16

Chỉång 2

ÂËNH VË V ÂÄƯ ÂËNH VË

2-1. Âënh nghéa va u cáưu âäúi våïi âäư âënh vë.
2-1-1. Âënh nghéa:
Quạ trçnh âënh vë l sỉû xạc âënh vë trê chênh xạc tỉång âäúi ca chi tiãút so
våïi dủng củ càõt trỉåïc khi gia cäng.
2-1-2.u cáưu âäúi våïi âäư âënh vë.
Khi âënh vë chi tiãút trãn âäư gạ, ngỉåìi ta dng cạc chi tiãút hay cạc bäü pháûn
tiãúp xục trỉûc tiãúp våïi bãư màût dng lm chøn ca chi tiãút, nhàòm âm bo âäü
chênh xạc vãư vë trê tỉång quan giỉỵa bãư màût gia cäng ca chi tiãút våïi dủng củ càõt.
Cạc chi tiãút v bäü pháûn âọ âỉåüc gi l âäư âënh vë (cå cáúu âënh vë, chi tiãút
âënh vë ) .
Sỉí dủng håüp lê cå cáúu âënh vë s mang lải hiãûu qu kinh tãú thiãút thỉûc vç cọ
thãø xạc âënh chênh xạc vë trê ca chi tiãú
t mäüt cạch nhanh chọng, gim âỉåüc thåìi
gian phủ v náng cao nàng sút lao âäüng.
Âãø âm bo âỉåüc chỉïc nàng âọ, cå cáúu âënh vë phi tho mn nhỉỵng u
cáưu ch úu sau âáy :
1) Cå cáúu âënh vë cáưn phi ph håüp våïi bãư màût dng lm chøn âënh vë ca
chi tiãút gia cäng vãư màût hçnh dạng v kêch thỉåïc.
2) Cå cáúu âënh vë cáưn phi âm bo âäü chênh xạc láu di vãư kêch thỉåïc v
vë trê tỉång quan.
3) Cå cáúu âënh vë chi tiãút cọ tênh chäúng mi mn cao, âm bo tøi th qua
nhiãưu láưn gạ âàût. Âäü mn ca bãư màût lm viãûc cå cáúu âënh vë âỉåüc tênh nhỉ sau:
Nu β=


- Chøn âënh vë kãút håüp (hai läù tám; mäüt màût phàóng v hai läù vng gọc
våïi màût phàóng âọ; mäüt màût phàóng v mäüt läù cọ âỉåìng tám song song hồûc thàóng
gọc våïi màût phàóng ...).
Tỉång ỉïng våïi cạc loải chøn nãu åí trãn, ta cáưn xạc âënh cạc cå cáúu âënh vë
mäüt cạch håüp lê. Sau âáy ta xẹt củ thãø.
2-2. Âënh vë chi tiãút khi chøn âënh vë l màût phàóng
.
Thỉåìng ngỉåìi ta láúy màût phàóng trãn chi tiãút lm chøn âënh vë. Khi âọ, âäư
âënh vë thỉåìng dng l chäút tç, phiãún tç...
2-2-1. Chäút tç cäú âënh.
Chäút tç cäú âënh dng âãø âënh vë khi chøn l màût phàóng, gäưm cọ 3 loải
nhỉ hçnh 2-1.
Hçnh 2-1a v b dng khi chøn âënh vë l màût thä.
Hçnh 2-1c dng khi chøn âënh vë l màût tinh.
Chäút tç cọ thãø làõp trỉûc tiãúp lãn thán âäư gạ hồûc thäng qua mäüt bảc lọt (hçnh
2-1d).
Chäút tç cọ âỉåìng kênh D
≤
12mm âỉåüc chãú tảo bàòng thẹp cạc bon dủng củ
cọ hm lỉåüng C = 0,7÷0,8 % v täi cỉïng âảt HRC= 50÷60. Khi D> 12mm, cọ thãø
chãú tảo bàòng thẹp cạc bon cọ hm lỉåüng C=0,15÷0,2%, täi cỉïng sau khi tháúm
than âa
ût âäü cỉïng HRC =55
÷
60.
Säú chäút tç âỉåüc dng åí mäüt màût chøn âënh vë bàòng säú báûc tỉû do m nọ cáưn
hản chãú.
2-2-2. Chäút tç âiãưu chènh .
Chäút tç âiãưu chènh âỉåüc dng khi bãư màût lm chøn ca chi tiãút l chøn
c)

L

H

b
dH7/j
s
6

A

Hçnh 2- 1: Cạc loải chäút tç cäú âënh
0,5

0,25 ÷0,5

2

0,518

thä, cọ sai säú vãư hçnh dạng v cọ kêch thỉåïc tỉång quan thay âäøi nhiãưu. Kãút cáúu
chäút tç âiãưu chènh nhỉ hçnh 2-2.
Hçnh 2-2a: Âáưu 6 cảnh, dng cå lã âiãưu chènh.
Hçnh 2-2b: Âáưu trn.
Hçnh 2-2c: Chäút vạt cảnh, dng cå lã âiãưu chènh.
Hçnh 2-2d: Chäút âiãưu chènh làõp trãn màût âỉïng ca âäư gạ.
Trãn màût phàóng âënh vë ca chi tiãút, ngỉåìi ta cọ thãø dng hai chäút tç cäú âënh

b)
d)
Hçnh 2-2: Chäút tç âiãưu chènh

19

âäü cỉïng vỉỵng ca chi tiãút khi gia cäng. Chäút tç phủ cọ nhiãưu loải (hçnh 2-4a,b).
Khi gạ âàût chi tiãút, chäút tç phủ åí dảng tỉû do, chỉa cäú âënh. Dỉåïi tạc dủng ca l
xo 2 lm cho chäút 1 tiãúp xục våïi màût tç ca chi tiãút cáưn gia cäng â âỉåüc âënh vë
v kẻp chàût xong. Sau âọ dng chäút 4 v vêt 3 âãø cäú âënh vë trê ca chäút .
2-2-5. Phiãún tç .
Phiãún tç l chi tiãút âënh vë khi chøn l màût phàóng â âỉåüc gia cäng (chøn
tinh) cọ diãûn têch thêch håüp (kêch thỉåïc trung bçnh v låïn).
Vãư kãút cáúu,
phiãún tç cọ
3 loải (hçnh 2-5), mäùi lai cọ âàûc âiãøm v phảm vi ỉïng dủng riãng :
Loải 2-5a phiãún tç phàóng âån gin, dãù chãú tảo, cọ âäü cỉïng vỉỵng täút, nhỉng
khọ lm sảch phoi vç cạc läù bàõt vêt lm xúng, thỉåìng làõp trãn cạc màût thàóng
âỉïng.
Lai 2-5b phiãún tç cọ rnh nghiãng sỉí dủng thûn tiãûn cho viãûc lm sảch,
bo qun nhỉng chãú tảo täún kẹm hån cạc loải khạc.
Loải 2-5c phiãún tç báûc, bãư màût lm viãûc dãù quẹt sảch phoi v lm sảch do
Hçnh 2-4 : Chäút tç phủ
1

2

3

4


A

A-A

h
1

h
1

h

B

L
c
1
c
b
Hçnh 2- 5: Cạc loải phiãún tç
b)

c)
0,32

h

b


Khäúi V dng âãø âënh vë khi màût chøn âënh vë ca chi tiãút l màût trủ ngoi
hồûc mäüt pháưn ca màût trủ ngoi. Ỉu âiãøm khi âënh vë bàòng khäúi V l âënh tám
täút, tỉïc l âỉåìng tám ca màût trủ âënh vë c
a chi tiãút bo âm trng våïi màût
phàóng âäúi xỉïng ca hai màût nghiãng lm viãûc ca khäúi V, khäng bë nh hỉåíng
ca dung sai kêch thỉåïc âỉåìng kênh màût trủ ngoi. Mäüt khäúi V cọ thãø âënh vë
âỉåüc nhỉỵng chi tiãút cọ âỉåìng kênh khạc nhau.
- Kãút cáúu ca khäúi V. Hçnh 2-6a trçnh by kãút cáúu ca khäúi V, cọ hai loải :
α
Hênh 2-6: kãút cáúu khäúi V
C

D
H
h
h
1

L

B
B
1

B
2

B
3


khäúi V phi lm nh, bãư räü
ng tỉì 2
÷
5mm hồûc khêa nhạm.
Vë trê ca khäúi V quút âënh vë trê ca chi tiãút, nãn khäúi V phi âỉåüc âënh
vë chênh xạc trãn thán âäư gạ bàòng hai chäút v dng vêt âãø bàõt chàût.
Khäúi V tiãu chøn cọ gọc α=60
0
, α=90
0
v α=120
0
.
Khäúi V âënh vë âỉåüc chãú tảo bàòng thẹp 20X, 20; màût âënh vë âỉåüc tháúm cạc
bon sáu 0,8
÷
1,2mm; täi cỉïng âảt HRC=58
÷
62. Âäúi våïi nhỉỵng khäúi V dng lm
âënh vë cạc trủc cọ D>120mm, thç âục bàòng gang hồûc hn, trãn màût âënh vë cọ
làõp cạc bn thẹp täi cỉïng, khi mn cọ thãø thay thãú âỉåüc.
-Tênh toạn chn khäúi V.
Khäúi V â âỉåüc tiãu chøn hoạ, cọ thãø tra cạc kêch thỉåïc liãn quan trong
cạc säø tay cäng nghãû chãú tảo mạy. Âäúi våïi kêch thỉåïc H do ngỉåìi thiãút kãú quút
âënh. H l kêch thỉåïc âo tỉì tám o ca trủc kiãøm cọ âỉåìng kênh D âãún màût âạy
ca khäúi V, kêch thỉåïc D láúy bàòng kêch thỉåïc trung bçnh ca kêch thỉåïc màût trủ
ngoi ca chi tiãú
t. Trong sn xút, thỉåìng ngỉåìi ta láúy tám o ca trủc kiãøm (cng
chênh l tám màût trủ ngoi âënh vë ca chi tiãút) âãø âiãưu chènh vë trê ca dao, vç váûy
trãn thỉûc tãú tám màût trủ ngoi ca chi tiãút cng chênh l chøn âënh vë khi chi tiãút

, ta cọ : H=h+0,707D-0,5C
Khi gọc α= 1 H=h+1,087D-0,289C.
Trong âọ : h v C- chn theo kãút cáúu tiãu chøn ca khäúi V; D- Kêch thỉåïc
trung bçnh ca âỉåìng kênh màût ngoi âënh vë ca chi tiãút .
- Tênh sai säú âënh vë khi chi tiãút âỉåüc âënh vë bàòng màût ngoi trãn khäúi V.

22

Nhỉ trãn â trçnh by, tám màût ngoi âënh vë ca chi tiãút l chøn âënh vë,
vç váûy, tênh toạn sai säú âënh vë chênh l tênh lỉåüng biãún âäøi låïn nháút ca tám màût
ngoi trong mäüt loảt chi tiãút gia cäng.
Så âäư tênh nhỉ hçnh 2-7, khi chi tiãút cọ âỉåìng kênh låïn nháút l D
+
∆
D
, tám
màût ngoi l
O
; khi chi tiãút cọ âỉåìng kênh bẹ nháút l D
-
∆
D
, chi tiãút dëch xúng âãún
khi tiãúp xục våïi khäúi V. Lục ny âiãøm A trãn chu vi s dëch chuøn âãún A
1
,
tỉång ỉïng tám
O
dëch chuøn âãún
O

Khi chøn âënh vë l màût trủ ngoi, cọ âäü chênh xạc nháút âënh, nãúu gia
cäng trãn nhọ
m mạy tiãûn hồûc mạy phay âäư âënh vë cọ thãø l äúng kẻp ân häưi.
ÄÚng kẻp ân häưi l cå cáúu tỉû âënh tám cọ kh nàng âënh tám (khong
0,01÷0,03mm) cao hån mám càõp 3 cháúu.
ÄÚng kẻp ân häưi âỉåüc chãú tảo tỉì cạc thẹp 20X, 40X, Y7A, Y10A, 9XC,
thẹp 45. Cạc bãư màût ca chụng phi âỉåüc täi âảt âäü cỉïng 45
÷
50 HRC.
(Trong chỉång cå cáúu tỉû âënh tám s trçnh by ké hån mám càûp, äúng kẻp
ân häưi...)
2-4. Âënh vë khi chøn âënh vë l màût trủ trong
.
Khi láúy màût trủ trong ca chi tiãút lm chøn âënh vë, ta cọ thãø dng cạc chi
tiãút âënh vë: chäút gạ, cạc loải trủc gạ...
2-4-1.Cạc loải chäút gạ. (hçnh 2-8).
Hçnh 2-7: Så âäư tênh sai säú chøn
D
+
∆
D

D
-
∆
D

δ
D/2