CHUYỂN ĐỘNG CỦA CÁC HÀNH TINH VÀ MẶT TRĂNG
TRÊN THIÊN CẦU
Tác giả: Nguyễn Hoài Nam
• Chuyển Động Của Các Hành Tinh
• Chuyển Động Của Mặt Trăng
• Các Pha Của Mặt Trăng
1. Chuyển động của các hành tinh
Sao Thuỷ Mercury, Sao Kim Venus, Sao Hoả Mars, Sao Mộc Jupiter và Sao Thổ
Saturn là các hành tinh bạn có thể nhìn thấy được bằng mắt thường. Tuy nhiên ánh
sáng của chúng mà bạn nhìn thấy không phải là ánh sáng mà chúng có thể tự phát
ra. Ánh sáng đó là ánh sáng do chúng phản xạ lại ánh sáng chiếu đến từ Mặt Trời.
Thiên Vương Tinh Uranus là một hành tinh ởkhá xa chúng ta, thực chất đôi khi người
ta có thể nhìn thấy nó bằng mắt thường nhưng sẽ rất khó để bạn phân biệt nó với
những ngôi sao mờ khác do cấp sao biểu kiến của nó là +5,6. Vàcuối cùng, 2 hành
tinh xa nhất của hệ Mặt Trời chúng ta đã biết là Hải Vương Tinh Neptune và Diêm
Vương Tinh Pluto thì chỉ có thể thấy được qua những chiếc kính thiên văn
(telescope).
Tất cả các hành tinh đều chuyển động quanh Mặt Trời trên một quĩ đạo gần tròn.
Hành tinh nào càng ở xa thì có chu kì chuyển động càng lớn - tức lanò mất nhiều thời
gian hơn để hoàn thành một vòng quay của mình. Ngoài ra, tất cả các hành tinh khi
chuyển động như vậy đều có chung một điểm, đó là chúng chuyển động qunh Mặt
Trời theo cùng một hướng.
Khi quan sát chuyển động của các hành tinh trên Thiên Cầu, bạn sẽ thấy chúng cũng
xuất hiện và di chuyển trên đường Hoàng Đạo. Điều này có thể hiểu được dễ dàng
khi bạn tự lập ra cho mình một mô hình tưởng tượng trong đó các hành tinh chuyển
động quanh Mặt Trời trên cùng một mặt phẳng quĩ đạo của Trái Đất. Và điều đó có
nghĩa là khi quan sát từ Trái Đất, cả Mặt Trời và các hành tinh bạn nhìn thấy đều
thuộc cùng một mặt phẳng. Và điều này cũng có nghĩa là bạn luôn thấy các hành
tinh cũng nhưMặt Trời đều có chuyển động biểu kiến quanh Trái Đất trên cùng một
đường đi.
Sao Thuỷ và sao Kim là hai hành tinh gần Mặt Trời hơn Trái Đất, thế nên khi quan

về Trái Đất.
Một số đặc điểm khác:
• Mặt Trăng chuyển động rất nhanh mỗi đêm trên Thiên cầu, mỗi giờ nó lệch về
hướng Đông (hướng chuyển động của nó quanh Trái đất) hơn 0,5 độ, có nghĩ
là cứ đúng 24 giờ sau, khi quan sát bạn sẽ thấy Trăng gần chân trời Đông hơn
13 độ.
• Việc thay đổi vị trí sau mỗi đêm này cho thấy tốc độ quay khá nhanh của Mặt
Trăng quanh Trái đất.
Khoảng cách từ Trái Đất đén Mặt Trăng lớn hơn 30 lần bán kính Trái Đất
• Mặt Trăng quay quanh Trái đất theo chiều ngược chiều kim đồng hồ. Quĩ đạo
của nó có hình elip gần tròn với độ lệch khoảng cách của điểm xa nhất
vàđiểm gần nhất chỉ có 6%. Chu kì quĩ đạo của nó là 27,3 ngày.
• Quĩ đạo của Mặt Trăng hơi lệch so với quĩ đạo chuyển động của Trái đất
quanh Mặt Trời. Vì thế nên khi quan sát đường đi của nó trên Thiên Cầu, bạn
thấy đường đi của nó lệch so với Hoàng Đạo một góc 5 độ 9 phút.
3 - Các pha của Mặt Trăng
Cũng như các hành tinh, Mặt Trăng không thể có ánh sáng riêng của nó, ánh sáng nó
có được là do sự phản xạ lại ánh sáng của Mặt Trời.
Vì Mặt Trăng chuyển động quanh Trái đất nên sẽ có những thời điểm, một phần ánh
sáng Mặt Trời chiếu đến nó bị Trái đất cản mất. Và vì thế, khi quan sát nó từ Trái
đất, bạn sẽ thấy sự biến đổi về hình dáng vùng được chiếu sáng của nó.
Các pha của Mặt Trăng thường có 8 pha : New (trăng đầu tháng), Waxing Crescent
(lưỡi liềm), First quarter (bán nguyệt), waxing gibbous (trăng khuyết), full (trăng
tròn), waning gibbous (khuyết cuối tháng), 3rd quarter (bán nguyệt), waning
crescent (lưỡi liềm già)

Chu kì pha của Mặt Trăng là 29,5 ngày.
Tại sao mà chu kì này lại dài hơn chu kì quay quanh Trái Đất của Mặt Trăng? Đó là vì
khi Mặt Trăng chuyển động quanh Trái đất thì bản thân Trái Đất cũng luôn có chuyển
động quanh Mặt Trời. Do đó khi Mặt Trăng hoàn thành được một chu kì quĩ đạo thì