Những Điều Cần Biết Về Ung Thư (phần 1)
Bác sĩ Trần Lý Lê
Tài liệu của Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ - Ấn bản tháng Mười, 2006
A. Ung thư là gì?
Ung thư là tên gọi chung của các bệnh tật từ tế bào - đơn vị căn bản của sự sống - mà ra.
Muốn hiểu về ung thư, ta cần biết tại sao tế bào bình thường, khoẻ mạnh lại trở nên ung
hoại. Cơ thể con người được cấu tạo bởi nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có một hoặc nhiều
loại tế bào. Thông thường, tế bào chỉ sinh sôi nảy nở khi cần thiết. Tế bào khi già lão sẽ
chết, và được thay thế bởi những tế bào mới. Sự sinh sản có trật tự này giúp cơ thể duy trì
sức khoẻ. Tuy nhiên, đôi khi sự sinh sản trật tự này bị đảo lộn, tế bào cứ tiếp tục sinh sôi
mặc dù cơ thể không cần đến; những tế bào thừa thãi này gom lại thành một khối mô, gọi
là bướu hay u.
Bướu có thể lành hoặc độc:
a) Bướu lành (lành tính):
- Bướu lành không phải là ung thư, không gây tử vong
- Nói chung, bướu lành có thể được cắt bỏ, và thường không tái sinh.
- Những tế bào trong bướu lành không ăn lậm đến các mô lân cận
- Những tế bào trong bướu lành không lan ra những bộ phận khác trong cơ thể.
b) Bướu độc (ác tính): Bướu độc cũng được gọi là ung thư.
- Bướu độc có thể gây tử vong.
- Bướu độc thường được cắt bỏ nhưng có thể tái sinh.
- Những tế bào trong bướu độc có thể ăn sâu và hủy hoại những tế bào, bộ phận chung
quanh. Tế bào ung thư có thể thoát ra ngoài bướu, vào dòng máu hoặc dòng bạch huyết
(lymphatic system) và lan tràn từ nơi ung hoại đầu tiên (primary site) qua những bộ phận
khác, tạo thành những bướu độc mới. Sự lan tràn của tế bào ung thư gọi là metastasis.
Ung thư được đặt tên theo những bộ phận trong cơ thể hoặc những tế bào nơi sự ung hoại
khởi đầu. Chẳng hạn như ung thư khởi đầu từ phổi được gọi là ung thư phổi, loại ung thư
khởi đầu từ tế bào (tạo ra màu nâu đen) trong da, melanocytes, được gọi là melanoma.
Khi ung thư lan từ nơi khởi thủy đến những bộ phận khác, bướu độc mới sẽ có cùng một
loại tế bào bất thường và có cùng một tên gọi như bướu độc nguyên thủy. Thí dụ, khi ung
thư phổi lan đến não bộ, tế bào ung thư tìm thấy trong não bộ là những tế bào phổi đã ung

bộc phát trong tuổi 65 trở lên, nhưng mọi tuổi đều có thể bị ung thư kể cả trẻ em.
2) Thuốc lào, thuốc lá, gọi chung là “tobacco”: N gưng dùng thuốc lào thuốc lá là việc dễ
thực hiện nhất để ngăn ngừa ung thư. Mỗi năm khoảng 180 ngàn người Hoa Kỳ chết vì
các loại ung thư liên quan đến việc dùng thuốc lào, thuốc lá. Dùng thuốc lào thuốc lá
hoặc sống trong môi trường thường xuyên có khói thuốc là yếu tố gia tăng tỷ lệ ung thư.
N gười hút mỗi ngày 1 bao thuốc lá có xác suất bị ung thư phổi 10 lần cao hơn so với
những người không hút thuốc lá. N goài ung thư phổi, người hút thuốc lá còn có thể bị
ung thư miệng, cuống họng, thực quản, bàng quang, dạ dày, tụy tạng hoặc cổ tử cung. Họ
có tỷ lệ ung thư bạch huyết cao hơn những người không hút thuốc lá.
N hững người dùng thuốc lá không khói, nhai thuốc lào, có tỷ lệ ung thư miệng cao hơn
những người khác.
3) Ánh nắng: Tia cực tím từ mặt trời và các loại máy tạo ánh nắng (giúp cho da nâu hồng)
khiến da lão hóa nhanh chóng và gây hư hại tế bào da đưa đến ung thư da.
Tránh nắng và những loại máy móc phát ra tia cực tìm để bảo vệ da. Tránh ánh nắng giữa
ngày, mặc quần áo dài che kín chân tay, đội mũ nón và kính mát để bảo vệ da và mắt.
Dùng kem chống nắng với sun protective factor, SPF it nhất là 15.
4) Tia phóng xạ (ionizing radiation): Tia phóng xạ gây hư hoại tế bào và có thể dẫn đến
ung thư. Loại phóng xạ này từ đến mặt đất từ các hành tinh khác, từ những máy móc
dùng tia phóng xạ để chNn bệnh (X ray) hoặc chữa bệnh (radiation therapy), radon, bom
nguyên tử hoặc từ các nhà máy nguyên tử lực.
N gười bị nhiễm phóng xạ có tỷ lệ ung thư bạch huyết, tuyến giáp trạng, vú, phổi và dạ
dày cao hơn những người khác.
Radon là một loại phóng xạ trong thể khí không màu, không mùi vị, đến từ đất đá. Thợ
hầm mỏ có thể bị nhiễm radon. Tại một vài nơi, radon từ lòng đất lan vào trong nhà.
Radon gia tăng tỷ lệ ung thư phổi.
Y học dùng quang tuyến để chụp một vài bộ phận trong cơ thể, để chNn đoán thương tích
tại xương và một vài bộ phận khác. Bác sĩ cũng dùng xạ trị để chữa ung thư. Phóng xạ từ
việc chụp quang tuyến là một lượng rất nhỏ, từ máy xạ trị lượng phóng xạ cao hơn. Tuy
nhiên, khi so sánh lợi và hại, việc sử dụng phóng xạ này có lợi nhiều hơn cho bệnh nhân.
5) Hóa chất và các chất khác: Thợ sơn, thợ nề và những người làm việc trong môi trường

thay đổi diễn tiến tại di thể. Thuốc lá, thuốc lào, một số vi khuNn hoặc những yếu tố trong
nếp sống hằng ngày có thể tạo ra sự thay đổi tại di thể.
Một số thay đổi trong di thể có thể truyền từ cha mẹ sang con cái. Sự thay đổi này hiện
diện trong mọi tế bào của đứa con ngay khi chào đời. Di truyền tính ung thư không xuất
hiện thường xuyên, chỉ bộc phát trong một số gia tộc, và liên quan đến các di thể truyền
từ cha mẹ sang con cái. N goài ra những yếu tố khác trong môi trường sinh sống cũng có
thể ảnh hưởng đến sự thay đổi tại di thể này.
9) Rượu: Uống trên 2 ly rượu mỗi ngày gia tăng tỷ lệ ung thư miệng, cuống họng, gan,
thực quản, và vú. Uống cáng nhiều rượu, tỷ lệ ung thư càng cao, nhát là với những người
hút thuốc lá.
10) N ếp sống: thói quen ăn uống thiếu dinh dưỡng, ít vận động hoặc chứng mập phì có
thể gia tăng tỷ lệ của một vài loại ung thư. Chẳng hạn như việc ăn uống thường xuyên
thức ăn, đồ uống có nhiều chất béo sẽ gia tăng tỷ lệ ung thư ruột già, tử cung và tuyến
tiền liệt. Kém vận động và mập phì gia tăng tỷ lệ ung thư vú, ruột già, thực quản, thận và
tử cung.
N ên ăn uống nhiều rau trái. Thức ăn đầy đủ dinh dưỡng gồm có chất xơ, sinh tố và
khoáng chất. Vận động thường xuyên giúp duy trì cân lượng, không bị mập phì.
C. Truy tìm ung thư:
Đôi khi ta có thể tìm ra chứng ung thư trước khi phát bệnh nghĩa là có triệu chứng. Việc
thử nghiệm để tìm ung thư khi chưa có triệu chứng nào được gọi là “screening”.
Thử nghiệm ung thư giúp bác sĩ tìm thấy và chữa trị một vài loại ung thư sớm. N ói chung
việc chữa trị hiệu quả hơn khi tìm thấy ung thư trong thời kỳ bắt đầu. Các loại thử
nghiệm được dùng rộng rãi để truy tìm ung thư vú, cổ tử cung, ruột già và trực tràng:
- Ung thư vú: Mammogram là phương cách thông dụng nhất để truy tìm ung thư vú.
Mammogram là một loại hình quang tuyến của vú. Theo Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa
Kỳ, (N ational Cancer Institute, N CI) phụ nữ từ 40 tuổi trở lên nên chụp mammogram mỗi
năm. Phụ nữ có những yếu tố gia tăng tỷ lệ ung thư nên thảo luận với bác sĩ, dù trong tuổi
30.
- Ung thư cổ tử cung: Bác sĩ dùng Pap test (còn gọi là Pap smear) để truy tìm chứng ung
thư cổ tử cung.Tế bào được lấy ra từ cổ tử cung và dùng kính hiển vi để quan sát xem

những phương cách này được áp dụng.

N hững câu hỏi cho bác sĩ:
1. Bác sĩ dùng loại tn nào cho tôi? Tại sao?
2. Loại tn này tốn bao nhiêu tiền? Bảo hiểm của tôi có trả phí tổn không?
3. Tn có đau không? Có nguy hiểm gì không?
4. Bao nhiêu lâu sau khi tn thì có kết quả?
5. N ếu thử nghiệm có kết quả bất thường, làm thế nào để tôi biết tôi vị ung thư?
D. Triệu chứng
Ung thư có thể gây ra một hoặc nhiều triệu chứng sau đây:
- Bướu, u trong vú hoặc bất cứ bộ phận nào trong cơ thể
- Sự xuất hiện của mụt đen trên da hay sự thay đổi của những mụt đen ấy
- Vết lở không lành
- Ho không dứt, khản tiếng lâu không khỏi
- Sự thay đổi của bộ tiêu hóa (táo bón hoặc tiêu chảy) và bộ tiết niệu (đi tiểu khó khăn,
nước tiểu có máu...)
- Ăn khó tiêu, nuốt không trôi, nghẹn thức ăn
- Xuống hoặc lên cân không có lý do
- Xuất huyết
- Mệt mỏi, yếu đuối
Hầu hết những triệu chứng này không do ung thư, mà có thể do bướu lành hoặc những
chứng bệnh khác. Hãy đi khám bệnh sớm khi có một trong những triệu chứng trên. Đừng
chờ đợi, bệnh tật khi khám phá sớm, việc chữa trị sẽ hiệu quả hơn.
Thông thường, ung thư trong thời kỳ bắt đầu không gâyđau đớn. Khi có triệu chứng, cần
đi khám bệnh sớm, đừng chờ cho đến khi thân thể thấy đau đớn.
E. Chẩn đoán
Khi có triệu chứng hoặc các thử nghiệm tình nghi ung thư, bác sĩ cần tìm kiếm xem
những triệu chứng xuất phát từ ung thư hay những chứng bệnh khác. Bác sĩ có thể dùng
một hoặc nhiều phương pháp chNn bệnh sau khi khám bệnh.
Các loại thử nghiệm: Thử nước tiểu, máu hoặc những chất lỏng khác trong cơ thể giúp