Viêm xoang do nấm

Có nhiều tác nhân gây viêm xoang. Lâu nay chúng ta thường để
ý đến các tác nhân gây bệnh là vi trùng và siêu vi. Tuy nhiên còn có
một tác nhân có thể gây viêm xoang mà mọi người ít chú ý đến, đó
là nấm.
Các loại nấm gây viêm xoang
Mỗi cơ quan thường có một loại nấm nào đó gây bệnh, riêng ở mũi
xoang thường gặp nhất là nấm Aspergillus. Nấm Aspergillus có hơn 300
chủng loại nhưng chỉ có khoảng 7 loại gây bệnh cho người, đó là:
Aspergillus fumigatus (90% gây bệnh cho xoang), flavus, glaucus,
versicolor, nidulans, niger... Bào tử nấm được tìm thấy trong đất, trong
không khí nhiều bụi bặm và trong các chất hữu cơ, thực vật thối rữa...
Khi ta hít phải các bào tử này, chúng sẽ bám vào những hốc mũi xoang
chờ cơ hội gây bệnh.
Trường hợp bệnh nấm mũi xoang đầu tiên được Schubert báo cáo năm
1885. Từ năm 1965, nhiều y văn đã đề cập về bệnh nấm mũi xoang.
Năm 1972, Kecht đã tập hợp từ y văn thế giới 98 trường hợp bị bệnh
nấm Aspergillus ở tai mũi họng (TMH). BV. Ðại học Y khoa Graz (Áo)
tổng kết từ năm 1976-1989 có 340 bệnh nhân bị nhiễm nấm mũi xoang.
Viêm xoang hàm do nấm chiếm khoảng 10% các trường hợp viêm
xoang hàm nói chung. Trong khi đó nấm xoang bướm phát hiện ít hơn.
Tại khoa TMH BV. Chợ Rẫy, trong vòng 4 năm (1998-2002), chúng tôi
đã phát hiện được 20 trường hợp nấm xoang hàm và 12 trường hợp nấm
xoang bướm.
Những yếu tố thuận lợi cho việc nhiễm nấm:
Vùng khí hậu nóng và ẩm ướt, nhiều bụi bặm: Trong 24 trường hợp
nhiễm nấm phát hiện ở Pháp, có đến 15 trường hợp ở các vùng gần sát
Ðại Tây Dương, khí hậu ẩm hơn những vùng khác. Ở Việt Nam, nhất là
các tỉnh phía Nam, do khí hậu mưa và ẩm nhiều tháng trong năm nên
thích hợp cho nấm mốc phát triển.

X-quang thông thường có thể nghi ngờ khi thấy xoang mờ với những ổ
lắng đọng calci. Tuy nhiên, có đến 55% X-quang thông thường không
phát hiện được hoặc nhầm với vài bệnh khác của xoang.
CT-scan: Cho hình ảnh rõ hơn phim thường:
- Mật độ cản quang tăng ở giữa đám mờ, đôi khi dưới dạng một khối giả
u.
- Hình ảnh đám vôi trong xoang.
- Hình ảnh hủy xương các thành xoang hoặc các vách xương dày lên.
Tuy nhiên để chẩn đoán xác định và định danh nấm phải nhờ đến các xét
nghiệm khác như:
Giải phẫu bệnh lý: Khi mổ xoang nhìn thấy trong xoang những khối
giống như dung nham núi lửa màu nâu đen, dễ vỡ hoặc giống như bùn
màu xanh đen nên nghi ngờ đến nấm. Nhìn dưới kính hiển vi thấy những
sợi nấm và những bào tử nấm thâm nhập trong các lớp của niêm mạc
xoang.
Xét nghiệm vi sinh: Khối nghi ngờ là nấm được nuôi cấy trong môi
trường thích hợp cho chúng sinh sôi nảy nở nhiều lên. Sau đó quan sát
dưới kính hiển vi dựa vào hình thái của sợi nấm cũng như kích thước,
màu sắc của bào tử nấm để định danh nấm.
Huyết thanh chẩn đoán: Xét nghiệm máu có thể biết được bệnh nhân có
bị nhiễm nấm hay không. Có những thử nghiệm miễn dịch đặc hiệu cho
nhiễm nấm Aspergillus như: Phản ứng kết tủa với thạch, phản ứng
ngưng kết hồng cầu thụ động, thử nghiệm ELISA, miễn dịch huỳnh
quang gián tiếp. Huyết thanh chẩn đoán thường âm tính trong những
trường hợp bệnh nấm mũi xoang ở giai đoạn chưa xâm lấn và dương
tính cao ở giai đoạn xâm lấn.
Ðiều trị viêm xoang do nấm:
Như đã nêu trên, nấm chỉ gây bệnh ở mũi xoang khi gặp điều kiện thuận
lợi, vì vậy phải giải quyết những yếu tố đó như lấy dị vật trong mũi
xoang, giải quyết những nguyên nhân gây bít tắc xoang như cắt polyp,