ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BR – VT
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

GIÁO TRÌNH
MÔ  ĐUN CHẾ TẠO LAN CAN CẦU THANG
NGHỀ : CHẾ TẠO THIẾT BỊ CƠ KHÍ
TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP +CAO ĐẲNG 
Ban hành kèm theo quyết định số 01/QĐ – CĐN, ngày 04/01/2016 của Hiệu  
trưởng trường Cao đẳng nghề tỉnh Bà Rịa  – Vũng Tàu


Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2016


TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể 
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và 
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh 
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.


LỜI GIỚI THIỆU
Trong những  năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả 
về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân 
lực kỹ thuật trực tiếp đáp  ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của 
khoa  học  công  nghệ  trên  thế  giới,  lĩnh  vực  cơ  khí  chế  tạo  nói chung  và 
ngành CTTBCK  ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể.
Chương trình khung   nghề Chế  tạo thiết bị cơ khí đã được xây dựng 
trên  cơ  sở  phân  tích  nghề,  phần  kỹ  thuật  nghề  được  kết  cấu  theo  các 
môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho cơ sở dạy nghề trong quá trình thực 

3

1.1 Cấu tạo

3

1.2 Nhiệm vụ

5

2. Nguyên cứu tài liệu

7

2.1 Đọc hiểu hệ thống bản vẽ

7

2.2 Vẽ tách chi tiết

8

2.3 Tìm hiểu tài liệu hướng dẫn

8

3 . Kiểm tra mặt bằng thi công ,sàn thao tác
4. Lập phương án thi công

16


22

6. thực hành mài sửa

22

7. Thực hành khoan đột lỗ theo dấu 22
8. thực hành đóng số

26

9. thực hành lắp ghép

22

10. thực hành kiểm tra

26

5

15


Bài 3  Chế tạo bậc thang

30

1. Cấu tạo,nhiệm vụ


7. thực hành kiểm tra

32

Bài 4  Chế tạo lan can tay vịn

36

1. Cấu tạo,nhiệm vụ

36

1.1 Cấu tạo

36

1.2 Nhiệm vụ

37

2. Đọc hiểu hệ thống bản vẽ

37

3. Tính phôi

38

4. Thực hành vạch dấu


3. Thực hành tháo lắp

43

4. Thực hành hàn đính

43

Bài 6  Đóng gói

46

1. Chuẩn bị

46

2. Đọc bản vẽ

46

6


3. Thực hành chế tạo gông

46

4. Thực hành đóng số


CHẾ TẠO LAN CAN CẦU THANG

I.VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔĐUN: 
Môđun Chế tạo lan can cầu thang là môđun chuyên môn nghề trong danh 
mục các môn học, môđun đào tạo  nghề Chế tạo thiết bị cơ khí. 
Môđun chế tạo lan can cầu thang mang tính tích hợp. 
II. MỤC TIÊU MÔĐUN: 
Học xong môđun này sinh viên có khả năng:
+ Trình bày  được cấu tạo, nguyên lý làm việc, phạm vi sử dụng của lan  
can cầu thang;                       
 + Đọc, hiểu được hệ thống các bản vẽ thi công lan can cầu thang;
 + Trình bày được phương pháp khai triển, tính phôi thép tấm, thép hình, 
thép ống;
+ Sử dụng đúng kỹ thuật các dụng cụ, thiết bị chế tạo cơ khí;
+ Uốn được bậc thang, tay vịn đúng kích thước và góc độ;
+ Chế tạo được khung sàn, lan can đạt yêu cầu kỹ thuật;
+ Lắp ghép chi tiết đúng vị trí theo bản vẽ thiết kế;
+ Đảm bảo tốt an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp;
+ Bố trí nơi làm việc khoa học. Tiết kiệm nguyên vật liệu.
III. NỘI DUNG MÔ ĐUN: 
1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian:

8


TT

Tên các bài 
1


Đóng gói
Bàn giao 

Thời gian 

12

25
5
15
3
20
4
20
8
8
Cộng

Hình thức 
giảng dạy 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 
Tích hợp 

cho nên có nhiều cải tiến  về cấu tạo.
10


­ Đối  với cầu thang thường: giới hạn độc dốc từ 200 – 450, thích hợp 
nhất là 
trục giữa của nhà. Công trình kiến trúc dài 30m phải dùng 2 hay nhiều cầu  
thang đặt  ở  vị  trí nhìn thấy dể  dàng từ  hành lang  ở  các tầng lầu và từ  bên  
ngoài.
Khoảng cách giữa các buồng cầu thang từ 40­ 50m tuỳ thuộc vào bề dày  
của công trình kiến trúc và khoảng cách đi đến cầu thang gần nhất từ bất cứ 
chỗ nào trong toà nhà không quá 25m.
Công trình kiến trúc có hợp khối bởi nhiều nhánh thì vị  trí buồng cầu 
thang nên đặt tại các góc trong hay góc ngoài và tại giao điểm của các hành  
lang.
­ Lan can: làm nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho người di chuyển lên 
xuống trên các bậc cầu thang ngoài ra còn có công tác bảo vệ hành lang an 
toàn trên các ban công ở các từng cao...vv..(Hình 1a; 1b; 1c)

Hình:1.4 cầu thang sử dụng cho  
công trình dân dụng

13

Hình:1.5 Cầu thang nhà máy


Hình:1.6 Cầu thang sử dụng duy chuyển

Để đảm bảo tính thẩm mỹ và an toàn khi sữ dụng yêu cầu của cầu 
thang, lan can phải đảm bảo độ cao an toàn và sự chắc chắn.
2. Nghiên cứu tài liệu:    
2.1. Đọc hiểu hệ thống các bản vẽ thi công lan can cầu thang:
   2.2. Vẽ tách các chi tiết cần chế tạo   

  

thanh dẹt và mỏng
15


Nếu thanh bị vênh, người ta kẹp một đầu lên  êtô để  bàn, đầu kia dùng 
êtô tay kẹp chặt hoặc một thanh ngàm sau đó quay theo chiều ngược lại đến 
khi thẳng.                                                    
Sau khi nắn xong cần kiểm tra độ  thẳng, bằng cách kiểm tra bằng mắt  
hoặc đặt thanh đó lên đe thẳng và xác định khe sáng  giữa đe và thanh ( nếu 
khe hở đều trên suốt chiều dài tức là thanh kim loại đã được nắn thẳng).
Khi nắn kim loại dạng  ống  thì ta phải dùng một đồ giá chuyên dùng để 
nắn, nhằm mục đích tránh cho tiết diện ống khỏi bị biến dạng. (Hình: 1.8)

Hình: 1.9 Nắn kim loại bằng đồ gá  
chuyên dùng
­ Tính toán kích thước phôi uốn:
Ta xét ở bốn trường hợp sau:
• Góc uốn α là 90o không có bán kính cong.
Giả sử cần uốn một ke bằng thép tấm có chiều S. Chiều dài hai cạnh là 
L1 và L2. Chiều dài phôi liệu trước khi uốn được tính theo công thức sau:
L = L1 + L2 +0,6 S
• Góc uốn α là 90o có bán kính cong.
Chiều dài phôi liêu trước khi uốn được tính theo công thức sau:
L = L1 + L2 + /2 rh
Rh là bán kính thớ  kim loại  ở  lớp thớ trung hoà không bị  biến dạng khi  
uốn, rh được tính theo công thức sau:    rh = R + kS
Ở đây: R là bán kính mặt cong
           K hệ số phụ thuộc vào tỉ số R/s  ( theo bảng 1)
16


0,25

0,30

0,35

0,37

0,40

0,41

0,43

0,44

0,45

0,46

0,47

0,5

• Uốn góc bất kỳ
Chiều dài phôi liêu trước khi uốn được tính theo công thức sau:
L = L1 + L2  + α/180 (R + s/2 )
• Góc uốn α là 360o, kích thước khai triển theo công thức:  L = D 
• Góc uốn α là 180o, kích thước khai triển theo công thức : L = D/2
• Góc uốn α là 90o, kích thước khai triển theo công thức :   L = D/4

Khi uốn bằng máy uốn trục vít, lực uốn có thể  bằng tay hoặc bằng 
máy. Khi uốn bằng tay thì năng suất sẽ thấp hơn uốn bằng may.
Để tiến hành uốn máy ta có hai phần chính là phần khuôn trên và khuôn 
dưới ( xem hình bên).
Khi ta quay trục vít bằng tay hoặc bằng máy đi xuống thì trục vít cũng  
mang theo bộ khuôn trên đi xuống phía bộ khuôn dưới và chi tiết uốn sẽ được  
uốn một cách dễ dàng giữa hai khuôn, hình dáng của chi tiết giống như hình 
dáng của khuôn.
18


Khi ta uốn do tính chất đàn hồi của kim loại. Do đó để có một góc đúng 
theo yêu cầu của bản vẽ  thì góc của khuôn  ốn phải nhỏ  hơn ( tra sổ  tay cơ 
khí). Mặt khác khoảng đàn hồi phụ  thuộc vào từng loại vật liệu, chiều dày 
vật liệu, góc uốn của chi tiết.
     * Uốn bằng đồ gá:
A: Uốn bằng máy uốn ba trục. Dùng cho tôn tấm và thép mỏng dang  
phẳng
B: Uốn bằng máy uốn cong ( máy gập). Hình dạng của hàm kẹp trên chỉ 
làm việc với máy sau khi đã hiểu biết đầy đủ về máy.
C: Uốn các chi tiết dạng định hình, mỗi loại thép định hình sẽ  có một 
loại bộ khuôn. Bộ  khuôn này lớn hay nhỏ  còn phụ  thuộc vào kích thước của 
chi tiết uốn, bán kính uốn và góc uốn.
D: Đối với xá chi tiết dạng dẹp và dày để tiết diện chỗ uốn không biến  
đổi nhiều, ta cần phải uốn trong đồ  gá uốn. nhưng trước khi uốn cần phải  
nung nóng để giảm lực uốn.
E: Những chi tiết đòi hỏi độ chính xác cao chúng ta nên uốn trong khuôn 
uốn
* Uốn ống
Uống  ống nhất là những loại  ống mỏng, không dễ  dàng như  khi uốn 

­ Khi uốn không độn cát vào  ống hoặc độn cát quá lỏng, tốc độ  uốn quá 

nhanh.
­ Góc uốn quá nhỏ

Khi uốn ống chú ý quay mối hàn lên phía trên 
  2.4. Vạch ra trình tự các bước tiến hành công việc:
Các  
bước  
thực  
hiện
B.1.1. 
Nghiên 
cứu   tài 
liệu
20

Tiêu chuẩn  
thực hiện

Dụng cụ, trang bị,  
vật liệu

­   Hiểu   và  ­   Hệ   thống   các   bản 
nắm   hệ  vẽ
thống   các  ­ Biện pháp thi công
bản vẽ
sổ tay, bút

Kiến thức

công   và   tiến 
độ thực hiện 

Kiến thức
cần có

Kỹ  
năng  
cần có

Thái  
độ  
cần  
có

vẽ thi công

với   tài 
­   Các   tiêu   chuẩn,  liệu
ký   hiệu   vẽ   kỹ 
thuật
­   Dung   sai   lắp 
ghép   và   vật   liệu 
chế   tạo   trên   bản 
vẽ.

­   Sàn   không  ­ Bản vẽ thiết kế
bị
  lún,  ­ Ni vô, thước dài
B.1.2. 

cụ, thiết 
bị   vật 
21

­   Lựa   chọn 
đúng phương 
tiện,   dụng 
cụ   ­   Vật   tư 
đủ   đúng  quy 

­   Hiểu   được   vật 
liệu kết cấu sàn
­   Tải   trọng   tác 
dụng cho phép lên 
sàn 

­Sử 
 Tỉ  mỉ,
dụng 
nghiê
bản vẽ
m túc
­Sử 
dụng   ni 
vô, 
thước 
dài
­Đo 
kiểm   tra 
mặt 

chọn các 
dụng   cụ 
thiết   bị 
chính 

Thận 
trọng, 
có 
trách 
nhiệm

­  Máy  hàn,  máy  mài, 
máy   khoan,   máy   cắt, 
máy uốn đa năng.....
­ Thiết bị đo kiểm
­ Bộ mỏ hàn cắt hơi


Các  
bước  
thực  
hiện

tư, trang 
bảo   hộ 
lao 
động

Tiêu chuẩn  
thực hiện


Kỹ  
năng  
cần có
xác   phù 
hợp
­   Sử 
dụng 
dụng cụ
­   Nắn 
kim loại

3. Kiểm tra mặt bằng thi công, sàn thao tác:       
Độ  bằng phẳng của sàn, diện tích mặt sàn, tải trọng tác dụng lên sàn 
đảm bảo cho quá trình thi công:
Dùng nivô kiểm tra độ phẳng của sàn, dùng thước dây kiểm tra diện tích 
mặt sàn có đáp ứng đúng so với bản vẽ mà chúng ta đã nghiên cứu, Kiểm tra  
tải trọng sau khi gia công xong hoàn chỉnh có đáp ứng được với yêu cầu đề ra. 
Mặt bằng thi công đúng thiết kế:
Mặt  bằng thi công quyết  định đến chất lượng của sản phẩm vì thế 
chúng ta cần kiểm tra quá trình thi công có đúng với thiết kế  hay không? 
Kiểm tra khung sàn, các trụ sàn, giằng sàn, độ dày mặt sàn...             
Đường vận chuyển vật tư, thiết bị tới sàn thao tác:
Kiểm tra  lại đường vận chuyển vật tư tới sàn thao tác có đảm bảo yêu 
cầu kỹ thuật hay không?.Độ lún của đường, chiều rộng cần thiết của đường 
và chiều cao của đường vận chuyển  để sau khi gia công xong vận chuyển đi  
lắp ráp không bị vướng các yêu cầu đã nêu.    
Đề xuất phương án xử lý mặt bằng thi công sai thiết kế:
22


­ Nhóm đóng số, ký tự lên chi tiết.
Câu hỏi bài tập
Câu 1: Các điều kiện để chế tạo lan can cầu thang ?
Câu 2: Lập phương án thi công lan can cầu thang ?                                           

23


Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập
Tiêu chí đánh giá
Kiến thức
Kỹ năng
Thái độ
Cộng

24

Nội dung
Đánh giá theo mục tiêu 
Đánh giá theo mục tiêu 
Tác phong công nghiệp 

Hệ số
0.3
0.5
0.2


BÀI 2
CHẾ TẠO KHUNG SÀN