LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay chúng ta có thể nói thị trường chứng khoán là phong vũ biểu
của nền kinh tế mỗi nước. Tình hình sôi động của thị trường chứng khoán ở
Việt Nam, thời gian qua đã phản ánh hiện tượng kinh tế tốt lành. Sự phát triển
của TTCK một cách ổn định là tác nhân quan trọng không chỉ cho sự phát
triển của thị trường tài chính nói riêng mà đối với cả nền kinh tế nói chung.
Cùng với sự đi lên của thị trường chứng khoán niêm yết, thị trường giao dịch
cổ phiếu phi tập trung - OTC cũng phát triển rất nhanh. Ở bài viết này tôi xin
nêu “ Khái quát về những đặc điểm chung của thị trường OTC cùng với một
vài nét về thị trường OTC ở Việt Nam hiện nay. ”
1
PHÂN TÍCH
I. Khái niệm và đặc điểm của thị trường OTC.
1. Khái niệm.
Thị trường OTC viết tắt theo cụm từ tiếng Anh là “Over the Counter”, để chỉ
việc giao dịch cổ phiếu ngoài sàn giao dịch chứng khoán, hay còn gọi là thị
trường giao dịch cổ phiếu phi tập trung. Cụm từ viết tắt OTC thể hiện tính
thông lệ quốc tế mà Việt Nam đang trong giai đoạn đầu phát triển thị trường
chứng khoán, thị trường giao dịch cổ phiếu dứt khoát không nằm ngoài những
giao dịch và tính toán đó.
Có thể hiểu thị trường OTC là không có trung tâm giao dịch tập trung, đó là
mạng lưới các nhà môi giới và tự doanh chứng khoán mua bán với nhau và với
các nhà đầu tư, các hoạt động giao dịch của thị trường OTC được diễn ra tại
các quầy (sàn giao dịch) của các ngân hàng và công ty chứng khoán.
Song hiện nay đang có những quan điểm và nhận thức khác nhau về vấn đề
này, vậy thực chất của nó ra sao?
Thứ nhất, chưa thể gọi thị trường OTC là thị trường chứng khoán tự do, bởi vì
các cổ phiếu được giao dịch chưa đăng ký với cơ quan quản lý Nhà nước về
chứng khoán và thị trường chứng khoán, chưa bị điều chỉnh bởi pháp luật về
giao dịch chứng khoán. Do đó chỉ có thể gọi là thị trường giao dịch cổ phiếu
mà thôi.

mạng máy tính điện tử diện rộng, tiện lợi cho việc giao dịch, thông tin và
quản lý thị trường. Thị trường này vì vậy mà còn được gọi là “thị trường
mạng” hay “thị trường báo giá giao dịch của các nhà môi giới giao dịch”.
2.3. Cơ chế xác lập giá là thương lượng giữa bên mua và bên bán, khác với
cơ chế đấu giá tập trung như thị trường sở giao dịch. Việc thỏa thuận giá được
thực hiện giữa các nhà kinh doanh chứng khoán với khách hàng và giữa các
nhà kinh doanh chứng khoán với nhau. Giá được hình thành qua thương
lượng riêng nên thường phụ thuộc vào từng nhà kinh doanh chứng khoán và
tại một thời điểm có nhiều mức giá được hình thành, khác với thị trường sở
giao dịch do đấu giá tập trung nên chỉ có một mức giá tại một thời điểm. Tuy
nhiên, cơ chế báo giá tập trung qua mạng máy tính điện tử và có cơ chế cạnh
tranh công khai giữa các nhà kinh doanh chứng khoán nên giá được hình
thành không chênh lệch nhiều so với cơ chế đấu giá.

2.4. Chứng khoán giao dịch trên thị trường chủ yếu là của các công ty vừa và
nhỏ, công ty công nghệ cao và công ty mới thành lập nhưng có tiềm năng phát
triển tốt, tóm lại là chứng khoán chưa đủ tiêu chuẩn niêm yết trên thị trường
giao dịch, có rủi ro cao hơn so với chứng khoán trên thị trường tập trung. Tiêu
chí để chứng khoán được giao dịch trên thị trường này thường chỉ cần đảm
bảo tính thanh khoản tối thiểu và đảm bảo công ty hoạt động nghiêm túc,
không lừa đảo. Đối với một số thị trường OTC thế giới người ta còn giao dịch
3
chứng khoán của công ty chất lượng cao, nhưng những trường hợp này ít phổ
biến.
2.5. Hệ thống các nhà tạo lập thị trường : hệ thống các công ty chứng khoán
tham gia thị trường này ngoài các nhà môi giới, tự doanh như đối với thị
trường sở giao dịch còn có các nhà tạo lập thị trường có nhiệm vụ liên tục tạo
tính thanh khoản cho thị trường thông qua việc thường xuyên nắm giữ một số
lượng chứng khoán nhất định mà họ làm tạo lập thị trường để sẵn sàng mua
bán với khách hàng và hưởng chênh lệch mua bán. Đây là một đặc điểm rất

và thanh toán bù trừ của trung tâm giao dịch chứng khoán).
Thông qua dịch vụ môi giới của công ty chứng khoán là hình thức giao dịch
an toàn và quyền lợi của nhà đầu tư được pháp luật bảo vệ chặt chẽ. Tuy
nhiên do số lượng công ty cổ phần thì nhiều nhưng số công ty đăng ký trở
thành công ty đại chúng thì còn hạn chế do những công ty này lo ngại về việc
thực hiện những nghĩa vụ của công ty đại chúng theo quy định của pháp luật
nên số cổ phiếu có thể mua bán thông qua môi giới của công ty chứng khoán
chưa thực sự phong phú. Đồng thời, nhiều nhà đầu tư ít tiền đã không còn cơ
hội len chân vào các sàn chứng khoán sau sự kiện một số công ty chứng
khoán lớn không chấp nhận các nhà đầu tư "nghèo". Mặc dù vậy, nhu cầu về
cổ phần của rất nhiều công ty không phải công ty đại chúng lại khá lớn và số
lượng những công ty này thì vô cùng nhiều nên đã dẫn tới sự hình thành của
“thị trường xám” mua bán những cổ phiếu này.
2. Qua những lời chào bán hoặc mua trên mạng và người quen.
Hình thức này khá phổ biến hiện nay và đặc biệt được ưa chuộng bởi những
nhà đầu tư trẻ, công chức nhà nước, nhân viên của các công ty. Rất nhiều
trang web chuyên về chứng khoán và một số tờ báo điện tử đều đăng tin rao
vặt, mua bán chứng khoán OTC như các trang của chính các công ty chứng
khoán, như: ANS, ABCS, BVSC,... hoặc các trang chuyên về giao dịch OTC;
như: SanOTC.com, OTC24h… Website cho phép người đăng nhập đưa ra các
lệnh mua và bán, sau đó thống kê để đưa ra những lệnh phù hợp để khách
hàng lựa chọn. Trên các website có đưa ra bảng mã OTC của các công ty và
mệnh giá cổ phiếu, trái phiếu của công ty đó và có những thống kê về mức giá
của những cổ phiếu đó để khách hàng có thêm các thông tin trước khi đưa ra
quyết định đầu tư và hỗ trợ khách hàng tìm hiểu về thị trường chứng khoán
thông qua các phân tích thị trường OTC. Và quan trọng hơn cả là danh sách
các cổ phiếu OTC được chào mua, chào bán tại hầu hết các “sàn” mạng đều
dài gấp vài lần danh mục gần 200 doanh nghiệp niêm yết trên sàn. Giá trên
các trang web này chỉ là giá mang tính chất tham khảo thông qua giá trần, giá
sàn và giá trung bình, không phải là giá trị thực của chứng khoán được rao