Rủi ro và các phương thức xử lý rủi ro Trang RỦI RO & CÁC PHƯƠNG THỨC XỬ LÝ RỦI RO
CHƯƠNG
1
1.1.
MỞ ĐẦU
Trong đời sống sinh hoạt và sản xuất hàng ngày, dù muốn hay không, lúc này hay lúc khác và dù
khoa học kỹ thuật có tiến bộ đến đâu đi nữa, người ta vẫn phải gánh chịu những tổn thất - hậu
quả do rủi ro, trong sự tác động của các nguy cơ đưa tới. Rủi ro, tổn thất nẩy sinh nhiều, nếu
không nói là rất nhiều làm cho các từ “rủi ro”, “nguy cơ", "tổn thất"... đã trở thành phổ biến
trong ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày. Tuy vậy, không phải vì vậy mà ai cũng có thể hiểu, cũng có
thể sử dụng các "từ" các "thuật ngữ" đó một cách chính xác mà không lẫn lộn giữa chúng với
nhau, đặc biệt, khi sử dụng các văn bản có liên quan đến lĩnh vực Bảo hiểm như Giấy chứng
nhận bảo hiểm, Đơn bảo hiểm...cũng như khi cần thiết tiến hành khiếu nại bồi thường trước các
nhà bảo hiểm. Như vậy, để có thể tìm hiểu, khám phá, nghiên cứu lĩnh vực bảo hiểm, để vận
dụng một cách chính xác phương thức bảo hiểm vào xử lý các rủi ro, bất trắc hàng ngày, nhất
thiết, trước tiên phải tìm hiểu các từ ngữ đó. Chúng được coi là những từ "khóa" mang tính dẫn
nhập vào "mảnh đất" của bảo hiểm, giúp cho mọi người hiểu thống nhất theo các hiểu đúng nhất
theo góc độ bảo hiểm. Các thuật ngữ mà chúng tôi lần lượt đề cập đến trong phần này là:
(1) Tổn thất; (2) Khả năng tổn thất;
(3) Rủi ro; (4) Mức độ rủi ro;
(5) Hiểm họa; (6) Nguy cơ.

1.2.
TỔN THẤT
1.2.1. Khái niệm

của đối tượng (trừ trường hợp tổn thất con người).
Căn cứ vào khả năng lượng hóa
a. Tổn thất có thể tính toán hay tổn thất tài chính: là những tổn thất, khi nó phát sinh, có thể
tính toán, xác định được dưới hình thái tiền tệ. Vì vậy, tổn thất nầy còn gọi là tổn thất tài
chánh. Tuy nhiên, cũng cần phân biệt:
- Tổn thất lường trước được;
- Tổn thất không lường trước được.
b. Tổn thất không xác định được hay tổn thất phi tài chính: là những tổn thất, khi nó xẩy ra,
người ta không thể lượng hóa được bằng tiền. Vì vậy, tổn thất nầy còn gọi là tổn thất phi tài
chính. Ví dụ: tổn thất về mặt “tinh thần”.
Tuy nhiên, việc lượng hóa được hay không lượng hóa được bằng tiền cũng còn tùy thuộc vào
mức độ “thị trường hóa”, mức độ phát triển của đời sống kinh tế - xã hội. Do đó, ranh giới
giữa 2 loại tổn thất nầy sẽ không giống nhau ở mọi nơi, mọi lúc và khái niệm “lượng hóa”
chỉ là một khái niệm mang tính chất “lịch sử”.
1.2.3. Ý nghĩa
Đối với đời sống kinh tế - xã hội:
Tổn thất phát sinh làm gián đoạn (tạm thời hoặc vĩnh viễn) quá trình sinh hoạt của một cá
nhân, làm gián đoạn quá trình sản xuất, kinh doanh của các chủ thể kinh doanh. Trên bình
diện rộng, tổn thất phát sinh làm giảm của cải vật chất xã hội, làm gián đoạn, giảm sút hoặc
mất khả năng lao động của con người, làm ảnh hưởng xấu đến quá trình tái sản xuất (giản
đơn và mở rộng) của toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Vì vậy, người ta luôn tìm cách chống lại,
tránh né hoặc giảm thiểu nó trong phạm vi và mức độ có thể có.
Đối với lĩnh vực bảo hiểm:
Tổn thất phát sinh trở thành nhân tố trực tiếp làm cho tác dụng của bảo hiểm được thể hiện
và phát huy một cách cụ thể. Thật vậy, bồi thường tổn thất của bảo hiểm sẽ giúp tái tạo lại
các quá trình sản xuất và sinh hoạt bị làm gián đoạn do có tổn thất phát sinh như đã nói ở
trên, làm cho đời sống kinh tế - xã hội (ở phạm vi rộng lẫn hẹp) đều được tái lập lại thế cân
bằng của nó.

1.3.

1.4.
RỦI RO
1.4.1. Định nghĩa
Như ở phần mở đầu đã đề cập, từ "rủi ro" rất thường được sử dụng trong giao tiếp hằng ngày,
nhưng ít người ngồi lại để tìm ra một định nghĩa cho nó. Điều đặc biệt là, với số ít người (các nhà
kinh tế, các người nghiên cứu bảo hiểm...), định nghĩa về danh từ "rủi ro" được đưa ra rất nhiều,
dưới nhiều góc nhìn khác nhau thậm chí rất khác nhau. Có thể ghi nhận một vài định nghĩa như
sau:
(1) Theo Frank Knight: “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”
(
1)

(2) Theo Irving Preffer: "Rủi ro là tổng hợp những sự ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác
suất"
(2)

(3) Theo Allan Willett: "Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không
mong đợi" (
3)

(4) "Rủi ro là một sự cố không chắc chắn xảy ra hoặc ngày giờ xảy ra không chắc chắn. Để chống
lại điều đó, người ta có thể yêu cầu bảo hiểm"
(4) 1(
)
Frank Knight, Risk, Uncertainty and Profit, Boston: Houghton Mifflin Company, U.S.A. 1921, p. 233
(2) Irving Preffer, Insurance and Economic Theory, Homeword III: Richard Di Irwin, Inc. USA-1956, p. 42
(

Nguyên nhân của Rủi ro
a. Nguyên nhân khách quan: các nguyên nhân được coi là khách quan nếu nó độc lập với hoạt
động của con người. Có thể là:
- Trường hợp bất khả kháng gắn với tự nhiên, hoặc gắn với đời sống xã hội;
- Các trường hợp ngẫu nhiên: gắn liền với hoạt động của con người nhưng nguyên nhân
không rõ ràng, không xác định được
(6)
. Các trường hợp này không ai gây ra các thiệt hại đã
phát sinh, các sự cố xẩy ra không có sự tham gia của con người.
b. Nguyên nhân chủ quan: Biến cố xẩy ra dưới sự tác động của con người. Có thể là:
- Trường hợp chính bản thân nạn nhân tự gây ra tổn thất cho mình (sơ xuất...). Nạn nhân
không thể đòi ai khác bồi thường cho mình (Ở đây chưa đề cập đến rủi ro được bảo hiểm).
- Trường hợp do người thứ 3 khác gây ra. Trong trường hợp này, nạn nhân có thể yêu cầu
người thứ 3 có trách nhiệm phải bồi thường, tuy nhiên, chỉ giới hạn trong khả năng tài chính
của người đó.

1.4.3. Phân loại rủi ro
Rủi ro có thể tính toán và không thể tính toán
Người ta cố gắng phân định rõ và tách biệt hẳn 2 loại rủi ro: có thể tính toán được và không thể
tính toán được.
a. Rủi ro có thể tính toán được hay rủi ro tài chính: là những rủi ro mà tần số xuất hiện cũng
như mức độ trầm trọng của nó có thể tiên đoán được.
b. Rủi ro không thể tính toán được hay rủi ro phi tài chính: người ta không thể (hoặc chưa có
thể) tìm ra được quy luật vận động nên không thể (chưa thể) tiên đoán được xác suất xẩy ra
biến cố trong tương lai. Ví dụ: xác suất của biến cố người ngoài trái đất đổ bộ và tàn sát nhân
loại...Trên thực tế, dường như không có ranh giới rõ ràng cho hai loại rủi ro nêu trên vì ngay cả
khi có thể xác định được xác suất xẩy ra biến cố trong tương lai thì con số đó chỉ có mức độ
chính xác tương đối với một mức độ tin cậy nhất định.

2

chỉ do từng cá nhân và ảnh hưởng đến toàn bộ nhóm người nào đó trong xã hội.
b. Rủi ro riêng biệt: là các rủi ro xuất phát từ từng cá nhân con người. Tác động của các rủi ro
không ảnh hưởng lớn đến toàn bộ xã hội mà chỉ có tác động đến một số ít con người.

1.5.
MỨC ĐỘ RỦI RO
Như đã đề cập ở phần trứơc, một rủi ro được coi là có thể tính tóan nếu xác suất xuất hiện trong
tương lai của nó có thể xác định được. Việc tính toán xác suất xảy ra của một biến cố trong tương
lai trước hết phải dựa trên cơ sở thống kê, xác định tần suất xảy ra biến cố đó trong quá khứ và
phải cân nhắc, tính đến sự thay đổi của các yếu tố cũng như sự xuất hiện những nhân tố mới có thể
tác động đến nó. Như vậy, việc tính toán xác xuất xảy ra rủi ro trong tương lai ít nhiều mang tính
chất phán đoán. Có nghĩa là, sẽ có sự sai biệt nhất định giữa biến cố thực sự (tần suất xảy ra biến
cố trong thực tế) và biến cố dự kiến (xác suất biến cố lý thuyết). Độ sai biệt đó chính là Mức độ rủi
ro. Nói cách khác, Mức độ rủi ro là mức độ dao động của khả năng tổn thất xoay quanh xác suất lý
thuyết của biến cố đó tính trong cùng một thời kỳ.
Kết quả chứng minh toán học cho thấy rằng: Số lượng các đối tượng tham gia mẫu để tính khả
năng tổn thất tăng lên thì sai biệt có thể có giữa biến cố thật sự và biến cố dự kiến sẽ tăng lên. Tuy
nhiên, tốc độ tăng độ sai biệt chậm hơn tốc độ độ tăng của số lượng đối tượng tham gia vào mẫu.
Nói cách khác, số trường hợp sai biệt sẽ tăng lên khi tăng kích thước của mẫu nhưng tỷ lệ sai biệt
lại giảm xuống tức Mức độ rủi ro được giảm thiểu.