1
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM

Bài 2
Hệ điều hành Windows

Nội dung Các khái niệm cơ bản về hệ điều hành .............................3

Giới thiệu hệ điều hành Windows .....................................9

Sử dụng Windows ............................................................13

Làm việc với Tập tin và thư mục.....................................20

Thiết lập cấu hình cho Windows......................................23

Bài tập .............................................................................32
2-2
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM
Giới thiệu
Mục tiêu của bài học này là cung cấp cho học viên một cái nhìn chung về hệ điều hành và những
kỹ năng cần thiết để làm việc trên hệ điều hành Windows
Lý thuyết
12 Tiết


sử phát triển của MS-DOS và
các khái niệm cơ bản của hệ
điều hành Windows
 Các chức năng cơ bản của hệ điều hành
 Phân loại các hệ điều hành
 Sơ lược về MS-DOS
 Hệ thống tập tin
à Tổ chức tập tin
à Hệ thống quản lý tập tin
à Bảo mật tập tin
Các chức năng cơ bản của hệ điều hành (HĐH)
Hệ điều hành, như tên của nó, là hệ thống phần mềm dùng để điều hành sự hoạt động của máy vi
tính. Trong quá trình làm việc với máy vi tính (trừ một khoảng thời gian ngắn lúc khởi động máy) tất
cả các thao tác của người sử dụng với máy tính như gõ bàn phím, di chuyển chuột, đọc ổ đóa mềm,
sao chép tập tin, ... tất cả đều được ghi nhận và xử lý bởi HĐH. Đa số các hệ điều hành đều có một
số thành phần chức năng cơ bản giống nhau, đó là:
Giao tiếp với người dùng
Thành phần giao diện là một trong những thành phần quan trọng nhất của một HĐH. Một hệ thống
giao diện thân thiện, dễ sử dụng giúp người dùng truy cập và tận dụng được sức mạnh của các tài
nguyên có trong máy tính của mình.
Ngày nay, hệ thống giao diện đồ hoạ cho phép người dùng sử dụng bàn phím, con chuột thao tác với
các cửa sổ, thực đơn chọn, … (còn gọi là hệ thống giao diện windows-based) là hệ thống giao diện phổ
biến nhất hiện nay.
Quản lý hệ thống tập tin (Tập tin System)

Trong quá trình làm việc với máy tính, người dùng có thể gặp phải các lỗi với các mức độ nghiêm
trọng khác nhau. HĐH phai cung cấp các chức năng xử lý lỗi, giúp hạn chế tối đa việc mất mát dữ
liệu (hay kết quả làm việc) của người sử dụng.
Ví dụ, khi người dùng muốn sao chép một tập tin vào đóa mềm nhưng lại quên chưa đưa đóa vào ổ
đóa. HĐH sẽ thông báo cho người dùng biết cần phải đưa đóa vào ổ đóa rồi tiếp tục copy thay vì không
cho người dùng sao chép hoặc vẫn cố gắng thực hiện và làm treo máy.
Làm việc qua mạng
Các máy tính không chỉ hoạt động đơn lẻ (Stand-alone) mà còn có thể được kết nối với nhau thành
một mạng máy tính. Hầu hết các HĐH đều cung cấp các chức năng làm việc qua mạng cho người
dùng, giúp người dùng truy cập và sử dụng các tài nguyên có trên mạng.
Các tiện ích hệ thống
Bên cạnh các chức năng quản lý hệ thống máy tính, HĐH còn cung cấp cho người dùng các chương
trình tiện ích hệ thống. Các chương trình này giúp người dùng tự mình thực hiện các công việc quản
lý hệ thống như quản lý phân mảnh ổ cứng, quản lý/phân quyền cho người dùng,...
Phân loại các hệ điều hành
Có rất nhiều hệ điều hành máy tính và nhiều cách phân loại khác nhau.
 Phân loại theo kiến trúc của hệ thống máy tính
Có hai loại máy tính có kiến trúc khác nhau được sử dụng rất rộng rãi trên thế giới là máy IBM PC và
máy Macintosh viết tắt là PC và Mac.
Các hệ điều hành có thể chia làm hai loại là hệ điều hành chạy trên máy PC và hệ điều hành chạy
trên máy Mac

2-5
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM
Ví dụ
Hệ điều hành cho máy Mac: MacOS
Hệ điều hành cho máy PC: MS-DOS, Windows
 Phân loại theo hình thức giao diện
Có hai hình thức giao diện là giao diện dòng lệnh (Command-line User Interface - CUI) và giao diện
đố hoạ (Graphical User Interface - GUI).

Các đặc điểm của MS-DOS
MS-DOS là hệ điều hành 16 bit được thiết kế cho các CPU sử dụng kiến trúc CPU của Intel® thuộc
họ CPU 8086, 8088,…
MS-DOS là hệ điều hành đơn nhiệm, tại một thời điểm hệ thống chỉ có khả năng xử lý một tác vụ.
Hệ thống chỉ có khả năng quản lý cao nhất 32MB bộ nhớ và các chương trình chỉ sử dụng 640KB bộ
nhớ cơ sở mà thôi.
Các tập tin căn bản của MS-DOS và quá trình khởi động

2-6
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM
MS-DOS có thể hoạt động với một bộ tập tin tối thiểu gói gọn trong 100KB của một đóa mềm. Ba tập
tin cơ bản nhất của MS-DOS là:
 IO.SYS: giao tiếp giữa phần cứng và HĐH
 MSDOS.SYS: bộ lệnh chính của HĐH
 COMMAND.COM: giao tiếp giữa người dùng và HĐH
Với ba tập tin này, MS-DOS có thể khởi động hệ thống máy tính và bắt đầu nhận lệnh từ người dùng
để thực hiện các thao tác xử lý tập tin và thư mục (ghi nhớ rằng DOS – Disk Operating System là
HĐH quản lý đóa).
Do mỗi hệ thống máy tính có thể có các thiết bò khác nhau, DOS sử dụng hai tập tin khởi động để cài
đặt các tham số hệ thống và quản lý các thiết bò ngoại vi cũng như các chương trình hiệu quả hơn.
 CONFIG.SYS: Thi hành các trình điều khiển thiết bò không có sẵn trong IO.SYS
 AUTOEXEC.BAT: khởi động các trình thường trú và đặt giá trò cho các biến hệ thống như
TEMP, PATH
MS-DOS là hệ điều hành sử dụng giao diện dòng lệnh (Command-line User Interface). Người dùng
sẽ gõ các lệnh muốn thực hiện vào từ bàn phím và COMMAND.COM sẽ thực hiện các lệnh đó.
Có hai loại bộ lệnh chính của DOS là
 Bộ lệnh nội trú có sẵn trong COMMAND.COM
 Bộ lệnh ngoại trú là những tập tin kiểu .exe hoặc .com có trong hệ thống. Khi gặp những lệnh
này, COMMAND.COM sẽ đọc những tập tin .exe hay .com tương ứng vào bộ nhớ và tạm thời
nhường quyền xử lý hệ thống cho tập tin này cho đến khi lệnh hoàn tất.

CoBan
, trong
CoBan
có tập tin
giaotrinh
.
doc
. Đường dẫn tới tập tin
giaotrinh
.
doc
:
C:\HDH\CoBan\giaotrinh.doc
DOS có 3 kiểu tập tin đặc biệt là EXE, COM (hai kiểu tập tin thực thi) và SYS (tập tin chứa thông tin
cấu hình).
Hệ thống quản lý tập tin
Hệ thống quản lý tập tin (File System) là một thành phần quan trọng trong HĐH đóng vai trò là cầu
nối giữa các thiết bò lưu trữ và các ứng dụng hay người dùng.
Hệ thống quản lý tập tin giữ nhiệm vụ:
 Chuyển đổi các khối dữ liệu được lưu rời rạc hay liên tục trên các thiết bò lưu trữ thành một
tập tin thống nhất
 Phân biệt các khối dữ liệu của tập tin này với các khối dữ liệu của tập tin kia
 Tổ chức lưu trữ và thể hiện các tập tin theo cấu trúc phân cấp: ổ đóa, thư mục và tập tin.
Các thuật ngữ cơ bản của hệ thống quản lý tập tin
Boot disk
Thiết bò lưu trữ có chứa Master Boot Record và các tập tin của HĐH
dùng để khởi động máy Partition

 Các hệ thống FAT sử dụng cơ chế bảo mật tập tin dựa trên các thuộc tính (Attribute) của tập
tin. Các thuộc tính của một tập tin hay thư mục bao gồm:
Read-only, Archive, Hidden, System
 Hệ thống NTFS sử dụng cơ chế bảo mật dựa trên khái niệm các quyền sử dụng của người
dùng đối với một thư mục chứa các tập tin. Các quyền sử dụng của một người dùng đối với
một thư mục bao gồm:
Full Control, Read, Write, Modify, Read & Execute

2-9
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM
Giới thiệu hệ điều hành Windows
Nội dung
Cung cấp cho học viên những
kiến thức tổng quan về thế hệ
HĐH Windows, cách thức cài
đặt HĐH Windows vào hệ
thống
 Lòch sử phát triển
 Các đặc điểm sử dụng
 Cài đặt hệ điều hành Windows
Tiếp sau MS-DOS, Microsoft phát hành một thế hệ HĐH mới dựa trên giao diện cửa sổ có tên là
Microsoft Windows. Có thể nói Windows là hệ điều hành được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới
hiện nay.
Lòch sử phát triển

Windows NT bắt đầu phát hành rỗng rãi từ phiên bản 3.0 đến 4.0 cùng với sáu bộ Service Pack.
Windows 2000
Ra đời năm 2000, phiên bản này sử dụng kiến trúc HĐH của Windows NT nhưng hệ thống giao diện
của Windows 98 và WinMe.
Windows 2000 bao gồm 4 bản: Professional dành cho người dùng ở nhà và văn phòng; Server và
Advanced Server dành cho nhà quản trò mạng và Data Center dùng cho các hệ thống khai thác dữ
liệu lớn.
Windows XP (XP - eXPerience)
Phát hành chính thức năm 2002 với hai bản đầu tiên là XP Home và XP Professional, phiên bản này
nhắm tới người dùng ở nhà và văn phòng. Giao diện rất đẹp mắt với khả năng hỗ trợ multimedia
mạnh mẽ và truy cập Internet, tài nguyên mạng rất ổn đònh.
Phiên bản dành cho người quản trò mạng tại thời điểm tài liệu này được viết đang ở giai đoạn Beta
test với tên gọi đầy đủ Windows XP .NET Standard Server hỗ trợ công nghệ mới của Microsoft là
Microsoft .NET.
Đặc điểm của hệ điều hành Windows
Các ứng dụng viết trên hệ điều hành Windows sử dụng chung hệ thống giao diện. Các đặc điểm này
giúp người dùng giảm bớt việc phải làm quen với việc sử dụng chương trình:
 Hệ thống thực đơn thống nhất cung cấp cho người dùng một cách thức chuẩn để gọi thực hiện
các chức năng của ứng dụng.
 Có thể thực hiện thoa tác copy, paste dữ liệu ở bất cứ đâu trong hệ thống.
 Các thanh cuộn scrollbar cho phép người dùng hiển thò các văn bản hay hình ảnh liên tục trải
dài trên nhiều trang màn hình.
 Các ứng dụng được đặt trong các cửa sổ. Cửa sổ có thể được sắp xếp chồng lên nhau như các
tài liệu đặt trên bàn làm việc.
 Gọi thi hành các ứng dụng đơn giản bằng các nhắp đúp trên các biểu tượng ứng dụng.
Cung cấp các tính năng multimedia cho phép người sử dụng nghe nhạc, xem phim,...
Windows cung cấp khả năng đa nhiệm (multi-tasking). Người dùng có thể đồng thời chạy và làm việc
giữa nhiều ứng dụng. Khả năng này kết hợp với tính năng Copy-Paste dữ liệu văn bản hay hình ảnh
giữa các ứng dụng giúp tăng thêm hiệu quả làm việc của người dùng.
Windows cung cấp khả năng làm việc trong môi trường mạng, nhiều người dùng. Người sử dụng có

hỗ trợ các tính năng
Multimedia của các hệ
điều hành
Bộ nhớ (RAM)
16 MB 32 MB 64 MB
Windows có khả năng
quản lý tới 4GB bộ nhớ
chính
Dung lượng đóa
cứng còn trống
120 MB 480 MB 2 GB with 650 MB free
Thông thường, dung lượng
cài đặt nhiều gấp đôi dung
lượng tối thiểu
Màn hình và
card màn hình
VGA 16
màu
VGA 16 màu VGA 16 màu; SVGA
Đa số ứng dụng cần hệ
thống hiển thò 256 màu và
độ phân giải 800x600 pixel
CD-ROM
Tùy
chọn
CD-ROM hoặc DVD
4X trở lên
CD-ROM hoặc DVD
8X trở lên


 Chương trình cài đặt tìm kiếm thông tin về các thiết bò phần cứng đang có trong máy
 Chương trình cài đặt cài đặt và đăng ký các tập tin thành phần của HĐH
 Chương trình cài đặt xoá bỏ các tập tin tạm phát sinh trong quá trình cài đặt.
Các thông tin cấu hình trong quá trình cài đặt HĐH
 Tạo đóa dự phòng để sửa lỗi trong quá trình cài đặt nếu có
 Tên máy
 Vò trí đòa lý, thời gian, ngôn ngữ sử dụng
 Account cho các người dùng hệ thống
 Đòa chỉ mạng (thường là đòa chỉ IP), tên domain của hệ thống mạng
Công việc sau khi hoàn tất việc cài đặt hệ điều hành
 Cài đặt các trình điều khiển thiết bò mà HĐH chưa nhận ra hoặc không tự động hỗ trợ
 Cài đặt các phần mềm sẽ sử dụng trong hệ thống

2-13
Tài liệu giảng dạy Tin Học Cơ Bản Trung Tâm Tin Học-Trường ĐH KHTN TP. HCM
Sử dụng Windows
Nội dung
Hướng dẫn cho học viên cách
sử dụng các chức năng cơ bản
của Windows
 Các khái niệm cơ bản
 Màn hình Desktop
 Quản lý các cửa sổ
 Làm việc với các ứng dụng