay vĩ mô. Chính vì lí do này, nhóm
chúng em quyết định triển khai thực hiện đề tài “Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng
tới chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam”.
Thực hiện đề tài này, nhóm hướng tới mục tiêu xác định ảnh hưởng của các
yếu tố tác động tới chỉ số CPI của Việt Nam. Từ đó, nhóm sẽ đưa ra những khuyến
nghị để nghiên cứu và vận dụng có hiệu quả việc nghiên cứu CPI vào đời sống kinh
tế cũng như đề xuất những giải pháp để kiểm soát sự biến động của chỉ số này.


Như đã đề cập, nhóm chúng em lựa chọn đối tượng nghiên cứu là chỉ số CPI
của Việt Nam, cụ thể trong phạm vi các tháng giai đoạn 2010 – 2013. Các yếu tố
được lựa chọn để khảo sát tác động tới CPI trong phạm vi tiểu luận là:

•

2


• Chương III (Mô hình ước lượng và suy diễn thống kê): Phân tích và kiểm
định kết quả hồi quy. Đề xuất khuyến nghị và giải pháp.
• Kết luận: Tóm lại những vấn đề đã trình bày.
• Tài liệu tham khảo:

3


CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
1.1 Tổng quan về CPI
1.1.1 Khái niệm
CPI là chỉ số tính theo phần trăm để phản ánh mức thay đổi tương đối của giá
hàng tiêu dùng theo thời gian. Sở dĩ chỉ là thay đổi tương đối vì chỉ số này chỉ dựa
vào một giỏ hàng hóa đại diện cho toàn bộ hàng tiêu dùng.
Đây là chỉ tiêu được sử dụng phổ biến nhất để đo lường mức giá và sự thay
đổi của mức giá chính là lạm phát (một chỉ tiêu khác để phản ánh mức giá chung là
Chỉ số giảm phát tổng sản phẩm trong nước hay Chỉ số điều chỉnh GDP)
1.1.2 Các hàng hóa dịch vụ trong giỏ được quy định dùng để tính CPI
Hàng hóa và dịch vụ bao gồm: thực phẩm, quần áo, chỗ ở, báo chí, phương
tiện giao thông, giải trí,... Nói một cách đơn giản thì các hàng hóa để tính CPI là giỏ
hàng hóa mà một người tiêu dùng điển hình thường mua.Các món hàng mà người
tiêu dùng thường chi tiêu nhiều như thực phẩm thì chiếm tỉ trọng lớn, quan trọng
trong việc tính toán chỉ số hơn là cách sản phẩm khác như: kem đánh răng, vé xem
phim là những sản phẩm mà người tiêu dùng ít chi tiêu hơn.
1.1.3 Cách tính CPI
• Bước 1: Cố định giỏ hàng hóa: thông qua điều tra, người ta sẽ xác định lượng
hàng hoá, dịch vụ tiêu biểu mà một người tiêu dùng điển hình mua.

ứng thậm chí tăng hơn thì trên thực tế mức giá không tăng. Chất lượng hàng hoá
dịch vụ nhìn chung đều có xu hướng được nâng cao nên CPI cũng đã phóng đại
mức giá.
1.1.5 Tính toán chỉ số giá tiêu dùng ở Việt Nam
Việc tính toán CPI ở Việt Nam do Tổng cục Thống kê đảm nhiệm. Quyền số
để tính CPI được xác định năm 2000 và bắt đầu áp dụng từ tháng 7 năm 2001.
Quyền số này dựa trên kết quả của hai cuộc điều tra là Điều tra mức sống dân cư
Việt Nam 1997-1998 và Điều tra kinh tế hộ gia đình năm 1999. Điều đáng chú ý là
quyền số của nhóm hàng Lương thực - Thực phẩm chiếm tới 47,9% trong khi Văn
hoá - Thể thao - Giải trí chỉ chiếm 3,8%.

5


1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến CPI được sử dụng trong tiểu luận
1.2.1 Tỷ giá hối đoái
Tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng tới tình hình lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Khi sức mua của đồng tiền trong nước giảm đi (có thể do nhà nước chủ
trương phá giá tiền tệ để đẩy mạnh xuất khẩu chẳng hạn), tỷ giá hối đoái tăng lên
làm giá hàng nhập khẩu đắt hơn. Nếu hàng nhập khẩu để trực tiếp tiêu dùng thì làm
tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trực tiếp. Nếu hàng nhập khẩu dùng cho sản xuất thì
làm tăng chi phí sản xuất và dẫn tới tăng giá thành sản phẩm. Kết quả cũng là sự
tăng lên của chỉ số giá tiêu dùng. Vì vậy, lạm phát có thể xảy ra. Nhưng khi tỷ giá
tăng, các ngành sản xuất hàng xuất khẩu được lợi và phát triển, kéo theo sự phát
triển của các ngành sản xuất trong nước nói chung, nhờ vậy thất nghiệp giảm và nền
kinh tế tăng trưởng.
Ngược lại khi tỷ giá hối đoái giảm (giá đồng nội tệ tăng lên), hàng nhập khẩu
từ nước ngoài trở nên rẻ hơn. Từ đó lạm phát được kiềm chế, nhưng lại dẫn tới sản
xuất thu hẹp và tăng trưởng thấp.
Khi điều chỉnh tỷ giá hối đoái để thực hiện mục tiêu kinh tế xã hội, Nhà nước

quý tăng, các sản phẩm này sẽ tác động gián tiếp đến rổ 572 nhóm hàng và dịch vụ
chính thức nói trên.
Biến động tăng giá vàng cũng có ảnh hưởng một cách gián tiếp vào chỉ số
giá CPI thông qua tỷ giá. Với việc chính phủ một số nước lớn đặc biệt là Mỹ đã in
thêm một lượng tiền lớn bơm vào kinh tế đã làm cho người dân ngày càng có xu
hướng thích giữ vàng để bảo vệ sự mất giá của đồng tiền. Với tình hình lạm phát
tăng như ở Việt Nam, người dân Việt Nam cũng có thói quen tích trữ vàng để đề
phòng sự mất giá của VND. Sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng
quốc tế cùng với nhu cầu tích trữ vàng của người dân tăng cũng là một nguyên nhân
góp phần làm giá USD tại chợ đen tăng lên do hoạt động gom USD để nhập lậu
vàng, tỉ giá thay đổi tất yếu có ảnh hưởng đến chỉ số giá tiêu dùng CPI.
1.2.4 Giá gạo
Giá lương thực (gạo) giảm cũng tác động đáng kể đến CPI. Năm 2015,
nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước dồi dào, trong khi sản lượng lương

7


thực tế giới tăng cùng với sự cạnh tranh với các nước như Ấn Độ, Thái Lan, nên
xuất khẩu gạo của Việt Nam gặp khó khăn hơn, khiến giá gạo luôn ở mức thấp hơn
các nước khác. Có thể lượng tăng nhưng giá giảm, cũng dẫn đến giảm chỉ số giá
tiêu dùng.
Giá gạo có tác động ngay đến CPI, việc giá các mặt hàng nông sản đã được
tự do hóa trên thế giới có thể ảnh hưởng đến mức giá trong nước và ảnh hưởng đến
chỉ số giá tiêu dùng.
1.2.5 Lương cơ bản
Lương cơ bản tăng có thể ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng của người tiêu
dùng dẫn đến có thể làm thay đổi chỉ số giá tiêu dùng khi giỏ hàng của họ thay đổi.
Tuy nhiên ở Việt Nam, thường thì trước khi tăng lương cơ bản, mức giá hàng
hóa đã rục rịch tăng, và việc lương vẫn còn chạy theo giá cả hàng hóa, nên cũng

- Lỗ hổng nghiên cứu:
- Bài phân tích không đưa ra số liệu cụ thể và kết quả chạy mô hình để có thể
kiểm chứng lại, chỉ đưa ra kết quả và kết luận.

9


CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH
2.1 Phương pháp luận của nghiên cứu
Bài tiểu luận được tiến hành theo hai phương pháp luận chủ yếu là phương
pháp định lượng và mô tả thống kê. Sau khi thu thập được một cơ sở dữ liệu, nhóm
tiến hành mô tả thống kê để nắm được những đặc điểm của các biến (ví dụ như giá
trị trung bình, giá trị lớn nhất/nhỏ nhất, độ lệch chuẩn,…). Dựa trên kết quả mô tả,
nhóm tiến hành phân tích dữ liệu với sự hỗ trợ của phần mềm Stata để khảo sát và
đưa ra kết luận về những ảnh hưởng của các yếu tố tác động tới chỉ số CPI của Việt
Nam (so với kỳ gốc năm 2009).
Cụ thể, quá trình triển khai tiểu luận được diễn ra như sau:
•
•
•
•
•
•
•
•

Bước 1: Xây dựng cơ sở lý thuyết.
Bước 2: Xây dựng mô hình toán kinh tế
Bước 3: Xây dựng mô hình kinh tế lượng:
Bước 4: Thu thập số liệu.

Link

CPI

Chỉ số CPI của
Việt Nam so
với kỳ gốc năm
2009

Báo cáo hàng tháng của Tổng
cục Thống kê về chỉ số giá
tiêu dùng, chỉ số giá vàng và
chỉ số giá Đôla Mỹ trên cả
nước.

http://gso.gov.vn/
default.aspx?
tabid=628

EXR

Tỷ giá hối đoái
VND/USD

www.sbv.gov.vn

OIL

Giá bán lẻ dầu
Diesel 0,25%S

www.fao.org/giew
s/pricetool/

WAGE

Mức lương tối
thiểu chung

Website chính thức của Tổ
chức Lương thực và Nông
nghiệp Liên Hiệp Quốc
(FAO)
Nghị định 33/2009/NĐ-CP
(ngày 06/04/2009),
28/2010/NĐ-CP (ngày
25/03/2010), 22/2011/NĐ-CP
(ngày 04/04/2011),
31/2012/NĐ-CP (ngày
12/04/2012), 66/2013/NĐ-CP

11

www.petrolimex.c
om.vn

www.phantuanna
m.com/2014/11/to
ng-hop-mucluong-toi-thieuchung-qua-tungthoi-ky.html



value
label

variable label

%8.0g
%8.0g
%8.0g
%8.0g
%8.0g
%8.0g

Sorted by:
Note: dataset has changed since last saved

Như vậy, bộ số liệu dùng để quan sát gồm 48 quan sát, 6 biến (1 biến phụ
thuộc và 5 biến độc lập). Các biến có tên và định dạng được thể hiện lần lượt ở hai
cột Variable name và Storage type như trên hình.
•

Mô tả biến:

. sum cpi wage lnexr lnoil lngold lnrice
Variable

Obs

Mean

cpi

192674.3
.0516403
.1736766
.1426986

105.57
650000
9.794844
9.571506
7.000325

155.7
1200000
9.963739
10.03933
7.480767

.1416738

15.69889

16.29433

12


Tên biến

cpi
wage

1.0000
0.9032
0.9360
0.9431
0.5482
0.2892

1.0000
0.7606
0.7842
0.3033
0.0256

lnexr

lnoil lngold lnrice

1.0000
0.9631 1.0000
0.6819 0.6511 1.0000
0.4610 0.4312 0.6770 1.0000

Theo kết quả trên ta có:
• Hệ số tương quan giữa CPI và WAGE là 0,9032.

=> Dự đoán rằng tiền lương gây tác động thuận chiều lên chỉ số CPI và khi
biết giá trị của tiền lương, ta có thể xác định được tương đối chắc chắn chỉ số
CPI.
• Hệ số tương quan giữa CPI và ln(EXR) là 0,9360 .


Hệ số hồi
qui

Sai số
chuẩn

Hệ số t

Pvalue

Khoảng tin cậy với độ
tin cậy 95%

-1181,136

245,5515

-4,81

0,000

[-1676,679;-685,5928]

Lnexr

104,8686

33,98306

3,09


-1,392004

4,664272

-0,3

0,767

[-10,80489;8,02088]

Tên biến
Hệ số tự
do

15


0,0000419

5,45*

7,7

0,000

[0,0000309;0,0000529]

Wage
3.2 Mô hình hồi quy mẫu

độc lập khác không đổi thì giá trị trung bình của chỉ số CPI của Việt Nam so với kì
gốc năm 2009 tăng 0,0000419 %

16


3.5 Kiểm định giả thuyết
3.5.1 Kiểm định sự phù hợp của mô hình với lí thuyết
Ta tiến hành kiểm định phía phải các hệ số hồi qui của mô hình.
• Kiểm định phía phải hệ số β2
Thiết lập cặp giả thuyết

H0: β2≤ 0

H1: β2>0
Ta thấy Tqs= = = 3,0859
= =1,68195
Do Tqs > nên bác bỏ giả thuyết H 0, chấp nhận giả thuyết H1. Vậy tỉ giá hối đoái
VND/USD biến động cùng chiều với chỉ số CPI của Việt Nam so với kì gốc năm
2009. Kết quả kiểm định này phù hợp với lí thuyết.
• Kiểm định phía phải hệ số hồi qui β3

Thiết lập cặp giả thuyết

H0: β3≤ 0

H1: β3>0
Ta thấy Tqs= = = 2,499
= =1,68195.




Thiết lập cặp giả thuyết

H0: β6≤ 0

H1: β6 >0
Ta thấy
Tqs= = = 7,688
= =1.68195. Vậy Tqs > nên ta bác bỏ H0 và chấp nhận H1. Vậy mức lương
tối thiểu chung biến động cùng chiều với chỉ số CPI của Việt Nam so với kì gốc
năm 2009. Kết quả kiểm định này phù hợp với lí thuyết.
3.5.2 Kiểm định ý nghĩa thống kê của các hệ số hồi qui
• Kiểm định ý nghĩa thống kê của hệ số 1
Thiết lập cặp giả thuyết
H0 : 1 = 0

H1 : 1 ≠ 0
Ta thấy P-value
Ta thấy P-value > (do 0,767> 0,05) nên chấp nhận H 0. Vậy

5

không có ý

nghĩa thống kê. Vậy sự biến động trong giá gạo Việt Nam 5% tấm xuất khẩu không
ảnh hưởng đến chỉ số CPI của Việt Nam so với kì gốc năm 2009.
• Kiểm định ý nghĩa thống kê của hệ số 6
Thiết lập cặp giả thuyết
H0 : 6 = 0

H1 : 6 ≠ 0
Ta thấy P-value < (do 0 < 0,05) nên bác bỏ H 0, chấp nhận H1. Vậy 6 có ý
nghĩa thống kê. Vậy khi mức lương tối thiểu chung của Việt Nam tăng 1% với điều
kiện các yếu tố khác không đổi thì giá trị trung bình của chỉ số CPI của Việt Nam so
với kì gốc năm 2009 tăng 1,392004%
3.5.3 Kiểm định sự phù hợp của mô hình
Thiết lập cặp giả thuyết:
H0 : R2 =0

H1: R2 > 0
Ta có Fqs = = = 260,83.
= = 2,43769264

21


Ta thấy Fqs > (do 260,83 > 2,43769264)
Vậy ta bác bỏ H0 và chấp nhận H1. Vậy hàm hồi qui đã xây dựng là phù hợp

có lợi cho sự phát triển. Để làm được điều đó trước hết cần kiểm soát được một
cách tương đối tốc độ tăng của chỉ số giá tiêu dùng CPI. Từ việc tìm hiểu các yếu tố
tác động lên CPI cũng như việc phân tích mô hình, nhóm chúng tôi xin đề xuất một
số khuyến nghị nhằm kiểm soát CPI như sau:
Thứ nhất, từ việc phân tích và mô tả dữ liệu có thể thấy rằng tỷ giá hối đoái
là yếu tố tác động mạnh nhất tới CPI trong số những biến được khảo sát. Vì vậy,
muốn kiểm soát được CPI thì trước tiên cần ổn định được tỷ giá hối đoái. Về mặt lý
thuyết, việc đồng nội tệ mất giá sẽ có lợi cho xuất khẩu nhưng lại làm tăng chỉ số
giá tiêu dùng(như đã phân tích trong mô hình) và khiến nền kinh tế đối mặt với tỷ lệ
lạm phát tăng cao. Việc điều chỉnh tỷ giá thường có tác động tức thì đến giá nhập
khẩu nhưng lại có độ trễ nhất định với xuất khẩu. Với một nền kinh tế phải nhập
khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu như Việt Nam, giảm tỷ giá chưa hẳn là có lợi với
xuất khâu. Hàm lượng nhập khẩu trong xuất khẩu của chúng ta chiếm tới 70%. Việc
tăng tỷ giá sẽ dẫn đến tăng giá thành sản xuất và giảm tính cạnh tranh của hàng xuất
khẩu. Vì thế, phá giá nội tệ không phải một giải pháp thực sự hiệu quả để giảm nhập
siêu. Thay vào đó, NHNN cần chú trọng ổn định tỷ giá hối đoái.
Thứ hai, từ mô hình đã khảo sát có thể thấy việc tăng lương tối thiểu gần như
không có tác động đáng kể nào đến chỉ số giá tiêu dùng. Tuy nhiên, trên thực tế việc
tăng lương kéo theo sự tăng giá chóng mặt của rất nhiều mặt hàng tiêu dùng. Một
phần nguyên nhân xuất phát từ yếu tố tâm lý. Để giải quyết vấn đề này, Chính Phủ
nên chỉ đạo các Bộ, ban, ngành liên quan cần rà soát trước giá cả và chủ trương ổn
định giá trước mỗi đợt tăng lương. Mạnh tay trong việc xử lý các cá nhân, tổ chức,
doanh nghiệp có hành vi giữ hàng đẩy giá trái quy định. Sử dụng quỹ bình ổn một
cách hiệu quả để đảm bảo ổn định tâm lý người tiêu dùng.

24


Thứ ba, bên cạnh lương tối thiểu, giá xăng dầu cũng là một yếu tố tác động
không nhỏ tới CPI. Để ổn định CPI, việc kiểm soát sự biến động của giá xăng dầu