ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG THẾ ANH

GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG THẾ ANH

GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc và pháp luật
Mã số: 62 38 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TSKH. ĐÀO TRÍ ÚC

HÀ NỘI - 2015


LỜI CAM ĐOAN
Nghiên cứu sinh xin cam đoan đây là công trình
nghiên cứu của riêng của nghiên cứu sinh. Các số liệu

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ........................................................................... 8
1.1.

Một số công trình nghiên cứu liên quan đến thi hành án dân sự ........ 8

1.2.

Một số công trình nghiên cứu liên quan đến giám sát thi hành
án dân sự ............................................................................................. 15

1.3.

Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu .............................. 20

KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 22
Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN
DÂN SỰ Ở VIỆT NAM .................................................................... 24
2.1.

Khái niệm, đặc trƣng, vai trò của thi hành án dân sự................... 24

2.1.1. Khái niệm thi hành án dân sự và tính chất của hoạt động thi
hành án dân sự ..................................................................................... 24
2.1.2. Đặc trƣng của thi hành án dân sự ........................................................ 35
2.1.3. Vai trò của thi hành án dân sự............................................................. 39
2.2.

Khái niệm, đặc trƣng, vai trò của giám sát thi hành án dân sự ........ 42

2.2.1. Khái niệm giám sát thi hành án dân sự ............................................... 42

2.5.2. Phƣơng thức giám sát thi hành án dân sự ........................................... 90
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2................................................................................ 96
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
Ở VIỆT NAM .................................................................................... 97
3.1.

Kết quả giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam theo quy
định của pháp luật hiện hành........................................................... 97

3.1.1. Giám sát của nhân dân (công dân) ...................................................... 98
3.1.2. Giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp ..................... 102
3.1.3. Giám sát thi hành án dân sự của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn
thể chính trị - xã hội .......................................................................... 106
3.1.4. Giám sát của Viện Kiểm sát nhân dân qua công tác kiểm sát thi
hành án dân sự ................................................................................... 108


3.1.5. Giám sát thi hành án dân sự của ngƣời đƣợc thi hành án, ngƣời
phải thi hành án và ngƣời có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ............. 110
3.2.

Thực trạng sử dụng hình thức và phƣơng thức giám sát thi
hành án dân sự ở Việt Nam ............................................................ 112

3.2.1. Hình thức giám sát thi hành án dân sự .............................................. 112
3.2.2. Phƣơng thức giám sát thi hành án dân sự ......................................... 113
3.3.

Đánh giá kết quả, hạn chế và nguyên nhân .................................. 122


4.2.3. Nâng cao nhận thức của các cơ quan nhà nƣớc, các tổ chức
đoàn thể và nhân dân đối với giám sát thi hành án dân sự ............... 145
4.2.4. Mở rộng đối tƣợng giám sát, nội dung giám sát, đổi mới hình
thức, phƣơng thức giám sát ............................................................... 146
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 151
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .............................................................................. 154
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 155
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 158


DANH MỤC BẢNG

Số hiệu bảng

Tên bảng

Trang

Bảng 3.1: Kết quả thực hiện giám sát của một số chủ thể từ
năm 2010 đến năm 2014

123


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thi hành án dân sự là hoạt động quan trọng của Nhà nƣớc nhằm đƣa
bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án, Trọng tài thƣơng mại,
quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh ra

đƣơng sự không tự nguyện thi hành, không khởi kiện tại Toà án;
e) Quyết định của Trọng tài thƣơng mại.
2. Những bản án, quyết định sau đây của Toà án cấp sơ thẩm
đƣợc thi hành ngay, mặc dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị:
a) Bản án, quyết định về cấp dƣỡng, trả lƣơng, trả công lao
động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao
động hoặc bồi thƣờng thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất về
tinh thần, nhận ngƣời lao động trở lại làm việc;
b) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Thực hiện các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, để nâng
cao kết quả, hiệu quả của công tác thi hành án dân sự, đáp ứng yêu cầu xây
dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân, trong nhiều năm qua Đảng, Nhà nƣớc ta đã từng bƣớc tiến hành
cải cách về mặt tổ chức và hoạt động của các cơ quan tƣ pháp, trong đó có
Cơ quan Thi hành án dân sự nhƣ: chuyển giao công tác thi hành án dân sự từ
Tòa án nhân dân sang cho Chính phủ quản lý; cải cách và củng cố hệ thống
các Cơ quan Thi hành án dân sự; ban hành nhiều nghị quyết và các Luật liên
quan đến cải cách tổ chức và hoạt động của cơ quan Tƣ pháp nói chung và
Cơ quan Thi hành án dân sự nói riêng nhƣ: Nghị quyết số 08/NQTW ngày
02/01/2002 của Bộ Chính trị về những nhiệm vụ trọng tâm của công tác tƣ
pháp trong thời gian tới, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ
Chính trị về Chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020; Chỉ thị số
20/2001/CT-TTg ngày 11/9/2001 của Thủ tƣớng Chính phủ về tăng cƣờng
và nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự....
Để đảm bảo cho hoạt động thi hành án dân sự đạt đƣợc mục đích đề ra và
2


tuân thủ nghiêm chỉnh các Luật, Nghị quyết của Quốc hội, các văn bản quy
phạm pháp luật; bảo vệ có hiệu quả quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nƣớc, tổ



tố cáo (trong số đó có 40 việc khiếu nại, tố cáo bức xúc kéo dài chƣa đƣợc giải
quyết dứt điểm); số cán bộ, công chức vi phạm pháp luật bị xử lý ký luật và khởi
tố hình sự 114 trƣờng hợp, trong đó: kỷ luật 98 trƣờng hợp; bị khởi tố hình sự,
truy cứu trách nhiệm hình sự và đã xử lý kỷ luật 16 trƣờng hợp.
Nguyên nhân chủ quan, khách quan chủ yếu của nhƣ̃ng tồ n ta ̣i , hạn chế
trong công tać thi hành án dân sƣ̣ nêu trên là do: các quy định của pháp luật nói
chung, quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự nói riêng vẫn còn nhiều bất
cập, chƣa đồng bộ, thiế u khả thi; số lƣợng việc, tiền phải thi hành án phát sinh
mới hàng năm không ngừng tăng cao gây áp lực lớn cho việc quản lý, điều hành
và tổ chức thi hành án; trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ của một bộ phận
Chấ p hành viên, cán bộ, công chƣ́c thi hành án dân sƣ̣ chƣa thƣ̣c sƣ̣ đáp ƣ́ng yêu
cầ u nhiê ̣m vu ̣; vẫn còn hiện tƣợng những nhiễu, thậm chí là “hƣ hỏng”, cản trở
hoặc gây khó khăn cho việc thi hành án để trục lợi nhƣ phát biểu của Phó Thủ
tƣớng Nguyễn Xuân Phúc tại Hội nghị tổng kết công tác thi hành án dân sự năm
2014 và triển khai nhiệm vụ năm 2015 của hệ thống các Cơ quan Thi hành án
dân sự; vẫn còn hiện tƣợng bản án, quyết định đƣợc xét xử nhiều lần với kết quả
trái ngƣợc nhau; bản án, quyết định tuyên không rõ, có sai sót, khó thi hành; ý
thức chấp hành pháp luật của một số cá nhân, tổ chức còn ha ̣n chế, nhiề u trƣờng
hơ ̣p cố tin
̀ h trì hoañ , cản trở, can thiê ̣p trái pháp luâ ̣t vào hoa ̣t đô ̣ng thi hành án
dân sƣ̣....Ngoài ra, ở góc độ theo dõi thi hành pháp luật, mô ̣t nguyên nhân quan
trọng của những tồn tại, hạn chế đã nêu trên là hoạt động giám sát đối với hoạt
đô ̣ng thi hành án dân sƣ̣ cũng còn nhiề u bấ t câ ̣p cả về góc đô ̣ thể chế và thƣ̣c
tiễn; hoạt động giám sát chƣa thực sự trở thành công cụ để đảm bảo cho các quy
đinh
̣ pháp luâ ̣t về thi hà nh án dân sƣ̣; các bản án, quyế t đinh
̣ có hiê ̣u lƣ̣c pháp
luâ ̣t đƣơ ̣c thi hành nghiêm chỉnh. Vì vậy, để nghiên cƣ́u, góp phần đề xuất một

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận án đƣợc thực hiện theo mã số chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà
nƣớc và pháp luật với không gian nghiên cứu là tất cả các tỉnh, thành phố trong
cả nƣớc. Thời gian nghiên cứu đƣợc giới hạn từ sau khi hoạt động thi hành án
dân sự đƣợc chuyển giao từ Tòa án sang cho Chính phủ quản lý (tháng 7/1993).
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
Cơ sở phƣơng pháp luận cho việc nghiên cứu đề tài luận án là các quan
điểm của chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh , quan điểm của
5


Đảng và Nhà nƣớc ta về nhà nƣớc và pháp luật , về xây dựng Nhà nƣớc pháp
quyề n xã hô ̣i chủ nghiã , cải cách bộ máy nhà nƣớc , nhất là đổi mới, nâng cao
hiê ̣u quả hoạt động giám sát của các cơ quan nhà nƣớc . Bên cạnh đó, tác giả
Luận án cũng sử dụng các quan điểm khoa học đƣợc rút ra từ các công trình
nghiên cứu khoa học trong nƣớc và quốc tế.
Các phƣơng pháp nghiên cứu chủ đạo của Luận án là phƣơng pháp duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử. Trong luâ ̣n án, tác giả Luận án cũng sử dụng các
phƣơng pháp truyền thống nhƣ phƣơng pháp lịch ,sử
phân tích, tổng hợp, quy nạp,
so sánh, thống kê, kinh nghiệm từ thực tiễn hoa ̣t đô ̣ng giám sát nói chung, giám
sát đối với hoạt động thi hành án dân sự nói riêng ở nƣớc. Trong
ta
đó:
- Phƣơng pháp lịch sử, phân tích, quy nạp đƣợc sử dụng chủ yếu tại
Chƣơng 2, nêu lên các cơ sở lý thuyết của vấn đề đặt ra, từ đó khái quát hóa
thành những luận điểm, quan điểm làm nền tảng lý thuyết xuyên suốt toàn bộ nội
dung luận án.
- Phƣơng pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê, phỏng vấn, khảo sát
đƣợc áp dụng nhằm làm rõ những nội dung của Chƣơng 3. Đây là chƣơng đánh

sở khoa học và thực tiễn.
- Kết quả nghiên cứu của luận án còn là tài liệu tham khảo cho học tập,
nghiên cứu, giảng dạy ở các cơ sở nghiên cƣ́u , đào tạo chuyên ngành luật học
hoă ̣c có liên quan.
- Việc nghiên cứu về giám sát thi hành án dân sƣ̣ trên cơ sở cách tiếp
cận của khoa học lý luận nhà nƣớc và pháp luật sẽ đóng góp một cách thiết
thực cho việc hoàn thiện cơ chế giám sát nói chung , giám sát thi hành án dân
sƣ̣ nói riêng.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu , kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục ,
nội dung của luận án đƣơ ̣c thể hiê ̣n trong 4 chƣơng, 13 tiết.
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu.
Chương 2: Cơ sở lý luận về giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam.
Chương 3: Thực trạng giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam.
Chương 4: Bảo đảm giám sát thi hành án dân sự ở Việt Nam trong thời
gian tới.

7


Chương 1
TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
Nghiên cứu vấn đề giám sát thi hành án dân sự cần đặt trong tổng thể
của hoạt động thi hành án dân sự, vì vậy, việc đánh giá tổng quan tình hình
nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án tập trung vào những nội dung sau:
1.1. Một số công trình nghiên cứu liên quan đến thi hành án dân sự
Nâng cao kết quả, hiệu quả của hoạt động thi hành án nói chung và thi
hành án dân sự nói riêng luôn là mối quan tâm lớn của các nhà khoa học, các
cơ quan quản lý và ngƣời làm công tác thực tiễn. Trƣớc yêu cầu đổi mới tổ

- “Pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động thi hành án dân sự ở Việt
Nam hiện nay” (2003), Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Quang Thái;
- “Hiệu quả của thi hành án dân sự” (2012), Luận án Tiến sĩ luật học
của tác giả Đặng Đình Quyền;
- “Hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật trong thi hành án dân
sự hiện nay”(2014), Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Tuấn An;
- “Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự thực tiễn áp dụng và
phương hướng hoàn thiện” (2000), Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả
Nguyễn Công Long;
- “Xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự” (2002), Luận văn Thạc sĩ
luật học của tác giả Lê Xuân Hồng;
- “Cơ sở lý luận và thực tiễn khắc phục án dân sự tồn đọng ở Việt Nam
hiện nay” (2003) của tác giả Nguyễn Đức Nghĩa;
- “Đổi mới thủ tục thi hành án dân sự Việt Nam” (2005), Luận văn
Thạc sĩ luật học của tác giả Lê Anh Tuấn;
- “Quan hệ của Cơ quan Thi hành án dân sự với các cơ quan trong việc
phòng ngừa tội chống người thi hành công vụ khi tổ chức cưỡng chế thi hành
án tại thành phố Hồ Chí Minh” (2012) của tác giả Lê Văn Lƣơng;
- “Vài nét về thi hành án dân sự ở Singgapore” của tác giả Nguyễn
Công Bình đăng trên Tạp chí Luật học số 5 năm 1999;
9


- “Xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự - một số vấn đề lý luận và
thực tiễn” đăng trên Thông tin khoa học pháp lý số năm 2001 của Viện Khoa
học pháp lý – Bộ Tƣ pháp;
- “Một số vấn đề về tổ chức và hoạt động thi hành án hiện nay” đăng
trên Thông tin khoa học pháp lý – Bộ Tƣ pháp năm 2002;
- Báo cáo “Tổng kết 10 năm hoạt động thi hành án dân sự - giai đoạn
1993 đến 2003” của Bộ Tƣ pháp, năm 2004;

dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì
dân. Tuy nhiên, cho đến nay quan niệm về thi hành án dân sự và bản chất của
hoạt động thi hành án dân sự vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, chƣa có sự
thống nhất, thừa nhận chung. Có quan niệm cho rằng thi hành án dân sự là
hoạt động tố tụng - hành chính, vì từ khi công tác thi hành án dân sự đƣợc
chuyển giao từ Tòa án sang các cơ quan thuộc Chính phủ thì thẩm quyền thi
hành án dân thuộc về các cơ quan hành pháp, không thuộc Tòa án – cơ quan
Tƣ pháp. Quan điểm khác lại cho rằng thi hành án dân sự là thủ tục tố tụng thi
hành các bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân, gia đình, lao động, quyết
định về tài sản trong bản án, quyết định về hình sự, hành chính và quyết định
khác do Cơ quan Thi hành án dân sự thực hiện theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó cũng có quan điểm coi thi hành án dân sự là hoạt động tố tụng
dân sự, giai đoạn thi hành án là giai đoạn cuối cùng của tố tụng dân sự vì nó
mang đầy đủ tính chất, đặc trƣng của tố tụng dân sự.
Về vị trí, vai trò và cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan làm công tác thi
hành án dân sự, các công trình tập trung nghiên cứu thực trạng tổ chức thi
hành án dân sự ở Việt Nam, từ đó nêu nên những luận điểm, giải pháp và
phƣơng hƣớng đổi mới, hoàn thiện tổ chức cơ quan thi hành án nói chung và
Cơ quan Thi hành án dân sự nói riêng. Đặc biệt là một số công trình nghiên
cứu đã tập trung phân tích, đánh giá thực trạng về quản lý thi hành án dân sự
đặt trong mối quan hệ với các loại thi hành án khác nhƣ thi hành án hình sự,
hành chính để từ đó xác định thi hành án dân sự là một hoạt động phức tạp,
có nhiều nội dung, liên quan đến nhiều ngành nhiều cấp, trong đó đặc biệt
nhấn mạnh tới mối quan hệ giữa thi hành án hình sự và thi hành án dân sự;
11


kiến nghị về việc cần thiết phải tập trung việc quản lý nhà nƣớc về công tác
thi hành án dân sự, hình sự vào một đầu mối do Bộ Tƣ pháp quản lý. Tuy
nhiên, song song với nhận định này, thì hàng loạt câu hỏi đƣợc đặt ra nhƣ:

tích, đánh giá một số nội dung cơ bản của pháp luật thi hành án dân sự hiện
hành để làm rõ nội dung và tác động của các quy định trong thực tiễn thi hành
án dân sự hoặc làm sáng tỏ những điểm mới so với các quy định của pháp luật
về thi hành án dân sự trƣớc đây.
Về các thiết chế bảo đảm tuân thủ pháp luật; bảo vệ quyền, lợi ích hợp
pháp của Nhà nƣớc, cơ quan, tổ chức và công dân trong thi hành án dân sự,
các công trình đã tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến đảm bảo
pháp chế trong thi hành án dân sự; giám sát, kiểm sát, thanh tra, kiểm tra thi
hành án dân sự; xử lý vi phạm hành chính trong thi hành án dân sự. Tuy
nhiên, số lƣợng các công trình nghiên cứu về nội dung này còn rất ít, mà chủ
yếu đƣợc nghiên cứu, đề cập đến trong các báo cáo sơ kết, báo cáo tổng kết
công tác hàng năm của Chính phủ, Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện
Kiểm sát nhân dân tối cao; Bộ Tƣ pháp, Tổng cục Thi hành án dân sự. Các
công trình nghiên cứu này chủ yếu tập trung đánh giá việc thực thi các quy
định của pháp luật thi hành án dân sự trong thực tiễn; thực trạng công tác
thanh tra, kiểm tra, kiểm sát; giám sát thi hành hoạt động tƣ pháp, hoạt động
thi hành án dân sự, từ đó làm nổi bật các vƣớng mắc, bất cập trong thực tiễn
và đề xuất các giải pháp bảo đảm pháp chế, tăng cƣờng giám sát, kiểm sát hay
hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm trong thi hành án dân sự.
Về xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự. Trên cơ sở Nghị quyết số
08/NQ-TƢ của Bộ Chính trị, một số công trình đã chú trọng nghiên cứu vấn
đề xã hội hóa đối với hoạt động thi hành án dân sự nhằm chuyển giao một số
hoạt động thi hành án dân sự ra khỏi khu vực nhà nƣớc, chuyển giao cho tƣ
nhân thực hiện. Tiêu biểu cho hƣớng nghiên cứu này là Số chuyên đề “Xã hội
hóa hoạt động thi hành án dân sự - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của
Viện Khoa học pháp lý Bộ Tƣ pháp; Luận văn Thạc sĩ “Xã hội hóa hoạt động
thi hành án dân sự” của tác giả Lê Xuân Hồng; Đề tài về Thừa phát lại do Sở
13




1.2. Một số công trình nghiên cứu liên quan đến giám sát thi hành
án dân sự
Giám sát, kiểm soát quyền lực trong thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
của bộ máy nhà nƣớc là một trong những vấn đề cơ bản nhằm ngăn ngừa sự
lạm quyền, đảm bảo hiệu quả thi hành pháp luật trong quản lý nhà nƣớc và xã
hội, đặc biệt là từ khi chúng ta thực hiện xây dựng Nhà nƣớc pháp pháp quyề n
xã hội chủ nghĩa Viê ̣t Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Liên quan
đến vấn đề này, đã có nhiều công trình nghiên cứu ở cả góc độ lý luận và thực
tiễn, trong đó tiêu biểu nhƣ:
- “Phân công, phối hợp quyền lực và kiểm soát quyền lực trong xây
dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, Đề tài khoa học (Mã
số KX. 04-28/6-10) do GS.TS Trần Ngọc Đƣờng làm chủ nhiệm;
- “Xây dựng cơ chế pháp lý đảm bảo sự kiểm tra, giám sát của nhân
dân đối với hoạt động của bộ máy Đảng, Nhà nước và các thiết chế tổ chức
trong hệ thống chính trị” (Mã số KX 10 – 07), Đề tài khoa học do GS.TSKH.
Đào Trí Úc làm Chủ nhiệm;
- “Tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội nước ta”, Đề tài khoa
học cấp Bộ năm 2000 – 2001 do PGS.TS. Nguyễn Văn Mạnh làm chủ nhiệm;
- “Đổi mới hoạt động giám sát và xây dựng quy trình giám sát của
Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội”, Đề tài khoa học
năm 2005 do tác giả Đặng Văn Chiến;
- “Sự hạn chế quyền lực nhà nước” (2000) của GS.TS Nguyễn Đăng
Dung, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội;
- “Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa của dân, do dân và vì dân” (2007) của GS.TSKH Đào Trí Úc, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội;
- “Kiểm soát quyền lực nhà nước - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt
Nam hiện nay” (2008) của TS Trịnh Thị Xuyến, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội;
- “Về quyền giám sát tối cao của Quốc hội” (1995) của TS. Phạm Ngọc

Tuyết Mai, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 2 năm 1999;
- “Trao đổi về hoạt động giám sát của Quốc hội” của Hoàng Duy –
Hoàng Minh Hiếu, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 3 năm 2000;
16