Những bài học kinh nghiệm; thất bại và thành công của những NĐT?

1/ Bài học đầu tay: Mua cao bán thấp
John Knope là người bạn khá thân của tôi ở Portland, Oregon. Câu chuyện đầu tư
của John thì khá bình thường, bình thường như khoảng 80 - 90% người Mỹ vào
chơi với thị trường chứng khoán và mất tiền. John luôn luôn nhắc lại kỷ niệm này
với một chút hài hước của con người rất thận trọng với các cuộc phiêu lưu tài
chánh để rồi cuối cùng vướng vào một mẻ khá lớn.

Tôi quen John trong những năm cuối của thập niên '70s tại câu lạc bộ bóng bàn.
Lúc đó John đã tốt nghiệp đại học Oregon (U of O) với mảnh bằng liberal arts và
việc làm mà John chọn cũng rất thích hợp cho một cựu hippy: Mùa hè thì John đi
cất nhà với một người bạn làm nghề xây cất, 6 tháng mùa mưa thì John bay sang
thành phố Katmandu, Nepal để làm nghề thầy giáo dạy tiếng Anh.

Đi đi về về và chọn một lối sống đơn giản, John cũng có một ít tiền trong trương
mục tiết kiệm. Rồi những năm đầu thập niên 70s, khi nền kinh tế Hoa Kỳ bỗng
tăng trưởng mạnh, mỗi cuối tuần khi gọi sang thăm ông bố đang về hưu ở Florida
thì ông bố lại nói rất nhiều về tiền kiếm được trên thị trường chứng khoán trong
tuần và lời khuyên cuối của mỗi tuần của ông bố vẫn thường là: Nên mua growth
fund XXY. John bảo rằng anh ta có nhiều chuyện để quan tâm hơn là tìm thắng lợi
trên thị trường chứng khoán, và cho đến một ngày !

Đó là dịp John từ Portland bay sang Florida thăm ông bố, vì là mua vé stand-by,
giờ chót hãng máy bay mới tìm ra một chỗ cho John và may mắn hơn nữa là John
được ngồi hạng nhất: First Class ! Ngồi ghế rộng, được phục vụ 1st class, bên
cạnh một big shot bận business suit, đọc Wall Street Journal, John thật là chới với
với cái cơ duyên; rồi trong chuyến bay xuyên nước Mỹ, có dịp nói chuyện với con
người thành công đi máy bay hạng nhất bên cạnh, John rất ngạc nhiên khi nghe tên
của cái mutual funds mà bố anh ta lập đi lập lại bao nhiêu lần được người láng
giềng ngồi first class khuyên John nên mua. Không biết đó là cơ duyên hay là thần


- Nền kinh tế đang trên đà phát triển
- Chính quyền liên bang tiếp tục chính sách dễ dãi tín dụng để giúp cho doanh
nghiệp có cơ hội bành trướng
- Nền kinh tế đi vào mức toàn dụng (full employment): Tất cả những ai đi tìm việc
đều có việc làm
- Báo chí tiếp tục loan báo tin tức hồ hỡi về thị trường chứng khoán: đỉnh cao
(market top) tiếp tục mở ra liên tục.
- Thị trường chứng khoán trở thành đề tài thảo luận hàng ngày tại các bàn cà phê ở
sở
- Một số những nhà cố vấn đầu tư đã bị "cuốn theo chiểu gió" để quên đi nhừng
bài học căn bản về lượng tính trị giá của cổ phần công ty qua trị giá sổ sách, tiền
bán được trong năm (price to sale) cái định luật căn bản lên cao thì sẽ xuống thấp
của thị trường và tin tưởng là con đường đi lên của thị trường chứng khoán sẽ tiếp
tục dài dài: It's different this time.
- Những người không đủ khả năng chịu đựng sự thua lỗ cũng như những người
thuộc loại bảo thủ nhất về tài chánh cuối cùng cũng nhảy vào thị trường để có thể
tham dự vào các cuộc thảo luận về thị trường, về stock tips với các bạn cùng sở
(go with the Johns).

Thị trường không có người mới để mua sau khi nhóm người cuối cùng gia nhập -
không còn chỗ để lên cao vì thiếu người mua, việc sắp tới là chiều đi xuống và
thông thường thì nó không đi xuống từ từ khi ở chóp đỉnh mà nó rớt xuống, rớt vỡ
đầu mà tiếng Anh gọi là "market crash".

3/ Thị trường chứng khoán là gì:
Nếu bạn muốn làm quen với thị trường chứng khoán và tôi phải cung cấp cho bạn
một định nghĩa ngắn và gọn nhất thì tôi bảo rằng: Thị trường chứng khoán là nơi
dễ làm bạn mất tiền nhất, nó rút tiền từ trong túi của bạn còn hay hơn là các sòng
bài ở Las Vegas, nơi mà tỉ lệ thua thắng là 2 trong 3, có nghĩa là chỉ có 1 trong 3
- Nếu sau một thời gian thử thách với thị trường và bạn có một kết quả kỳ cục là
sau khi bạn mua thì cái cổ phần này nó đi xuống, liệu có nên tiếp tục bỏ cuộc chơi
hay là nên tiếp tục . Nên nhớ đây là một cuộc chơi giữa người bán và kẻ mua, câu
hỏi thích hợp là, làm thế nào để tôi trở thành người ngồi bên kia bàn khi đầu tôi
(muốn bán) thì tôi sẽ là người ngồi mua . Dễ thôi, đọc lại bài viết này và bảo rằng
tôi không muốn làm anh chàng John. Xin mời bạn vào Barnes & Noble và kéo vài
ba quyển sách với đề tài contrarian investing, họ dạy bạn cách đi ngược lại đám
đông, buy on bad news, sell on good news . . . là những điều cơ bản cho sách lược
đầu tư.

- Sau mỗi lần chiến thắng và thấy thị trường rất đáng yêu, đề nghị bạn đọc và tìm
hiểu về thị trường càng nhiều càng tốt, lời khuyên của ông Jim Rogers, giáo sư
môn tài chánh và đầu tư của đại học Columbia là: Bạn cần phải đọc và tìm hiểu
thật nhiều thay vì học lấy bằng MBA.

- Và lời khuyên cuối cùng là bạn chỉ là một rookie trong công cuộc tranh đua suy
đoán: cái stock này sẽ đi lên hay đi xuống, nếu thua lỗ thì phải nghĩ đó là tiền học
phí đóng cho thị trường. Và ngay cả sau khi đóng trọn gói cho học phí, bạn vẫn
còn tiếp tục thua lỗ với trời chơi chua ăn này.

Ngày nào bạn đến với thị trường chứng khoán như là một trò chơi với một món
tiền nhỏ và không bị áp lực kiếm lời thì nguy cơ thua lỗ do áp lực tài chánh sẽ
giảm đi và cơ hội làm quyết định sẽ giảm thiểu tối đa. Nên dặn lòng là bạn có một
cái nghề để kiếm tiền, và chứng khoán chỉ là một trò chơi và bạn là một tên tập sự.