ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TUẤN ANH

QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT CHÀ CANG HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TUẤN ANH

QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT CHÀ CANG HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Ngô Quang Sơn

HÀ NỘI – 2015




CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

Cán bộ quản lý

CBQLGD

Cán bộ quản lý giáo dục

CB, GV, NV

Cán bộ, giáo viên và nhân viên

CNTT

Công nghệ thông tin

CNTT&TT

Công nghệ thông tin và truyền thông

CSVC

Cơ sở vật chất

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa


Giáo án dạy học tích cực

GADHTCĐT

Giáo án dạy học tích cực điện tử

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

KT-XH

Kinh tế - Xã hội

KH&CN

Khoa học và Công nghệ

2


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................ 1
CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................... 2
MỤC LỤC ..................................................................................................... 3
DANH MỤC BẢNG ...................................................................................... 7
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ................................................................................. 8
DANH MỤC SƠ ĐỒ ..................................................................................... 8
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 9

1.3.5. Giáo án dạy học tích cực có ứng dụng CNTT và giáo án dạy học tích
cực điện tử.................................................................................................... 30
1.4. Các nội dung quản lý ứng dụng Công nghệ Thông tin trong dạy học ở
trường THPT ................................................................................................ 34
1.4.1. Quản lý việc xây dựng và sử dụng phòng học đa phương tiện ............ 35
1.4.2. Quản lý việc sử dụng các phần mềm hỗ trợ dạy học ........................... 36
1.4.3. Quản lý việc thiết kế và sử dụng giáo án dạy học tích cực có ứng dụng
CNTT ........................................................................................................... 37
1.4.4. Quản lý ứng dụng CNTT trong công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học
tập của HS .................................................................................................... 39
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................ 40
CHƯƠNG 2 ................................................................................................. 41
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÀ CANG
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ........................................................ 41
2.1. Điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội và giáo dục của huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ............................................................................... 41
2.1.1. Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 41
2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ................................................................... 41
2.1.3. Tình hình giáo dục của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ...................... 42
2.2. Một số nét chung về trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện
Biên.............................................................................................................. 43
2.2.1. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên....................................................... 43

4


2.2.2. Học sinh ............................................................................................. 45
2.2.3. Cơ sở vật chất ..................................................................................... 47
2.3. Thực trạng ứng dụng CNTT trong dạy học ............................................ 48

3.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức bồi dưỡng cho cán bộ quản lý, giáo viên về kiến
thức, kỹ năng tin học cơ bản, xây dựng kế hoạch tạo nguồn nhân lực về công
nghệ thông tin cho nhà trường ...................................................................... 77
3.2.4. Biện pháp 4: Nâng cao hiệu quả sử dụng một số phần mềm hỗ trợ dạy
học. Khai thác Internet hỗ trợ dạy và học ..................................................... 83
3.2.5. Biện pháp 5: Xây dựng quy trình thiết kế và xây dựng quy trình sử
dụng giáo án dạy học tích cực có ứng dụng công nghệ thông tin .................. 84
3.2.6. Biện pháp 6: Nâng cao vai trò của tổ chuyên môn đối với công tác ứng
dụng CNTT trong dạy học ............................................................................ 90
3.2.7. Biện pháp 7: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ............................................ 91
3.2.8. Biện pháp 8: Tăng cường kiểm tra đánh giá mức độ ứng dụng CNTT
trong dạy học của các giáo viên .................................................................... 93
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ................ 98
Tiểu kết chương 3 ...................................................................................... 104
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................. 106
1. Kết luận .................................................................................................. 106
2. Khuyến nghị ........................................................................................... 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 109
PHỤ LỤC .................................................................................................. 111

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thống kê đội ngũ CB, GV, NV năm 2014.................................... 44
Bảng 2.2: Thông tin về học sinh năm học 2014-2015 ................................... 46
Bảng 2.3: Số liệu về học sinh được hưởng chính sách năm học 2014-2015 .. 46
Bảng 2.4: Kết quả giáo dục học sinh năm học 2012-2013 ............................ 46
Bảng 2.5: Kết quả giáo dục học sinh năm học 2013-2014 ............................ 47

ứng dụng CNTT ........................................................................................... 33
Sơ đồ 3.1: Ứng dụng CNTT hiệu quả trong quá trình dạy học ...................... 86
Sơ đồ 3.2. Các giai đoạn thiết kế GADHTC ................................................. 86
Sơ đồ 3.3: Quy trình kiểm tra đánh giá ......................................................... 94
Sơ đồ 3.4: Mối quan hệ giữa các biện pháp .................................................. 98

8


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thời đại CNTT đã được ứng dụng rộng rãi vào
hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống. Trong giáo dục, CNTT đã được ứng dụng
vào công tác quản lý, giảng dạy và học tập.
Vai trò, tầm quan trọng và hiệu quả của việc ứng dụng CNTT trong dạy
học đã được chứng minh bằng thực tiễn ở những năm qua, cho thấy rằng việc
ứng dụng CNTT trong dạy học là xu thế tất yếu của giáo dục. Ứng dụng
CNTT để góp phần đổi mới PPDH là một chủ đề lớn được UNESCO đưa ra
thành chương trình của thế kỷ XXI và “dự đoán sẽ có sự thay đổi nền giáo
dục một các căn bản vào đầu thế kỷ XXI do ảnh hưởng của CNTT”. Trên thế
giới, các chính sách về giáo dục được xây dựng dựa tên tiền đề và triển vọng
của tích hợp CNTT một cách có hiệu quả vào dạy học. Ở Việt Nam, việc ứng
dụng CNTT trong giáo dục cũng được kỳ vọng cao, các nhà giáo dục được
khuyến khích ứng dụng CNTT ở tất cả các cấp học và các môn học.
Nghị quyết TW2, khóa VIII nhấn mạnh: "Đổi mới mạnh mẽ phương
pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành
nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên
tiến và phương tiện vào quá trình dạy và học, đảm bảo điều kiện và thời gian
tự học, tự nghiên cứu của học sinh, nhất là sinh viên đại học." [26]
Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã coi ứng dụng CNTT trong dạy

chưa được quan tâm đầy đủ, hiệu quả của ứng dụng CNTT trong dạy học còn
thấp.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này trong đó có những nguyên
nhân thuộc về công tác quản lý: Một số CBQL nhận thức còn chưa đầy đủ về
công tác ứng dụng CNTT trong dạy học hoặc do trình độ tin học còn hạn chế
nên chưa có khả năng định hướng cho GV nhận thức đúng về giáo án điện tử,
vì thế đã dẫn đến còn có GV lạm dụng CNTT trong dạy học. Công tác đầu tư
mua sắm TBDH hiện đại, xây dựng cơ sở hạ tầng cho việc ứng dụng CNTT
trong dạy học còn chưa hiệu quả. Chưa quan tâm đến việc sử dụng tối đa các
chức năng của phòng máy, mạng máy tính, các phần mềm dạy học....
Với mong muốn khắc phục cơ bản các hạn chế trên, tác giả đã chọn

10


nghiên cứu đề tài: “Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở
trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất một số biện pháp quản
lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ,
tỉnh Điện Biên.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT Chà
Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT Chà
Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài đặt ra một số nhiệm vụ nghiên

luận có liên quan.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra viết: Thông qua các phiếu trưng cầu ý kiến, tìm
hiểu nhận thức, nguyện vọng của CBQL, GV và HS để thu thập thông tin về
thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học.
Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực
quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học.
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu hồ sơ, giáo án
của GV, dự một số giờ dạy có ứng dụng CNTT; nghiên cứu kế hoạch năm
học, kế hoạch chuyên môn, kế hoạch ứng dụng CNTT, phân công giảng dạy,
kiểm tra, đánh giá, sổ theo dõi sử dụng đồ dùng dạy học… rút ra được những
nhận xét về công tác quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học.
Phương pháp phỏng vấn, trao đổi: Trực tiếp phỏng vấn CBQL, GV và
những người có liên quan đến hoạt động ở trường để thu thập thông tin phù
hợp với nội dung nghiên cứu.
7.3. Những phương pháp hỗ trợ khác
Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong xử lý các số liệu khảo sát.

12


8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham
khảo và các phụ lục, luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong
dạy học ở trường trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy
học ở trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
Chương 3: Một số biện pháp quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong
dạy học ở trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

1.1.2. Trong nước
Ở Việt Nam đã có Chương trình quốc gia về CNTT (1996 - 2000) và Đề
án thực hiện về CNTT tại các cơ quan Đảng (2003-2005) ban hành kèm theo

14


Quyết định 47 của Ban Bí thư Trung ương Đảng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã rất quan tâm đến ứng dụng CNTT trong các
nhà trường thông qua Chỉ thị nhiệm vụ các năm học, đặc biệt từ năm học
2008-2009 được chọn là năm học với chủ đề: “Năm học ứng dụng công nghệ
thông tin và đổi mới quản lý tài chính”... Những năm học tiếp theo Bộ Giáo
dục và Đào tạo vẫn tiếp tục chỉ đạo: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông
tin trong quản lý giáo dục, thống nhất quản lý nhà nước về ứng dụng CNTT
trong Giáo dục - Đào tạo...”
Trong những năm qua việc ứng dụng CNTT trong quản lý và tổ chức hoạt
động dạy học đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Các hội
nghị, hội thảo khoa học nghiên cứu về CNTT đã đề cập nhiều đến vấn đề
quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục và khả năng áp dụng vào môi trường
Giáo dục và Đào tạo ở Việt Nam như:
- Hội thảo khoa học “Nghiên cứu và triển khai E-Learning” do Viện Công
nghệ Thông tin (ĐHQG Hà Nội) và Khoa Công nghệ Thông tin (Đại học
Bách khoa Hà Nội) phối hợp tổ chức đầu tháng 3/2005 là hội thảo khoa học
về ứng dụng CNTT trong hệ thống giáo dục đầu tiên được tổ chức tại Việt
Nam.
- Hội thảo khoa học toàn quốc về CNTT: “Các giải pháp công nghệ và
quản lý trong ứng dụng CNTT&TT vào đổi mới phương pháp dạy học” do
trường ĐHSP Hà Nội phối hợp với dự án Giáo dục đại học tổ chức từ 910/12/2006. Nội dung hội thảo gồm các chủ đề chính sau:
+ Các giải pháp về công nghệ trong đổi mới phương pháp dạy (phổ
thông, đại học và trên đại học) : công nghệ tri thức, công nghệ mã nguồn mở,

- Tác giả Nguyễn Văn Tuấn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp chỉ
đạo việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác quản lý dạy học tại các
trường THPT” đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quản lý và chỉ đạo
việc quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục. Khảo sát thực trạng và đề xuất
một số biện pháp chỉ đạo việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác quản
lý dạy học tại các trường PTTH nói chung.
Qua nghiên cứu các tác giả đều khẳng định ý nghĩa của việc ứng dụng
CNTT vào dạy học, đổi mới phương pháp dạy học và vai trò quan trọng của

16


các biện pháp quản lý. Qua đó, các tác giả cũng đề xuất một số kiến nghị với
các cấp lãnh đạo trong việc triển khai một số biện pháp quản lý ứng dụng
CNTT vào dạy học tại các trường thuộc phạm vi quản lý.
Từ các phân tích trên, tác giả nhận thấy quản lý ứng dụng CNTT trong
dạy học ở trường THPT là một vấn đề cần thiết nhưng chỉ được nghiên cứu
dưới góc độ hẹp. Hiện nay, các luận văn thường tập trung nghiên cứu việc
quản lý ứng dụng CNTT song chưa sâu, lại chủ yếu áp dụng cho các trường
vùng thuận lợi, nơi có điều kiện kinh tế xã hội phát triển, trong khi đó chưa đề
cập việc tháo gỡ những khó khăn khi áp dụng CNTT ở các trường vùng cao,
vùng khó khăn. Một số đề tài thuộc lĩnh vực quản lý CNTT trong dạy học
nhưng bàn về công tác quản lý thì ít mà thiên về việc giới thiệu, hướng dẫn sử
dụng các phần mềm ứng dụng thì nhiều. Thực tế ở Việt Nam, việc đưa CNTT
vào quản lý các hoạt động nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học
nói riêng còn tồn tại nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết. Vì thế,
tác giả đã đi sâu nghiên cứu vấn đề này trong phạm vi trường THPT Chà
Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên nhằm hy vọng đề xuất được một số biện
pháp quản lý góp phần nâng cao hiệu quả dạy học trong các trường THPT
vùng khó khăn thuộc tỉnh Điện Biên.


Kiểm tra

Lãnh đạo

Sơ đồ 1.1: Bản chất quá trình quản lý
Như vậy, đối với mỗi hệ thống hoạt động, quản lý có thể chia ra 4 nội
dung lớn: Lập kế hoạch - Tổ chức - Lãnh đạo việc thực hiện kế hoạch - Kiểm
tra, đánh giá các hoạt động và việc thực hiện các mục tiêu đề ra.
Vậy: Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý
nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường.
Với khái niệm trên quản lý bao gồm các điều kiện sau:
- Phải có một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động, và một đối
tượng bị quản lý phải tiếp nhận các tác động của chủ thể quản lý tạo ra. Tác
động có thể chỉ là một lần mà cũng có thể là liên tục nhiều lần.

18


- Phải có một mục tiêu đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể, mục tiêu này
là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động.
- Chủ thể có thể là một người, nhiều người, một thiết bị. Còn đối tượng
có thể là con người (một hoặc nhiều người) hoặc giới vô sinh (máy móc, thiết
bị, đất đai, thông tin, hầm mỏ…) hoặc giới sinh vật (vật nuôi, cây trồng).

Đối tượng
quản lý
Mục tiêu
Đối tượng bị
quản lý

hình thành, nhân sự đã được tuyển dụng thì phải có người đứng ra lãnh đạo,
dẫn dắt tổ chức. Đó là quá trình liên kết, liên hệ với người khác, hướng dẫn và
động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của
tổ chức. Tất nhiên việc lãnh đạo không chỉ bắt đầu sau khi việc lập kế hoạch
và thiết kế bộ máy đã hoàn tất, mà nó xuyên suốt trong hoạt động quản lý.
* Kiểm tra: Đây là hoạt động theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động
và tiến hành những hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết.
1.2.2. Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
1.2.2.1. Quản lý giáo dục
Giáo dục là một chức năng của xã hội loài người và quản lý giáo dục là
một loại hình của quản lý xã hội. Có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý
giáo dục.
Theo Trần Kiểm, đối với cấp vĩ mô “QLGD là sự tác động liên tục, có tổ
chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra
tính trồi của hệ thống, sử dụng một cách tối ưu các tiềm năng, các cơ hội của
hệ thống nhằm đưa hệ thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện
bảo đảm sự cân bằng với môi trường bên ngoài luôn biến động’’. [13, tr.37]
Trong quan điểm giáo dục hiện đại của các tác giả Nguyễn Quốc Chí Nguyễn Thị Mỹ Lộc, chỉ rõ: “QLGD là những tác động có hệ thống, có kế
hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở mọi cấp khác nhau đến

20


tất cả các mắt xích của toàn bộ hệ thống nhằm mục đích đảm bảo sự hình
thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy
luật của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục về sự phát triển
thể lực, trí lực và tâm lý của con người. Chất lượng của giáo dục chủ yếu do
nhà trường tạo nên, bởi vậy khi nói đến quản lý giáo dục phải nói đến quản lý
nhà trường cùng với hệ thống quản lý giáo dục”. [4, tr.71]
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành trung ương Đảng khoá

pháp dạy học.
- Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học và việc thực hiện mục tiêu, kế hoạch
dạy học.
1.2.4. Phương pháp dạy học
Như chúng ta đã biết PPDH là một thành tố hết sức quan trọng của quá
trình dạy học vì nó quyết định trực tiếp đến chất lượng cũng như hiệu quả của
quá trình này. Cùng một nội dung dạy học trong những hoàn cảnh, điều kiện
tương tự nhau nhưng sự hứng thú học tập, tính tự giác, tích cực của HS có thể
không giống nhau vì còn phụ thuộc vào PPDH.
Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt
động phối hợp, tương tác giữa GV và HS, nhằm giúp HS chiếm lĩnh hệ thống
kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo, thực hành sáng tạo
và thái độ chuẩn mực theo mục tiêu của quá trình dạy học”. [19, tr.179]
Theo tác giả Thái Duy Tuyên các định nghĩa về PPDH có thể tóm tắt
dưới ba dạng sau đây:
- Theo quan điểm điều khiển học, PPDH là cách thức tổ chức hoạt động
nhận thức của HS và điều khiển hoạt động này.
- Theo quan điểm lôgíc, PPDH là những thủ thuật lôgíc được sử dụng để
giúp HS nắm kiến thức kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác.
- Theo bản chất của nội dung, PPDH là sự vận động của nội dung dạy
học. [17, tr.107]
Từ những định nghĩa trên chúng ta có thể hiểu PPDH là tổ hợp các cách
thức hoạt động của người dạy và người học trong những điều kiện nhất định
nhằm đạt được mục đích dạy học.
1.2.5. Ứng dụng CNTT
Theo Luật CNTT thì: “Ứng dụng CNTT là việc sử dụng CNTT vào các
hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và
các hoạt động khác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của các

23