những vấn đề lý luận chung về phân tích
chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây
lắp trong các doanh nghiệp xây lắp.
I. Khái niệm, phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp.
1. Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản và sản phẩm xây lắp ảnh hởng
đến quá trình hình thành chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
Khác với các ngành sản xuất vật chất khác, ngành xây dựng cơ bản là ngành
có khả năng tái sản xuất tài sản cố định cho tất cả các ngành trong nền kinh tế
quốc dân. Nó tạo ra cơ sở vật chất cho toàn xã hội, cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế
quốc dân, tăng cờng tiềm lực kinh tế, lẫn quốc phòng cho đất nớc. Ngành xây
dựng cơ bản có nhiều đặc điểm riêng biệt xuất phát từ tính đặc thù của sản phẩm
ngành xây dựng và sản xuất xây dựng. Chúng có ảnh hởng lớn đến việc tổ chức
sản xuất và quản lý tài chính trong ngành xây dựng.
- Sản phẩm xây lắp có tính chất cố định: Sản phẩm xây dựng sau khi hoàn
thành thì không thể di chuyển từ nơi này sang nơi khác, mà nơi sản xuất đồng thời
là nơi sử dụng công trình sau này. Do đó, các điều kiện địa chất, thuỷ văn, cơ sở
hạ tầng ở nơi địa điểm xây dựng công trình đợc lựa chọn có ảnh hởng rất lớn đến
quá trinhf xây dựng và khai thác công trình, vì thế trong quản lý kinh tế xây dựng
phải nâng cao chất lợng công tác quy hoạch, điều tra, khảo sát để lựa chọn địa bàn
xây dựng.
Mặt khác, do sản phẩm xây dựng cố định nên lực lựơng sản xuất của ngành
xây dựng thờng xuyên di chuyển từ công trình này sang công trình khác. Điều đó
có ảnh hởng lớn đến sự ổn định của ngời lao động, chi phí cho khâu di chuyển đòi
hỏi công tác quản lý xây dựng cơ bản phải đặc biệt chú ý.
- Sản phẩm xây dựng có thời gian sử dụng lâu dài: Sản phẩm của xây dựng
cơ bản thờng tồn tại và hoạt động trong nhiều năm và có thể tồn tại vĩnh viễn. Đặc
điểm này đòi hỏi phải đặc biệt chú trọng tới công tác quản lý chất lợng sản phẩm
trong tất cả các khâu từ điều tra, khảo sát, thiết kế cho đến thi công, nghiệm thu
và bàn giao công trình.
- Sản phẩm xây dựng có quy mô lớn, kết cấu phức tạp: Quy mô của sản
phẩm xây dựng đợc thể hiện về mặt hiện vật là hình khối vật chất lớn, về mặt giá

xuất kinh doanh của mình. Để thực hiện đợc điều này, trớc hết chúng ta phải cùng
tìm hiểu khái niệm về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
2. Chi phí sản xuất xây lắp.
2.1 Khái niệm chi phí sản xuất xây lắp.
Sự phát sinh và phát triển của xã hội loài ngời gắn liền với quá trình sản xuất.
Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp của cả 3 yếu tố: T liệu lao động, đối tợng
lao động và sức lao động. Đồng thời, quá trình sản xuất cũng chính là quá trình
tiêu hao của chính các yếu tố trên. Vì thế, sự hình thành nên các chi phí sản xuất
để tạo ra giá trị sản phẩm sản xuất là tất yếu khách quan, không phụ thuộc vào
yếu tố chủ quan của ngời sản xuất .
Trong nền kinh tế nói chung, đặc biệt là nền kinh tế thị trờng, hoạt động sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp thực chất là việc sản xuất sản phẩm ra thị trờng
nhằm mục đích kiếm lời. Đó chính là quá trình doanh nghiệp phải bỏ ra những chi
phí nhất định, những chi phí đó biểu hiện dới hình thức hiện vật hay giá trị, đó là
điiêù kiện vật chất bắt buộc để các doanh nghiệp có đợc thu nhập. Do vậy,để tồn
tại, phát triển và kinh doanh mang lại lợi nhuận cao, các doanh nghiệp phải tìm
mọi cách để quản lý tốt chi phí của mình. Muốn vậy, các nhà quản lý doanh
nghiệp cần phải nắm chắc bản chất và khái niệm chi phí sản xuất. Vậy chi phí sản
xuất kinh doanh là gì? Ta có cách hiểu chung nhất về chi phí sản xuất nh sau :
Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí về lao động
sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp thực tế đã chi ra để tiến hành các
hoạt động sản xuất trong một kỳ kinh doanh nhất định.
Đối với doanh nghiệp xây lắp: Doanh nghiệp xây lắp là một đơn vị kinh tế cơ
sở, có t cách pháp nhân, đợc Nhà nớc giao vốn có trách nhiệm sử dụng vốn có
hiệu quả, bảo toàn vốn, phát triển vốn và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ với Ngân
sách nhà nớc, hoạt động nhằm mục tiêu kinh tế Nhà nớc giao.
Là một doanh nghiệp thuộc ngành sản xuất vật chất, hoạt động sản xuất
mang tính đặc thù, khác với các ngành sản xuất khác. Địa điểm sản xuất không cố
định, sản phẩm là những công trình, hạng mục công trình có kết cấu phức tạp,
mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất dài phải lập dự toán cho từng công trình,

sản xuất .
Mỗi yếu tố chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ đều có mục đích và công
dụng nhất định. Theo cách phân loại này các khoản chi phí có mục đích, công
dụng giống nhau đợc xếp vào cùng một khoản chi phí ,không cần xét đến khoản
mục chi phí đó có nội dung kinh tế nh thế nào. Chi phí sản xuất xây lắp đợc chia
thành các khoản mục sau: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực
tiếp, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung.
- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí về các loại vật liệu chính, vật
liệu phụ, vật kết cấu, vật liệu luân chuyển (ván khuôn, đà giáo) cần thiết để tạo
nên sản phẩm xây lắp, không bao gồm chi phí vật liệu đã tính vào chi phí sử dụng
máy thi công, chi phí sản xuất chung.
- Chi phí nhân công trực tiếp: là chi phí tiền công, tiền lơng, các khoản
phụ cấp có tính chất lơng của công nhân trực tiếp xây lắp, khoản mục này không
bao gồm các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ tính trên tiền lơng của công nhân
trực tiếp sản xuất xây lắp và chi phí tiền lơng nhân viên quản lý đội, nhân viên
điềukhiển máy thi công.
- Chi phí sử dụng máy thi công: là toàn bộ chi phí sử dụng xe, máy thi
công phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất xây lắp công trình bao gồm: Chi
phí khấu hao máy thi công; Chi phí sửa chữa lớn, sửa chữa thờng xuyên máy thi
công; chi phí tiền lơng của nhân viên điều khiển máy và phục vụ máy thi công;
Chi phí nhiên liệu và động lực dùng cho máy thi công và các khoản chi phi khác
liên quan trực tiếp đến việc sử dụng máy thi công nh chi phí di chuyển, tháo, lắp
máy thi công Khoản mục chi phí sử dụng máy thi công không bao gồm khoản
trích BHXH, BHYT, KPCĐ tính trên tiền lơng nhân viên điều khiển máy thi công.
- Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí trực tiếp khác ngoài các
khoản chi phí trên phát sinh ở tổ đội, công trờng xây dựng bao gồm: Lơng nhân
viên quản lý đội, các khoản BHXH, BHYT, KPCĐ tính trên tiền lơng phải trả cho
công nhân trực tiếp sản xuất xây lắp, nhân viên quản lý đội, công nhân điều khiển
máy thi công, Khấu hao tài sản cố định dùng chung cho hoạt động của tổ, đội và
chi phí khác liên quan đến hoạt động của tổ, đội.

- Chi phí hỗn hợp là chi phí mà bản thân nó gồm các yếu tố của định phí và
biến phí.
Phân loại chi phí theo cách này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản
lý của doanh nghiệp, phân tích điểm hoà vốn và phục vụ cho việc ra quyết định
quản lý cần thiết để hạ giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh.
Ngoài các cách phân loại chi phí sản xuất trên tuỳ thuộc vào yêu cầu công
tác quản lý chi phí sản xuất xây lắp có thể phân loại theo các tiêu chí khác nhau:
phân loại chi phí sản xuất theo nội dung kinh tế của chi phí, phân loại chi phí theo
mối quan hệ giữa chi phí sản xuất với quy trình công nghệ, phân loại theo thẩm
quyền ra quyết định.
3. Giá thành sản phẩm xây lắp.
3.1. Khái niệm giá thành sản phẩm xây lắp.
Trong quá trình sản xuất ở doanh nghiệp xây lắp phải bỏ ra các khoản chi phí
sản xuất , mặt khác kết quả sản xuất mà doanh nghiệp thu đợc là những sản phẩm,
công việc xây lắp nhất định đã hoàn thành. Những sản phẩm, công việc xây lắp
đã hoàn thành cần phải tính đợc giá thành thực tế, tức là những chi phí đã bỏ ra để
sản xuất ra chúng.
Giá thành sản phẩm xây lắp là toàn bộ những chi phí về lao động sống,
lao động vật hoá và các chi phí khác biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp xây
lắp bỏ ra để hoàn thành khối lợng xây lắp công trình, hạng mục công trình
theo quy định.
Sản phẩm xây lắp có thể là khối lợng công việc hoặc giai đoạn công việc có
dự toán riêng, có thể lá công trình, hạng mục công trình đã hoàn thành toàn bộ.
Khác với các doanh nghiệp sản xuất khác, giá thành sản phẩm xây lắp mang tính
chất cá biệt, mỗi công trình, hạng mục công trình hay khối lợng xây lắp khi đã
hoàn thành đều có giá thành riêng.
Giá thành sản phẩm xây lắp là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh chất lợng
hoạt động sản xuất, phản ánh kết quả sử dụng các loại tài sản, vật t, lao động, tiền
vốn trong quá trình sản xuất, cũng nh các giải pháp kinh tế kỹ thuật mà doanh
nghiệp đã sử dụng nhằm tiết kiệm chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm.