Lý luận về các vấn đề môi trưòng
I. Các khái niệm cơ bản.
1. Khái niệm môi trường
Môi trường là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người
có ảnh hưởng tới con người và tác động qua lại với các hoạt động sống của
con người như: Không khí, nước, đất, sinh vật, xã hội loài người…
2. Ô nhiễm môi trường
Là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn
môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật.
Nguyên nhân ô nhiễm môi trường là các hoạt động nhân tạo của con người
hoặc các quá trình tự nhiên. Có nhiều phương pháp đánh giá mức độ ô nhiễm
môi trường, dựa vào tình trạng sức khỏe và bệnh tật của con người và sinh vật,
dựa vào các thang tiêu chuẩn chất lượng môi trường.
Ví dụ:
Nồng độ bụi, CO
2
, SO
2
…vượt tiêu chuẩn cho phép tại các đô thị và khu
công nghiệp, được gọi là ô nhiễm không khí.
Ô nhiễm nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước, có hại cho
hoạt động sống bình thường của sinh vật và con người, bởi sự có mặt của một
hay nhiều hóa chất lạ vượt qua ngưỡng chịu đựng của sinh vật.
Tại Điều 92 luật bảo vệ môi trường 2005, có 3 cấp độ ô nhiễm môi trường
là:
• Ô nhiễm: Hàm lượng một hoặc nhiều chất gây ô nhiễm vượt quá tiêu
chuẩn về chất lượng môi trường.
• Ô nhiễm nghiêm trọng: Khi hàm lượng của 1 hoặc nhiều hóa chất, kim
loại nặng vượt quá tiêu chuẩn về chất lượng môi trường từ 3 lần trở lên
hoặc hàm lượng của một hoặc nhiều chất vượt quá tiêu chuẩn về chất
lượng môi trường từ 5 lần trở lên.

dụng khí CFC và các khí NO
x
.
Sa mạc hóa đất đai: Do nhiều nguyên nhân như bạc mầu, mặn hóa, phèn hóa,
khô hạn. Bên cạnh đó, việc sử dụng đất canh tác cho các mục đích phi nông
nghiệp đang gia tăng. Hiện nay, có 14 triệu km
2
đất canh tác, vào đầu thế kỉ XXI
theo dự báo: một phần ba diện tích này bị sử dụng vào mục đích phi nông
nghiệp.
Suy thoái trữ lượng nước ngầm biểu hiện bởi giảm công suất khai thác, hạ
thấp mực nước ngầm, lún đất.
Suy thoái các hệ sinh thái biển như hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái rừng
ngập mặn, cỏ biển…Suy giảm trữ lượng các loài sinh vật biển và giảm tính đa
dạng sinh học biển.
Rừng đang bị suy giảm về số lượng và chất lượng: Hiện nay toàn thế giới có
khoảng gần 3 tỷ ha rừng với lượng gỗ khoảng 300 tỷ m
3
. Hàng năm, khoảng 30
triệu ha rừng bị suy giảm do khai thác gỗ và các nguyên nhân khác. Nhiều khu
rừng nhiệt đới đang bị khai thác và bị hủy diệt, trong đó có các khu rừng ở khu
vực Đông Nam Á. Nguyên nhân suy giảm diện tích rừng là khai thác gỗ củi quá
mức, mở rộng diện tích đất nông nghiệp, xây dựng các công trình công nghiệp
và dân sinh và suy thoái môi trường.
Số loài động thực vật bị tiêu diệt đang gia tăng: Tổng số các loài sinh vật đã
biết là 30 triệu, so với khoảng 100 triệu loài có thể phát hiện trên trái đất. Hàng
năm, trung bình có khoảng 30.000 loài bị diệt chủng. Đây là tổn thất rất lớn của
con người. Nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự suy giảm số lượng các chủng
loài động thực vật là sự suy thoái chất lượng môi trường sống, mất nơi cư trú,
khai thác, săn bắn quá mức và các nguyên nhân tự nhiên khác.

các hoạt động phát triển kinh tế xã hội. Còn nếu vì những lí do khác nhau mà ô
nhiễm môi trường vẫn xảy ra thì kiểm soát ô nhiễm môi trường chính là hoạt
động xử lý, khắc phục hậu quả, phục hồi lại tình trạng môi trường như trước khi
bị ô nhiễm.
Chủ thể của kiểm soát ô nhiễm môi trường không chỉ là Nhà Nước mà còn là
các doanh nghiệp, các cộng đồng dân cư, các hiệp hội ngành nghề, các tổ chức,
hộ gia đình và cá nhân.
Biện pháp thực hiện: Không chỉ được thực hiện bằng các biện pháp mệnh
lệnh – kiểm soát, bằng các công cụ hành chính mà còn được thực hiện đồng bộ
bằng các công cụ kinh tế, các biện pháp kỹ thuật, các giải pháp công nghệ, các
yếu tố xã hội và yếu tố thị trường… trong đó yếu tố thị trường, yếu tố xã hội
ngày càng được quan tâm, cân nhắc và lựa chọn.