Dải yếm đào trong ca dao yêu thương tình nghĩa
Yếm đào là vật dụng không thể thiếu của người con gái thời xưa. Các cô gái thường mặc yếm
đào vào tuổi dậy thì, khi họ bắt đầu chú ý đến bản thân và biết làm đẹp cho mình. Cùng với nón thúng vai
thao, cùng với áo tứ thân, khăn mỏ quạ, quần nái, yếm thắm mang lại cho người thiếu nữ vẻ đẹp dịu
dàng, yểu điệu, tha thướt, giản dị mà rất mặn mà, duyên dáng và đằm thắm.
Ca dao dân ca khai thác triệt để hình ảnh yếm đào khiến
nó trở thành một môtíp quen thuộc. Trong tình yêu, dải yếm
đào là ấn tượng của lần đầu gặp gỡ:
Hỡi cô mặc áo yếm hồng
Đi trong đám hội có chồng hay chưa
Đây là lời ngỏ làm quen rất tự nhiên và rất tình tứ của chàng
trai. Trong đám hội nhộn nhịp, vui vẻ thế sao anh chỉ thấy có cô “mặc áo
yếm hồng”? Vẻ đẹp của người con gái gây ấn tượng mạnh với chàng
trai, để rồi chàng cất tiếng hỏi “có chồng hay chưa”. Hai câu ca dao thoạt
nghe như một lời chọc ghẹo bâng quơ, nhưng đọc kỹ ta lại thấy được cái
rạo rực, chờ mong hồi hộp của chàng trai. Sau lời ướm hỏi là niềm mong
ước:
Hỡi cô thắt lưng bao xanh
Có về Nam Định với anh thì về
Có một cuộc gặp gỡ khác, trong một khung cảnh khác:
Cô kia yếm trắng lòa lòa
Lại đây đập đất trồng cà với anh
Bao giờ cà chín cà xanh
Anh cho một quả để dành mớm con.
Có cách trả công nào đặc biệt hơn thế? Vừa trả công vừa gợi lên thiên chức làm mẹ
của cô gái. Chàng trai tỏ ra rất láu cá nhưng rất tinh tế, chắc chắn rằng cô gái không phật
lòng trước cách bày tỏ tình cảm rất dễ thương này. Dù cho cô gái có “đập đất trồng cà với
anh” hay không thì những lời ca dao tình tứ kia cũng đủ xua tan cái mệt nhọc trong lao
động.
Sau những cuộc gặp gỡ ấy là nỗi nhớ nhung, mong đợi:


trầm của cuộc đời. Rồi dải yếm cũng chứng kiến sự ra đi của tuổi xuân thì, chỉ còn lại lo toan thường nhật
của cuộc sống gia đình:
Gái một con trông mòn con mắt
Gái hai con, con mắt liếc ngang
Ba con cổ ngoảnh, răng vàng
Bốn con quần áo đi ngang khét mù
Năm con tóc rối tổ cu
Sáu con yếm trụi, váy dù vắt ngang
Dẫu biết đó là quy luật của cuộc sống, bài ca dao cũng không ngăn nổi tiếng thở dài tiếc nuối:
Khi xưa ở với mẹ cha
Một năm chín yếm xót xa trong lòng
Từ khi em về nhà chồng
Chín năm một yếm, em lật trong ra ngoài
Hết hội hè, đình đám, hết những câu hát trao duyên, hết cả những câu thề nguyền. Dòng chảy cuộc
đời cuốn họ đi, lấm lem với cuộc sống gia đình, rồi tuổi xuân qua đi lúc nào không hay. Chỉ còn lại sự hy
sinh âm thầm, những lo lắng chật vật của cuộc sống.

Dải yếm đào vừa là hình ảnh trực tiếp, vừa là hình ảnh gián tiếp thể hiện thành công đề tài tình yêu
trong ca dao Việt Nam. Dải yếm đã “đặc tả” tương đối đầy đủ, trọn vẹn, sâu sắc những cung bậc phức tạp
của tình yêu - nguồn cảm hứng muôn đời của thi ca nhân loại.

Dải yếm đào hôm nay chỉ còn tồn tại trong chúng ta như ký ức đẹp đẽ về vẻ đẹp của người phụ nữ
thời xưa. Nếu mỗi chúng ta không có ý thức bảo tồn, gìn giữ thì nét đẹp văn hóa ấy sẽ mất đi trong những
lễ hội truyền thống.