Lý luận chung về công tác tiêu thụ hàng hoá và xác
định kết quả tiêu thụ tại doanh nghiệp thơng mại
I/ cơ sở lý luận về công tác kế toán ở doanh nghiệp thơng mại
1/ Một số khái niệm
Thơng mại là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng. Hoạt động
thơng mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thơng mại của thơng nhân làm
phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thơng nhân với nhau hoặc giữa các thơng
nhân với các bên có liên quan bao gồm việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ
thơng mại và các hoạt động xúc tiến thơng mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc
nhằm thực hiện các chính sách xã hội.
Thơng nhân có thể là các cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự hay các hộ
gia đình, tổ hợp tác hoặc các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế theo quy
định của pháp luật.
Hoạt động kinh doanh thơng mại là hoạt động lu thông phân phối hàng hoá
trên thị trờng buôn bán của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với
nhau, nội thơng là lĩnh vực hoạt động thơng mại trong từng nớc thực hiện quá
trình lu chuyển hàng hoá từ nơi sản xuất nhập khẩu tới nơi tiêu dùng.
Hoạt động thơng mại có đặc điểm cơ bản sau:
- Đặc điểm về hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thơng mại
là lu chuyển hàng hoá. Lu chuyển hàng hoá là sự tổng hợp các hoạt động thuộc
quá trình mua bán, trao đổi và dự trữ hàng hoá.
- Đặc điểm về hàng hoá: hàng hoá kinh doanh thơng mại gồm các loại vật t, sản
phẩm có hình thái vật chất hay không có hình thái mà doanh nghiệp mua về để
bán.
- Đặc điểm về phơng thức lu chuyển hàng hoá: Lu chuyển hàng hoá trong kinh
doanh thơng mại có thể theo một trong hai phơng thức bán buôn và bán lẻ. Bán
buôn hàng hoá là bán cho ngời kinh doanh trung gian chứ khồng bán thẳng cho
ngời tiêu dùng, bán lẻ hàng hoá là bán thẳng cho ngời tiêu dùng từng cái một.
- Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: Tổ chức kinh doanh thơng mại có nhiều mô
hình khác nhau nh tổ chức công ty bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp,
công ty môi giới, công ty xúc tiến thơng mại

ràng. Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng đều
nhằm mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận, lợi nhuận phản ánh trình độ và kết quả
kinh doanh của doanh nghiệp đồng thời là phơng tiện duy trì tái sản xuất mở rộng.
Hoạt động tiêu thụ trong nền kinh tế thị trờng là tấm gơng phản chiếu tình hình
sản xuất kinh doanh lãi hay lỗ là thớc đo sự cố gắng chất lợng sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp .
Tiêu thụ là cơ sở hình thành doanh thu và lợi nhuận tạo ra thu nhập để bù
đắp chi phí bỏ ra, bảo tồn và phát triển vốn kinh doanh thông qua các phơng thức
tiêu thụ phù hợp với nhu cầu khách hàng và cả khâu phục vụ sau bán hàng nhằm
kích thích nhu cầu tiêu dùng. Đối với các doanh nghiệp thơng mại áp dụng những
phơng thức tiêu thụ đúng đắn đảm bảo cho ngời tiêu dùng những hàng hoá tốt sẽ
đẩy mạnh doanh số bán ra, nâng cao doanh thu, thị trờng đợc mở rộngvà khẳng
định mối quan hệ của doanh nghiệp với các đối tác kinh doanh.
Đồng thời với việc tiêu thụ hàng hoá và xác định kết quả là cơ sở đánh giá
hiệu quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ phát triển của
doanh nghiệp. Trên cơ sở đó xác định phần nghĩa vụ phải thực hiện với Nhà nớc,
giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế Nhà nớc với tập thể và cá nhân
ngời lao động. Xác định đúng kết quả tiêu thụ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp
hoạt động tốt trong các kỳ kinh doanh tiếp theo và cung cấp số liệu cho các bên
hữu quan.
Nh vậy tiêu thụ hàng hoá có ý nghĩa to lớn trong việc thúc đẩy nguồn lực
và phân bổ nguồn lực có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân và
doanh nghiệp nói riêng. Nhất là trong điều kiện hiện nay, tiêu thụ hàng hoá phản
ánh khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thơng trờng, mỗi doanh nghiệp
phải xác định đợc vị trí quan trọng của tiêu thụ hàng hoá từ đó vạch ra hớng đi
đúng đắn đảm bảo cho sự thành công của doanh nghiệp. Mặt khác, trong điều
kiện nền kinh tê thị trờng hiện nay các quan hệ kinh tế đối ngoại phát triển mạnh
mẽ, việc tiêu thụ hàng hoá thúc đẩy sản xuất trong nớc phát triển tạo nên sức
mạnh của đất nớc trên trờng quốc tế tạo nên cân đối trong cán cân thanh toán
quốc tế.

phơng thức tiêu thụ khác nhau để phục vụ nhu cầu khách hàng, với mỗi phơng
thức tiêu thụ khác nhau cách hạch toán cũng khác nhau.
4.1: Bán buôn
Bán buôn hàng hoá là phơng thức bán hàng cho các đơn vị thơng mại, các
doanh nghiệp sản xuất để thực hiện gia công, bán ra hoặc chế biến bán ra. Hàng
hoá thờng đợc bán theo lô hàng hoặc với số lợng lớn, giá bán biến động tuỳ thuộc
vào khối lợng hàng bán và phơng thức thanh toán. Hình thức thanh toán ở đây chủ
yếu bằng tiền gửi ngân hàng.
Các phơng thức bán buôn:
Bán buôn qua kho:
Bán buôn hàng hoá qua kho là phơng thức bán buôn hàng hoá mà trong đó
hàng bán phải đợc xuất từ kho của doanh nghiệp. Theo phơng thức này có hai
hình thức:
- Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên
mua cử đại diện đến kho doanh nghiệp thơng mại để mua hàng. Doanh nghiệp th-
ơng mại xuất kho hàng hoá giao trực tiếp cho đại diện bên mua, sau khi đại diện
bên mua nhận đủ hàng thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ hàng hoá đợc xác định
là tiêu thụ.
- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển thẳng: theo hình thức này căn cứ
vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thơng mại xuất kho
hàng hoá, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc đến nơi theo hợp đồng. Chi phí
vận chuyển có thể do bên bán hoặc bên mua chịu. Nếu doanh nghiệp thơng mại
chịu chi phí thu mua thì sẽ hạch toán vào chi phí bán hàng, nếu bên mua chịu thì
doanh nghiệp thơng mại sẽ thu tiền bên mua.
Bán buôn vận chuyển thẳng
Theo phơng thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua
không đa về kho, vận chuyển thẳng cho bên mua. Phơng thức này thực hiện theo
hai hình thức:
- Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Theo hình thức này,
công ty bán buôn vừa tiến hành thanh toán với bên cung cấp về hàng mua vừa tiến

thu.
Hình thức bán hàng tự động
Bán hàng tự động là hình thức bán lẻ hàng hoá mà trong đó các doanh
nghiệp thơng mại sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một vài
loại hàng nào đó đặt tại nơi công cộng.
4.3: Một số phơng thức tiêu thụ khác
Bán hàng theo phơng thức gửi đại lý
Là phơng thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thơng mại giao hàng cho
cơ sở đại lý gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Bên nhận đại lý trực tiếp bán
hàng thanh toán với khách hàng và đợc hởng hoa hồng đại lý bán. Số hàng doanh
nghiệp gửi đại lý vẫn cha coi là tiêu thụ, việc tiêu thụ xác định khi doanh nghiệp
thơng mại đợc cơ sở đại lý gửi tiền hàng hay chấp nhận thanh toán hoặc gửi thông
báo về số hàng bán đợc.
Bán hàng theo phơng thức hàng đổi hàng
Theo phơng thức hai bên trao đổi trực tiếp với nhau những hàng hoá có giá
trị tơng đơng. Trong phơng thức này:
- Ngời bán đồng thời là ngời mua, ngời mua đồng thời là ngời bán, việc mua bán
diễn ra đồng thời và liên kết với nhau.
- Mục đích của việc trao đổi hàng này là giá trị sử dụng.
- Hai bên cố gắng thực hiện cân bằng thơng mại: cân bằng về mặt hàng, cân
bằng về giá trị, giá cả, điều kiện giao hàng.
Giá thực tếhàng hoá xuất dùng
Giá đơn vịbình quân
Số lượng hàng hoáxuất dùng
=
*
Giá đơn vị bình quâncả kỳ dự trữ
Giá thực tế hàng hoá tồn ĐK và nhập TKLượng thực tế tồn ĐK và nhập TK
=
=

lâu. Phơng pháp này thờng áp dụng ở những doanh nghiệp có ít chủng loại hàng
hoá và số lần nhập, xuất mỗi mặt hàng không nhiều.
Giá thực tế hàng hoá tồn kho ĐK(hoặc cuối
KT)
Giá đơn vị bình quân
cuối kỳ trớc