BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
................/...............

BỘ NỘI VỤ
......../.......

HỌC VIỆN HÀNH
CHÍNH QUỐC
GIA
NGUYỄN
PHÚC NAM

QUYỀN CON
NGƯỜI TRONG
GIẢI QUYẾT
CÁC
VỤ
VIỆC
HÔN
NHÂ
N VÀ
GIA
ĐÌNH


– TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN
HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH


HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS.
TRƯƠNG HỒ HẢI

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM
2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Nội dung cũng như những số liệu trình bày trong luận văn
hoàn toàn trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa
được công bố trong bất cứ công trình nào khác.
Thừa Thiên Huế, ngày

tháng năm

2018 Học viên

Nguyễn Phúc Nam


LỜI CẢM ƠN

1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quyền con người trong giải quyết các

vụ, việc hôn nhân và gia đình:.................................................................................... 7
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn

nhân và gia đình ở nước ta.......................................................................................... 7
1.1.2 Vai trò của quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia

đình:............................................................................................................................................. 11
1.2. Nội dung quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn nhân và gia

đình:............................................................................................................................................ 14
1.3. Các yếu tố bảo đảm quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn nhân

và gia đình:............................................................................................................................. 27
Tóm tắt chương 1.............................................................................................................. 31
Chương 2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG QUYỀN
CON NGƯỜI TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ VIỆC HÔN NHÂN VÀ
GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH
QUẢNG BÌNH........................................................................................................................ 32


2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến Quyền con người trong giải quyết các vụ việc

hôn nhân và gia đình - Từ thực tiễn Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh

Quảng Bình............................................................................................................................ 32
2.1.1. Khái quát chung về đặc điểm chính trị, kinh tế - xã hội của huyện Bố Trạch,

tỉnh Quảng Bình.................................................................................................................. 32

3.1.3. Yêu cầu cải cách tư pháp............................................................................... 82
3.2. Giải pháp tăng cường quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn

nhân và gia đình................................................................................................................. 84
3.2.1. Giải pháp chung.................................................................................................... 84
3.2.2. Giải pháp riêng....................................................................................................... 99
3.3. Kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm tạo điều kiện bảo
đảm quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn nhân và gia đình. . 109

3.3.1. Kiến nghị với Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện Bố

Trạch......................................................................................................................................... 109
3.3.2. Kiến nghị với Tòa án nhân dân Tối cao............................................. 110
Tóm tắt chương 3............................................................................................................ 111
KẾT LUẬN............................................................................................................................. 111
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.Dưới đây là bảng số liệu giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình

của Toà án nhân dân huyện Bố Trạch (từ năm 2013- 2017)................40
Bảng 2.2. Bảng số liệu về tỷ lệ giải quyết thông qua hoà giải...........41


MỞ ĐẦU
1. Lý do chon đề tài luận văn
Quyền con người là một trong những vấn đề thiêng liêng, cơ bản của bất
cứ quốc gia nào. Quyền con người phải được ghi nhận trong Hiến pháp và
pháp luật mà bất cứ quốc gia nào cũng phải thực hiện. Để đạt được mục tiêu

Bên cạnh đó, kéo theo sự phát triển của nền kinh tế thì các mâu thuẫn
nảy sinh trong xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp, đặc biệt trong mối quan
hệ hôn nhân và gia đình. Số vụ việc về hôn nhân và gia đình mà toàn ngành
cũng như Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình thụ lý đã gia
tăng mỗi năm. Ngoài bảo đảm giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình
đúng với các quy định của pháp luật thì bảo đảm quyền con người trong giải
quyết các vụ, việc hôn nhân và gia đình luôn được lãnh đạo Tòa án nhân dân
huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình quan tâm chỉ đạo và đã đạt được nhiều
thành tích đáng ghi nhận. Tuy nhiên quá trình thực hiện cũng còn nhiều bất
cập, vướng mắc, hạn chế tồn tại thuộc trách nhiệm của Toà án nói chung và
chất lượng giải quyết, xét xử của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh
Quảng Bình nói riêng. Chính vì vậy, trong bối cảnh cả nước cũng như tỉnh
Quảng Bình đang tiếp tục thực hiện chương trình cải cách Tư pháp theo Nghị
quyết số 48/NQ-TW ngày 24/05/2005 của Ban chấp hành Trung ương về chiến
lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định
hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Ban
chấp hành Trung ương về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và thực
hiện các Nghị quyết, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND Tỉnh thì tăng cường
quyền con người trong giải quyết, xét xử nói chung và trong giải quyết các vụ

việc hôn nhân và gia đình nói riêng là yêu cầu bức
trên, tôi đã chọn đề tài “Quyền con người trong

2

thiết.

Xuất phát từ lý do



3


và gia đình; đó là những tiền đề, tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu đề
tài. Tuy nhiên, các bài viết trên hoặc nghiên cứu chung về vấn đề quyền con
người trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân hoặc nghiên cứu về một
khía cạnh nào đó của hoạt động giải quyết, xét xử các tranh chấp về hôn nhân
và gia đình. Song đến nay, chưa có một công trình khoa học nào phân tích
một cách toàn diện, đầy đủ và có hệ thống dưới góc độ lý luận và thực tiễn về
quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình đặc biệt là
tại Toà án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Vì vậy đó chính là lý do
để tôi chọn chủ đề này làm đề tài luận văn Cao học Luật của mình.

3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn:
Mục đích:
- Có ý nghĩa thực tiễn góp phần tăng cường bảo đảm quyền con
người trong giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình của tỉnh Quảng
Bình nói chung và tại Toà án nhân dân huyện Bố Trạch nói riêng.

- Đóng góp cho công tác tăng cường chất lượng, hiệu quả
giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình của tỉnh Quảng Bình
nói chung và Toà án nhân dân huyện Bố Trạch nói riêng .
- Đóng góp một phần vào thành quả của chương trình cải cách tư
pháp theo tinh thần Nghị quyết số 48/NQ-TW, Nghị quyết số 49/NQ -TW tại
Việt Nam nói chung và huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình nói riêng.
Đồng thời, luận văn cung cấp cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, là tài liệu
tham khảo cho những người trực tiếp làm công tác giải quyết các vụ việc hôn
nhân và gia đình trong hệ thống Toà án nhân dân; công tác giảng dạy, học tập
trong các trường Đại học chuyên ngành Luật và không chuyên ngành Luật.


nghiên cứu cụ thể là phân tích, đối chiếu, so sánh, thống kê và
tổng hợp; phương pháp phân tích quy phạm cũng được tác giả
vận dụng để phân tích, bình luận nội dung của một số chế định.

5


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn:
Luận văn đề cập khá toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn của
quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình tại
Toà án nhân dân huyện Bố trạch, tỉnh Quảng Bình trong bối cảnh tỉnh
Quảng Bình đang tiếp tục phát huy hiệu quả của chương trình cải cách tư
pháp theo Nghị quyết số 48/NQ-TW và Nghị quyết số 49/NQ- TW. Với
những kết quả mà luận văn đạt được, tác giả hy vọng sẽ góp một phần
nhỏ vào việc bảo đảm quyền con người trong giải quyết các vụ việc hôn
nhân và gia đình của tỉnh Quảng Bình nói chung và của Toà án nhân dân
huyện Bố Trạch nói

riêng.

7. Kêt cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền con người trong giải
quyết các vụ việc hôn nhân và gia đình.
Chương 2: Thực trạng quyền con người trong giải quyết các vụ việc
hôn nhân và gia đình của Toà án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Chương 3: Quan điểm, giải pháp và kiến nghị tăng cường

nhà nước và pháp điển hoá các quyền tự nhiên của

7


con người dưới hình thức các quyền công dân. Như vậy, khái niệm
quyền con người xuất hiện trước khái niệm quyền công dân và về bản
chất, quyền con người bao hàm và chứa đựng các quyền công dân
được các nhà nước thừa nhận và áp dụng cho công dân của mình.
Ở Việt Nam, quyền con người được quy định trong Hiến pháp và được
thể chế hoá bằng các luật, đạo luật nhằm ghi nhận và bảo vệ quyền con người
trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó quan hệ hôn nhân và gia đình
là lĩnh vực thể hiện quyền con người cụ thể nhất và có giá trị ảnh hưởng sâu
sắc nhất đối với mỗi con người. Chính vì vậy, dù ở bất cứ giai đoạn phát triển
nào, chế độ xã hội nào, gia đình cũng luôn được Nhà nước quan tâm tác động
bằng chính sách, điều chỉnh và bảo vệ bằng pháp luật.
Hiện nay, qua các tài liệu nghiên cứu chưa hình thành khái niệm cụ thể
về quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn nhân và gia đình. Mà
qua phân tích khái niệm quyền con người nói chung ở trên ta có thể hiểu khái
niệm một cách chung nhất về quyền con người trong hoạt động giải quyết các
vụ, việc hôn nhân và gia đình là hoạt động của Tòa án thông qua các Thẩm
phán hoặc Hội đồng xét xử căn cứ vào các quy định của Hiến pháp, pháp luật
tố tụng dân sự, pháp luật hôn nhân và gia đình cùng các quy định khác của
pháp luật nhằm bảo đảm các quyền con người trong suốt quá trình giải quyết
các vụ, việc hôn nhân và gia đình theo các trình tự mà pháp luật quy định.

Từ khái niệm đó chúng ta có thể đưa ra những đặc điểm cơ
bản của quyền con người trong hoạt động giải quyết các vụ, việc
hôn nhân và gia đình như sau:
Một là, quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn

dân được thực hiện quyền tự bảo vệ mình. Trong mọi trường hợp, Tòa án
tuyệt đối không được gây khó dễ cho việc tham gia tố tụng của đương sự
cũng như việc tham gia tố tụng của người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp của đương sự trong hoạt động giải quyết các vụ, việc hôn nhân
và gia đình. Tòa án phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện

9


nhiệm vụ, quyền hạn của mình trong hoạt động giải quyết các vụ,
việc hôn nhân và gia đình. Trong trường hợp người tiến hành tố
tụng có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại thì Tòa án phải bồi
thường cho người bị thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Ba là, hoạt động bảo đảm quyền con người trong giải quyết
các vụ, việc hôn nhân và gia đình phải căn cứ theo các quy định
của pháp luật tố tụng dân sự, pháp luật hôn nhân và gia đình.
Quyền con người không những được pháp luật ghi nhận mà còn
được pháp luật bảo vệ. Do đó, bất cứ một hành vi vi phạm quyền con
người nào cũng phải được xử lý theo pháp luật. Song, tất nhiên quyền con
người còn có quan hệ chặt chẽ với chủ quyền quốc gia, lợi ích của Nhà
nước, của các tổ chức, trật tự xã hội...là những khách thể được pháp luật
tố tụng dân sự nói chung và các quy định pháp luật về giải quyết các vụ,
việc hôn nhân và gia đình nói riêng bảo vệ. Như vậy, việc bảo đảm quyền
con người trong giải quyết các vụ, việc hôn nhân và gia đình phải tuân thủ
chặt chẽ những trình tự, thủ tục được pháp luật quy định.
Do đó, để bảo đảm quyền con người thì ngoài việc quy định cơ sở trách
nhiệm dân sự, hệ thống các biện pháp khẩn cấp, các điều kiện để đảm bảo
quyền con người thì còn phải tạo cho hoạt động giải quyết án hôn nhân và gia
đình hay cụ thể hơn là áp dụng pháp luật được nghiêm minh, chính xác. Vì
nếu pháp luật được xây dựng đúng đắn mà việc áp dụng nó sai lệch, thiếu căn

Một là, bảo đảm ổn định và phát triển đời sống kinh tế - xã hội:

Bảo đảm quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn
nhân và gia đình sẽ góp phần đem lại sự ổn định xã hội, đặc biệt ở
góc độ tâm lý, giải quyết triệt để các mâu thuẫn trong vấn đề hôn
nhân và gia đình, bảo đảm được trách nhiệm của các cơ quan Nhà
nước nói riêng và thể chế, bộ máy Nhà nước nói chung.
11


Việc bảo đảm quyền con người trong hôn nhân gia đình góp phần
bảo đảm về chính trị nhất là trong bối cảnh các vấn đề về nhân quyền
trong nội bộ một quốc gia luôn được sử dụng như một con bài chính trị để
tăng cường hoặc hạn chế các lợi ích mà các quốc gia đó được hưởng từ
việc tham gia vào đời sống hợp tác quốc tế và tiến trình toàn cầu hóa.
Sự ổn định xã hội và bảo đảm về chính trị sẽ là động lực và điều kiện
thuận lợi thúc đẩy sự phát triển về kinh tế, văn hóa xã hội, bởi vì nhân tố
con người là quan trọng nhất trong bất cứ chế độ xã hội nào, gia đình lại là
tế bào của xã hội. Một gia đình ổn định bền vững hoặc một công dân lành
mạnh sẽ là nguồn nhân lực quan trọng tạo ra của cải vật chất cho xã hội.

Hai là, thúc đẩy quá trình dân chủ hóa và xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân:
Trong mối quan hệ biện chứng giữa Nhà nước và công dân, việc bảo
đảm quyền của công dân trong hoạt động giải quyết các vụ, việc hôn nhân
và gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến trình dân chủ
hóa đời sống xã hội. Toà án nhân dân ở vị thế đại diện cho quyền lực nhà
nước phải tuân thủ theo các quy định của pháp luật để bảo đảm quyền con
người khi giải quyết các vụ án dân sự nói chung và vụ, việc hôn nhân và
gia đình nói riêng. Nói cách khác, Tòa án sẽ không được sử dụng các thẩm

việc hôn nhân và gia đình chính là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính
đáng của công dân khi tham gia vào quan hệ pháp luật hôn nhân và gia
đình cả về tố tụng cũng như pháp luật về nội dung. Đáp ứng được điều
này công dân cảm thấy thõa mãn và tin tưởng tuyệt đối vào sự công bằng
khách quan của pháp luật, coi đó là chỗ dựa vững chắc để giải quyết
những xung đột, bất hòa và giải phóng cho họ thoát khỏi sự bi quan, ức
chế hoặc bị chà đạp nhân phẩm danh dự có thể xảy ra trong hôn nhân,
hoặc có thể giúp cho họ hàn gắn, níu kéo được hôn nhân suýt đỗ vỡ, từ đó
quyền và lợi ích được bảo vệ sẽ tạo ra ý thức hệ bền vững.

13


1.2. Nội dung quyền con người trong giải quyết các vụ, việc hôn
nhân và gia đình
Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: "Gia đình là tập
hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống
hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ
với nhau theo quy định của Luật này" (Khoản 2, Điều 3); “Chế độ hôn
nhân và gia đình là toàn bộ những quy định của pháp luật về kết hôn, ly
hôn; quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con, giữa các
thành viên khác trong gia đình; cấp dưỡng, xác định cha, mẹ, con; quan
hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài và những vấn đề khác
liên quan đến hôn nhân và gia đình. (Khoản 3 Điều 3).
Như vậy, gia đình có thể gồm vợ chồng, con cái, anh chị em, cha mẹ,
ông bà…cùng chung sống với nhau, có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ
nuôi dưỡng, trong quá trình chung sống phát sinh các quyền và nghĩa vụ
đối với nhau. Hôn nhân là cơ sở của gia đình, còn gia đình là tế bào của xã
hội, mà trong đó kết hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích của mỗi công dân, Nhà
nước và


Theo quy định tại Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thì
thẩm quyền giải quyết của Tòa án về các vụ án hôn nhân và gia
đình gồm các loại tranh chấp sau:
- Ly hôn, tranh chấp về nuôi con, chia tài sản khi ly hôn; chia
tài sản sau khi ly hôn.
nhân. - Tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.
- Tranh chấp về xác định cha, mẹ cho con hoặc xác định con cho cha, mẹ.

- Tranh chấp về cấp dưỡng.
- Tranh chấp về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản,
mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
- Tranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ chung sống với nhau
như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn hoặc khi hủy kết hôn trái pháp luật.

- Các tranh chấp khác về hôn nhân và gia đình, trừ trường hợp thuộc
thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật.

15