175
Chương 10
Trao đổi Lipid

10.1. Sự phân giải lipid
10.1.1. Phân giải glycerid
Glycerid dễ dàng bị thủy phân do sự xúc tác của các loại lipase.

H
2
COOCR
1

HCOOCR
2
+ 3H
2
O

H
2
COOCR
3
lipase
H
2
COHHCOH +

C
α
của chuỗi carbon. Các acid béo có mạch carbon chẵn và các acid béo
có mạch carbon lẻ có cơ chế β.oxi hóa khác nhau ở giai đoạn cuối. Acid
béo no và acid béo không no có sự khác nhau ở giai đoạn sau.
* Đối với acid béo no có mạch C chẵn:
Quá trình β.oxi hóa xảy ra qua nhiều phản ứng phức tạp: 176
– CH = CH – CO ∼ SCoA (Enoyl-CoA)
H
2
O
3
R-CH
2
– CHOH – CH
2
– CO ∼ SCoA (β-Hydroxy-acyl-CoA)
NAD
NADH
2

4
R-CH
2
– CO – CH
2
– CO ∼ SCoA (β-Ceto-acyl-CoA)
CH
3
CO ∼ SCoA
(Acetyl-CoA)
5
CoASH
R - CH
3
-


phân tử acetyl-CoA. Các phân tử acetyl-CoA tiếp tục bị phân giải qua
chu trình Krebs để tạo CO
2
và H
2
O.
Về mặt năng lượng, quá trình β.oxi hóa tạo nên nguồn năng lượng
lớn cung cấp cho các họat động sống của tế bào.
Mỗi lần phân cắt bớt 2C sẽ tạo nên 1 NADH
2
, 1FADH
2
, qua chuỗi
hô hấp sẽ tổng hợp được 5 ATP. Đồng thời mỗi phân tử Acetyl-CoA bị
phân giải thông qua chu trình Krebs sẽ tạo ra được 12ATP. Từ đó người ta
tính được tổng số ATP được tạo ra do sự phân giải phân tử acid béo no,
mạch cacbon chẵn có n nguyên tử C là:
ATP12.
2
11
2
5
⎥
⎦
⎤
⎢
⎣
⎡
+
⎥
178

CH
2
OH – CH
2
–CO∼SCoA
H
2
O
CH
2
OH – CH
2
– COOH
NAD
NADH
2

CHO – CH
2
–COOH
CoASH
CO
2
CH
3
– CH
Các enzyme xúc tác giống như ở chu trình trước
* Đối với acid béo không no.

179
Với acid béo không no, quá trình phân giải xảy ra tùy vị trí nối đôi.
- Nếu vị trí nối đôi đúng vào vị trí β thì quá trình xảy ra giống như đối với
acid béo no nhưng không xảy ra phản ứng 2.
- Nếu vị trí nối đôi ở vị trí khác thì trước khi phân giải, acid béo không no
bị khử để thành acid béo no tương ứng rồi tiếp tục phân giải theo con
đường β.oxi hóa.
H
2
O
2

CO
2

NAD
NADH
2
R – CH
2
– CH
2
- COOH
2
3 1R – CH
2
– CHO
3
2