ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA VŨNG TÀU
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: CHỐNG ĂN MÒN KIM LOẠI
NGHỀ: CHẾ TẠO THIẾT BỊ CƠ KHÍ
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP – CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số:
/QĐ-CĐN… ngày….tháng….năm 2015
của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề tỉnh BR - VT

Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2015


TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này là giáo trình lưu hành nội bộ, làm tài liệu giảng dạy của giáo
viên và tài liệu phục vụ học tập cho học sinh nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.


LỜI GIỚI THIỆU
Trong quá trình xây dựng, hầu hết các nhà xưởng, công trình đều cần có các
loại sơn bảo vệ để chống sự ăn mòn của môi trường. Chúng ta đều biết rằng,
các nhà máy chế tạo gang thép, cơ khí, điện, thủy lợi, các phương tiện giao
thông vận tải và các đồ dùng hàng ngày v.v... đều dùng nguyên liệu là kim loại.
Bề mặt của chúng do tác dụng của khí quyển (ánh sáng, ẩm ướt, nấm mốc U.V..J
và tác dụng diện hóa học rất dễ bị phả hủy, ăn mòn. Hàng năm, theo thống kẽ
trên thế giới có một phần kim loại bị ăn mòn, không thề sử dụng được. Bề mặt

3.1. Quần áo BHLĐ....................................................................................................................................51
3.2. Mặt nạ phòng độc, khẩu trang..........................................................................................................52
3.2.1. Mặt nạ phòng độc:..........................................................................................................................52
3.2.2. Khẩu trang.......................................................................................................................................52
3.2.3. Giày, ủng..........................................................................................................................................53
3.2.4. Bao tay.............................................................................................................................................53
4. Lựa chọn các dụng cụ thiết bị làm sạch, sơn:.......................................................................................54
4.1. Lựa chọn dụng cụ...............................................................................................................................54
4.2. lựa chọn thiết bị làm sạch..................................................................................................................56
5. Lựa chọn sơn, vật liệu làm sạch:...........................................................................................................58
5.1. Kiểm tra nhãn mác, thời hạn sử dụng...............................................................................................58
5.2. Màu sơn, kích thước, tính chất vật liệu làm sạch.............................................................................58
6. Chuẩn bị mặt bằng thao tác:.................................................................................................................60
6.1. Diện tích mặt bằng.............................................................................................................................60
Giới thiệu quy trình thi công sơn epoxy, quy trình sơn nền epoxy, sơn sàn epoxy, quy trình thi công
sơn nền nhà xưởng của EPOTECH và hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật thi công sơn sàn epoxy cho
nền nhà xưởng công nghiệp bằng video..................................................................................................60
Câu hỏi và bài tập......................................................................................................................................63
BÀI 2...........................................................................................................................................................63
LÀM SẠCH THỦ CÔNG...............................................................................................................................63
1. Các dụng cụ làm sạch cầm tay:.............................................................................................................63
1.1. Khái niệm............................................................................................................................................63
1.2. Phân loại.............................................................................................................................................64
2. Làm sạch bằng dụng cụ cầm tay:..........................................................................................................64
2.1. Chuẩn bị..............................................................................................................................................64
2.2. Tác dụng lực........................................................................................................................................67


Phương pháp này tiện lợi, nhưng không phù hợp cho việc xử lý các mối hàn. Nhược điểm cơ bản của
phương pháp này là dễ làm cho bề mặt bị bóng, do đó làm giảm đi độ bám dính của lớp sơn lót lên

2.2.1. Các nguyên tắc an toàn...................................................................................................................78
2.2.2. Thao tác sử dụng đúng với máy mài góc.......................................................................................79
3.1. Chuẩn bị..............................................................................................................................................81
3.1.1. Chuẩn bị máy mài............................................................................................................................81
3.1.2. Kiểm tra máy mài............................................................................................................................81
3.2. Khởi động cho máy chạy không tải....................................................................................................82
3.3. Kiểm tra chi tiết làm sạch thông qua độ nhám bề mặt.....................................................................82
4. An toàn lao động, bố trí làm việc khoa học hợp lý:.............................................................................83


4.1. Bảo đảm vệ sinh công nghiệp............................................................................................................83
4.2. Bảo đảm an toàn lao động.................................................................................................................84
1. Qui trình chống ăn mòn........................................................................................................................85
1.1. Làm sạch bề mặt................................................................................................................................85
1.2. Sơn phủ...............................................................................................................................................86
1.3. Kiểm tra chất lượng............................................................................................................................88
BÀI 4...........................................................................................................................................................88
LÀM SẠCH BẰNG ÁP XUẤT CAO................................................................................................................88
1. Công dụng, cấu tạo, phạm vi sử dụng, nguyên lý làm việc của máy phun cát, phun bi:....................88
1.1. Công dụng...........................................................................................................................................88
1.2. Cấu tạo................................................................................................................................................90
Nắp đậy.................................................................................................................................................90
- Sàng hạt mài.......................................................................................................................................90
- Bình chịu áp lực..................................................................................................................................90
- Van bịt và định hướng........................................................................................................................90
- Bộ lọc dầu mỡ và hơi nước................................................................................................................90
- Van khí nén vào..................................................................................................................................91
- Van xả.................................................................................................................................................91
- Van điều chỉnh-làm ngẹt (Choke Valve).............................................................................................91
- Van điều chỉnh lưu lượng hạt mài.....................................................................................................91

4.2. Thời gian làm sạch tai các bể...........................................................................................................106
4.3. An toàn sử dụng nâng hạ vật làm sạch bằng băng tải....................................................................106
BÀI 6.........................................................................................................................................................106
SƠN THỦ CÔNG.......................................................................................................................................106
1. Những khái niệm cơ bản về sơn:........................................................................................................107
1.1. Quá trình phát triển của công nghiệp sơn......................................................................................107
1.2. Đặc điểm của sơn.............................................................................................................................108
1.2.1. Ưu điểm.........................................................................................................................................108
1.2.1. Nhược điểm..................................................................................................................................108
1.3. Vị trí tác dụng của sơn.....................................................................................................................110
1.4. Các phương thức tạo thành màng sơn, các loại sơn......................................................................111
1.5. Thành phần chủ yêú của màng sơn.................................................................................................112
2. Phương pháp quét sơn bằng tay:.......................................................................................................113
2.1. Đặc điểm...........................................................................................................................................113
2.2. Chú ý khi quét sơn............................................................................................................................113
3. Sơn lót chi tiết, thiết bị bằng tay:.......................................................................................................114
3.1. Chuẩn bị............................................................................................................................................114
3.2. Khuấy đều sơn..................................................................................................................................114
3.3. Nhúng chổi vào sơn..........................................................................................................................115
3.4. Thao tác quét từ trên xuống, từ trái sang phải...............................................................................115
3.5. Quét khó trước sau dễ, quét nhẹ phần góc cạnh...........................................................................115
3.6. Sử lý chổi sau khi sơn.......................................................................................................................115
4. An toàn lao động:................................................................................................................................116
4.1. Phòng hộ lao động ( Quần áo BHLĐ+ Bình chữa cháy)...................................................................116
4.2. Thông gió..........................................................................................................................................116
4.3. Không gây lửa (Hút thuốc, bật lửa)..................................................................................................117


4.4. Khi sơn trên cao phải có thang, dàn giáo........................................................................................117
Câu hỏi bài tập.........................................................................................................................................117

1. Chuẩn bị:..............................................................................................................................................128
1.1. Bản vẽ và tài liệu liên quan..............................................................................................................128
1.2. Búa tay..............................................................................................................................................129
1.3. Bộ số, bộ chữ, bút xóa, phấn đặc biệt.............................................................................................129
2. Đọc các ký tự, số trên bản vẽ:.............................................................................................................129


2.1. Đọc ký tự tên sản phẩm, chi tiết......................................................................................................129
2.2. Đọc ký hiệu số của sản phẩm, chi tiết.............................................................................................130
3. Đóng số, ký tự (Chữ):..........................................................................................................................130
3.1. Tao tác cầm dụng cụ.........................................................................................................................130
3.2. Quan sát vị trí đóng số và chữ.........................................................................................................130
3.3. Tác dụng lực......................................................................................................................................130
3.4. Kiểm tra, sửa chữa...........................................................................................................................130
BÀI 9.........................................................................................................................................................132
BÀN GIAO THIẾT BỊ SAU KHI SƠN...........................................................................................................132
1.Tập hợp hồ sơ kỹ thuật làm sạch và sơn:.............................................................................................132
1.1. Bản vẽ thiết kế và các tài liệu liên quan..........................................................................................132
1.2. Qui trình làm sạch, sơn....................................................................................................................133
1.3. Diện tích sơn, khối lượng làm sạch.................................................................................................135
1.4. Tiêu chuẩn làm sạch, sơn của nhà thầu..........................................................................................135
1.5. Phương án làm sạch, sơn.................................................................................................................135
1.6. Cung cấp vật tư, thiết bị...................................................................................................................135
2. Lập biên bản bàn giao và bàn giao chi tiết thiết bị sau khi sơn:........................................................136
2.1. Biên bản nghiệm thu khối lượng làm sạch......................................................................................136
2.2. Biên bản nghiệm thu kỹ thuật sơn..................................................................................................136
2.3. Bàn giao sản phẩm...........................................................................................................................136
TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................................................................................137



+ Bố trí chỗ làm việc khoa học.
III. NỘI DUNG MÔ ĐUN:
1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian:
TT Tên các bài trong mô đun
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Thời gian

Chuẩn bị điều kiện làm sạch
Làm sạch thủ công
Làm sạch bằng máy
kiểm tra bài 3
Làm sạch bằng áp xuất cao
kiểm tra bài 4
Làm sạch bằng hoá chất
kiểm tra bài 5
Sơn thủ công
kiểm tra bài 6
Sơn bằng máy
kiểm tra bài 7
Đánh số
Bàn giao thiết bị sau khi sơn

Tích hợp
Tích hợp
Tích hợp
Tích hợp


Bài 1
CHUẨN BỊ ĐIỀU KIỆN LÀM SẠCH
Mục tiêu của bài:
- Trình bày được tầm quan trọng của việc làm sạch và sơn
- Trình bày được tiêu chuẩn của các loại sơn, dung môi
- Lựa chọn được các dụng cụ thiết bị đủ, chính xác, phù hợp với yêu cầu
sơn
- Bố trí được mặt bằng hợp lý, khoa học

1. Khái niệm chung:
Các thiết bị, máy móc, các kết cấu công trình, các vật liệu kim loại và hợp kim
trên cơ sở kim loại sau một thời gian làm việc hoặc bảo quản thì bị hư hỏng,
hoen gỉ. Sự hư hỏng đó do nhiều nguyên nhân.
Kim loại bị mài mòn do ma sát giữa các bề mặt tiếp xúc như các bánh răng,
ổ trượt, trục quay, con lăn…sau một thời gian làm việc bị hư hỏng do mài mòn.
Hiện tượng ăn mòn này gọi là ăn mòn do tác dụng của lực cơ học.
Các thiết bị làm việc ở nhiệt độ cao như ống lửa trong nồi hơi, ghi lò đốt,
thiết bị trong lò thu hồi nhiệt từ tuốc bin khí…sau thời gian làm việc bị hư hỏng,
han gỉ do tạo thành lớp oxít ở nhiệt độ cao và làm giảm dần kích thước kết cấu
của thiết bị. Hiện tượng ăn mòn này người ta gọi là ăn mòn hoá học.
Các thùng chứa axit, các ống dẫn nước thải công nghiệp, các công trình trên
biển như giàn khoan, các đường ống ngầm trong đất, các hệ thống bồn bể chứa
dầu trong không khí…sau một thời gian sử dụng và bảo quản bị han gỉ làm hư
hỏng các công trình. Hiện tượng ăn mòn này xảy ra hai quá trình là tương tác

sạch
SSPC
Làm sạch bằng phun
hạt mài
bề mặt kim loại sạch

8501 - 1

chuẩn

NACE

SP5

Sa 3

No 1

SP10

Sa 2.5

No 2

SP6

Sa 2

No 2


năng lượng)
Làm sạch bề mặt
bằng dung môi
SP1

Tiêu chuẩn ISO 8501-1-1988
Mức độ

Làm sạch theo tiêu

Làm sạch theo tiêu chuẩn Sa

gỉ bề mặt chuẩn ISO-8501.1.1988
thép

A
B
C
D
Nội dung

(phun hạt mài)

(dụng cụ cầm tay)
Dụng cụ
Máy công
cầm tay
St2
St2
St2

St3: Làm sạch bằng máy công cụ


Tẩy mọi vảy gỉ sét, vảy bong khi cán, gỉ sét sắp bong và sơn sắp bong tới
một mức độ đã định rõ bằng cách dùng máy chà cước, máy mài, máy đánh bóng,
bằng cát hoặc bằng sự kết hợp các phương pháp này. Chất nền phải có độ sáng
bóng rõ rệt của kim loại và cũng không có dầu mỡ, bụi, đất, muối và những chất
ô nhiễm khác. Bề mặt không được đánh bóng bằng đĩa mài, hay mài nhẵn
Sa1: Phun làm sạch bề mặt
Tẩy mọi vẩy bong khi cán, gỉ sét sắp bong, sơn sắp bong tới một mức độ
đã định rõ bằng sự tác động của vòi phun vật liệu mài hay bằng đá mài li tâm.
Không có ý định nói rằng bề mặt kim loại phải không có mọi vẩy bong khi cán,
gỉ sét và sơn. Những vẩy bong khi cán, gỉ sét và sơn còn lại phải còn dsinh chặt
và bề mặt phải được mài mòn đủ để cung cấp một sự bám chắc và liên kết với
sơn.
Sa2: Phun làm sạch thông dụng
Tẩy mọi vảy bong khi cán, gỉ sét, vảy gỉ sét, sơn và các chất lạ bằng cách
dùng vòi phun vật liệu mài hay bằng đá mài li tâm tới một mức độ đã định rõ.
Một bề mặt được phun và làm sạch hoàn thiện thương mại (commercial) được
xác định như mọi dầu mỡ, bùn, những vẩy gỉ sét và những chất lạ phải được tẩy
sạch khỏi bề mặt và mọi gỉ sét, những vảy bong khi cán và sơn cũ phải được tẩy
sạch hòan toàn trừ những bóng vết mờ, vết sọc, hay sự đổi màu do vết đốm gỉ
sét, oxyt của vảy bong khi cán, hay những bã mỏng, bám chặt của sơn hay chất
phủ còn xót lại.
Sa2.5: Phun làm sạch gần như trắng
Tẩy gần như tất cả vảy bong khi cán, gỉ sét, vảy gỉ sét, sơn và những chất lạ
bằng cách dùng vòi phun vật liệu mài hay bằng đá mài ly tâm tới một mức độ đã
định rõ. Một bề mặt được phun làm sạch hoàn thiện gần như trắng được xác
định như một bề mặt mà mọi các vết bẩn như dầu mỡ, bùn đất, vảy bong cán, gỉ
sét, những chất ăn mòn, sơn và các chất lạ khác phải được tẩy sạch hoàn toàn

Màu sắc:
Đỏ Oxide.
Hàm lượng rắn :
min. 75 %
Tỷ trọng:
1.65 ± 0.05 g/ml
Diện tích phủ:
3 - 4 m²/kg/lớp 80 µm.
Độ dày màng sơn
Ướt : 145µm. Khô : 80µm.
o
Thời gian khô( 25 C):
30 phút khô bề mặt, khô cứng sau 8 giờ
Thời gian phủ lớp kế tiếp:

Khi lớp sơn trước đã khô (min 10 giờ)

Thời gian hạ thuỷ sau sơn:

Sau 24 h, không quá 48 h

Chất pha loãng/ làm sạch:

JOTHINNER®-309

2.2.3. Chuẩn bị bề mặt :
Bề mặt phải khô và không không dính muối, hà bám hay các chất bẩn
khác. Làm sạch muối và các chất bẩn bằng nước sạch và cạo bỏ phần hà bám cũ
trên bề mặt cần sơn.
Bề mặt thép: Cạo bỏ các gỉ sét và các lớp sơn cũ bị bong rộp. Phần bề mặt



Dùng dung môi thích hợp để chùi sạch sơn dính vào da, sau đó dùng nước
và xà phòng để rửa sạch.
Cẩn thận khi vận chuyển sơn. Nếu đổ sơn thì thu gom bằng cách rải đất
hoặc cát.
Chú ý phòng ngừa rủi ro cháy nổ.
Không được đổ sơn ra cống rãnh hoặc nguồn nước

2.3. Tiêu chuẩn dung môi
Mô tả :
JOTHINNER®180 là dung môi dùng để pha loãng cho sơn SP PRIMER®,
JOTON®JIMMY
Thành phần:
Aromatic Hydrocarbon, Ester, Alcohol.
Thông số kỹ thuật:
Thêm thông tin
Màu sắc:

Không màu

Trạng thái:

Dung dịch lỏng

Tỷ trọng

0.76 ± 0.05 g/ml

Điểm bắt cháy:


3.2. Mặt nạ phòng độc, khẩu trang
3.2.1. Mặt nạ phòng độc:
Là phương tiện chống lại các loại bụi hoặc vật văng bắn hoặc các tia có hại đối
với mắt…
Phải bảo vệ mắt hợp lí cho người lao động theo đúng qui trình và những người
khác cũng phải tuân theo.

Hình 1.4. Mặt nạ phòng độc

3.2.2. Khẩu trang
Là phương tiện chống bụi xâm nhập vào cơ thể thông qua đường hô hấp.
Các loại khẩu trang: khẩu trang vải, khẩu trang carbon, khẩu trang carbon đặc
biệt.

Hình 1.5. Khẩu trang


3.2.3. Giày, ủng
Nhằm tránh khỏi các vật rơi, va đập hoặc va chạm bởi các vật sắt nhọn, tránh
ngã khi làm việc ở những nơi ẩm ướt, trơn trượt. Đồng thời ngăn ngừa điện ma
sát, hở điện hoặc rò rỉ điện…
Phải mang giày, ủng đúng kích cỡ của chân mình.
Phải giữ giày, ủng của luôn sạch và khô.

Hình 1.6. Giày, ủng

3.2.4. Bao tay
Bạn phải chọn phương tiện bảo vệ tay cho phù hợp.