NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH LÀ NHIỆM VỤ CƠ BẢN VÀ
LÂU DÀI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG TRONG CƠ CHẾ
THỊ TRƯỜNG
I. QUAN NIỆM CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ VÀ VAI TRÒ CỦA VIỆC NÂNG CAO
HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP.
1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh.
Mặc dù có sự thống nhất cho rằng phạm trù hiệu quả kinh tế phản ánh mặt
chất lượng của hoạt động kinh tế , song có rất nhiều quan niệm khác nhau về
hiệu quả kinh tế đứng trên những góc độ nghiên cứu khác nha, trong những
điều kiện lịch sử khác nhau. Có thể kể ra đây một vài đại diện.
Nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith cho rằng: “Hiệu quả là kết quả
đạt được trong hoạt động kinh tế , là doanh thu tiêu thụ hàng hóa” ở đây hiệu
quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động của sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, quan niệm này không phản ánh được bản chất của kết quả kinh
doanh của doanh nghiệp vì rằng doanh thu có thể tăng do tăng chi phí, mở rộng
các nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì
theo quan niệm này chúng có cùng hiệu quả.
Có quan điểm khác cho rằng: “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không
thể tăng sản lượng một loại hàng hóa mà không cắt giảm sản lượng một loại
hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên đường giới hạn khả năng
sản xuất của nó”. Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ
có hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế sao cho tối ưu nhất và không thể có
mức cao hơn. Tuy nhiên, một số nhà kinh tế học khác lại quan điểm rằng:
“Hiệu quả kinh tế là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần
tăng thêm của chi phí kinh doanh”. Quan niệm này đã biểu hiện được mối quan
hệ so sánh tương đối giữa kết quả đạt được và chi phí tiêu hao. Nhưng quan
niệm này mới chỉ đề cập đến hiệu quả kinh tế của phần tăng thêm chứ không
phải của toàn bộ phần tham gia vào quá trình sản xuất. Hơn nữa xét trên quan
điểm của triết học Mác-Lênin thì sự vật hiện tượng đều có mối quan hệ ràng
buộc hữu cơ tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một cách riêng lẻ. Do
đó tồn tại quan niệm “Hiệu quả kinh doanh được đo bằng hiệu số kết quả đầu

trường xuất nhập khẩu, tăng khả năng xuất khẩu các mặt hàng đã qua chế biến
sau, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ”…
Đảm bảo không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế là mối quan tâm hàng
đầu của bất kỳ nền sản xuất nào nói chung và của mỗi doanh nghiệp nói riêng.
Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nước ta, vấn đề nâng cao hiệu quả
kinh tế trở thành một vấn đề cấp bách vì:
- Nâng cao hiệu quả kinh tế kinh doanh thương mại quốc tế là một nhân tố
quyết định để chúng ta tham gia vào phân công lao động quốc tế, thâm nhập thị
trường nước ngoài. Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh thương mại quốc
tế còn là yêu cầu tất yếu của việc thực hiện quy luật tiết kiệm.
- Kinh doanh thương mại quốc tế thông qua hoạt động xuất khẩu, nhập
khẩu đem lại cho nền kinh tế quốc dân nói chung bằng cách làm đa dạng hóa
hoặc làm tăng khối lượng giá trị sử dụng cho nền kinh tế quốc dân và mặt khác
làm tăng thu nhập quốc dân nhờ tranh thủ được lợi thế so sánh trong trao đổi với
nước ngoài, tạo thêm tích lũy cho quá trình tái sản xuất trong nước, góp phần
cải thiện đời sống nhân dân trong nước.
- Hiệu quả kinh tế xã hội mà chủ được thẩm định bởi thị trường chính là
tiêu chuẩn cơ bản để xác định phương hướng hoạt động kinh doanh thương mại
quốc tế.
Xét về mặt lý luận, nội dung cơ bản của hiệu quả kinh tế trong kinh doanh
thương mại quốc tế là góp phần đắc lực thúc đẩy nhanh năng suất lao động xã
hội và tăng thu nhập quốc dân có thể sử dụng, qua đó tạo thêm nguồn tích lũy
cho sản xuất và nâng cao mức sống trong nước. Nhưng thực tế xác định một
cách chính xác hiệu quả kinh tế kinh doanh thương mại quốc tế đối với nền
kinh tế nói chung thường khó khăn, vì tác động của nó phải thông qua nhiều
khu vực, nhiều công đoạn, nhiều tổ chức thực hiện khác nhau và chịu ảnh
hưởng không ít của nhiều yếu tố sản xuất và chi phí sản xuất đan chéo nhau.
Nhưng yếu tố của công tác quản lý và hạch toán lại đòi hỏi phải xác định được
hiệu quả kinh tế kinh doanh thương mại quốc tế đối với nền kinh tế quốc dân
và của từng doanh nghiệp. Do đó chúng ta sẽ đi nghiên cứu những biểu hiện

chỉ có thể chấp nhận trong những thời điểm nhất định do những nguyên nhân
khách quan mang lại. Các doanh nghiệp phải quan tâm đến hiệu quả kinh tế –
xã hội vì đó chính là tiền đề và điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh có hiệu
quả. Nhưng để doanh nghiệp quan tâm đến hiệu quả kinh tế xã hội chung của
nền kinh tế quốc dân, Nhà nước cũng cần có những chính sách đảm bảo kết hợp
hài hoà giữa lợi ích của xã hội với lợi ích của doanh nghiệp và cá nhân người
lao động.
- Hiệu quả của chi phí bộ phận và chi phí tổng hợp.
Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là thu được lợi nhuận tối đa. Do
đó, doanh nghiệp phải căn cứ vào thị trường để ra quyết định sản xuất cái gì,
sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai với chi phí bao nhiêu.
Các doanh nghiệp tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trong
những điều kiện cụ thể về nguồn tài nguyên, trình độ trang bị kỹ thuật, trình độ
tổ chức bà quản lý lao động, quản lý kinh doanh. Họ đưa ra thị trường sản phẩm
của mình với một chi phí cá biệt nhất định với mục đích thu được lợi nhuận lớn
nhất.
Suy cho cùng, chi phí bỏ ra là chi phí lao động xã hội. Nhưng tại mỗi
doanh nghiệp mà chúng ta cần đánh giá hiệu quả thì chi phí đó lại được thể hiện
dưới dạng những chi phí cụ thể như: Chi phí nguyên vật liệu, chi phí lao động
sống, chi phí hao mòn máy móc thiết bị, chi phí ngoài sản xuất … Đánh giá
hiệu quả kinh tế hoạt động xuất nhập khẩu không thể không đánh giá hiệu quả
tổng hợp của các loại chi phí trên đây, nhưng cũng cần thiết phải đánh giá hiệu
quả của từng loại chi phí nhằm giúp cho người quản lý tìm được các biện pháp
giảm chi phí cá biệt của doanh nghiệp nhằm tăng lợi nhuận kinh tế.
Nguồn gốc hiệu quả kinh tế kinh doanh thương mại quốc tế chính là từ kết
quả và chi phí sản xuất trong nước. Khi một nước tham gia vào phân công lao
động quốc tế, có thể phát triển sản xuất hàng hoá với chi phí thấp để đáp ứng
nhu cầu của bản thân và cũng để xuất khẩu. Đồng thời, nước đó có thể nhập
khẩu sản phẩm cần thiết mà việc tự sản xuất tốn kém hơn. Kết quả là nhờ kinh
doanh thương mại quốc tế các chi phí chung (chi phí sản xuất) để sản xuất ra

phép lựa chọn một phương án có hiệu quả cao nhất.
Mỗi phương án đòi hỏi một lượng đầu tư vốn, lượng chi phí khác nhau,
thời gian thực hiện và thời gian thu hồi vốn đầu tư cũng khác nhau. Vì vậy,
muốn đạt được hiệu quả kinh tế cao, nhà quản trị không đơn thuần đề ra một
phương án, mà phải vận dụng mọi sử hiểu biết để đưa vào nhiều phương án
khác nhau, rồi so sánh hiệu quả kinh tế của các phương án đó để chọn ra một
phương án có hiệu quả nhất.
Hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh trong kinh doanh thương mại quốc
tế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, song chúng lại có tính độc lập tương đối.
Việc xác định hiệu quả tuyệt đối là trên cơ sở để xác định hiệu quả so sanh.
Nghĩa là, trên cơ sở những chỉ tiêu tuyệt đối của từng phương án, người ta so
sánh hiệu quả tuyệt đối ấy của các phương án khác nhau. Mức chênh lệch chính
là hiệu quả so sánh.
II. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH
NGHIỆP.
Hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp là một chỉ tiêu chất lượng tổng
hợp, nó liên quan tới tất cả các mặt hoạt động sản xuất kinh doanh, do đó nó
chịu tác động của nhiều nhân tố khác nhau.
Muốn đưa ra các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh thì trước hết
doanh nghiệp phải xác định được nhân tố nào tác động đến kinh doanh và tác
động đến hiệu quả kinh doanh, nếu không làm được điều này thì doanh nghiệp
không thể biết được hiệu quả hình thành từ đâu và cái gì sẽ quyết định nó. Xác
định nhân tố ảnh hưởng, ảnh hưởng như thế nào và mức độ, xu hướng tác động
là nhiệm vụ của bất cứ nhà kinh doanh nào.
Nói đến nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh có rất nhiều, nhưng
chúng ta có thể chia làm hai nhóm chính: Nhân tố bên trong doanh nghiệp và
nhân tố ngoài doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra là các doanh nghiệp phải có biện
pháp tác động lên các yếu tố một cách hợp lý, có hiệu quả, làm cho doanh
nghiệp ngày càng phát triển tốt hơn, phát huy tốt hơn các nhân tố tích cực và
nâng cao hiệu quả kinh doanh.