CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
1.1. Quan niệm về thương mại điện tử
Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về TMĐT nhưng có hai quan
điểm lớn trên thế giới xin được nêu ra dưới đây:
Thương mại điện tử theo nghĩa rộng được định nghĩa trong Luật mẫu về
TMĐT của Ủy ban Liên Hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL):
Thuật ngữ Thương mại cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn
đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp
đồng. Các quan hệ mang tính thương mại bao gồm các giao dịch sau đây: bất cứ
giao dịch nào về thương mại về cung cấp hoặc trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ;
thỏa thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, ủy thác hoa hồng; cho
thuê dài hạn; xây dựng các công trình; tư vấn; kỹ thuật công trình; đầu tư; cấp
vốn; ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc tô nhượng; liên doanh các
hình thức khác về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hóa
hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ. Như
vậy, có thể thấy rằng phạm vi của TMĐT rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực
hoạt động kinh tế, việc mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một trong hàng ngàn
lĩnh vực áp dụng của TMĐT.
Ủy ban Châu Âu đưa ra định nghĩa về TMĐT sau: Thương mại điện tử
được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử.
Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng văn bản (text), âm
thanh và hình ảnh. Thương mại điện tử gồm nhiều hành vi trong đó hoạt động
mua bán hàng hóa và dịch vụ qua phương tiện điện tử, giao nhận các nội dung
kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn
điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mua sắm công
cộng, tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng. Thương
mại điện tử được thực hiện đối với cả thương mại hàng hóa (ví dụ như hàng tiêu
dùng, các thiết bị y tế chuyên dụng) và thương mại dịch vụ (ví dụ như dịch vụ
cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính); các hoạt động truyền thống (như
chăm sóc sức khỏe, giáo dục ) và các hoạt động mới (ví dụ như siêu thị ảo).
Tóm lại, theo nghĩa rộng thì TMĐT có thể được hiểu là các giao dịch tài

trên phạm vi thế giới. Cho dù các nguồn nghiên cứu khác nhau đưa ra những
con số chênh lệch khá lớn về ước tính về giá trị TMĐT toàn cầu, những con số
này vẫn cho thấy một tốc độ tăng trưởng hàng năm ở mức 60-70%.
Thương mại điện tử không chỉ giải quyết những yêu cầu cấp thiết, cấp
bách trên các lĩnh vực như hệ thống giao dịch hàng hoá, điện tử hoá tiền tệ và
phương án an toàn thông tin..., mà hoạt động thực tế của nó còn tạo ra những
hiệu quả và lợi ích mà mô hình phát triển của thương mại truyền thống không
thể nào sánh kịp.
Thương mại điện tử trong khái niệm TMĐT được hiểu là mọi vấn đề nảy
sinh từ các mối quan hệ mang tính chất thương mại bao gồm: việc cung cấp
hoặc trao đổi hàng hoá - dịch vụ, thoả thuận phân phối, đại diện hoặc đại lý
thương mại, uỷ thác hoa hồng, cho thuê dài hạn, xây dựng công trình, tư vấn,
hợp tác về công nghiệp, về chuyên chở bằng đường biển, đường sắt hoặc đường
bộ. Như vậy, áp dụng phương thức TMĐT có khả năng giải quyết được mọi vấn
đề có liên quan đến thương mại mà để thực hiện nó cần có sự trợ giúp của công
nghệ thông tin và truyền thông.
Áp dụng phương thức kinh doanh thương mại điện tử nhằm mang tới
những đột phá lớn về hiệu quả và tăng khả năng hội nhập của DN trên cả thị
trường trong và ngoài nước.
Áp dụng phương thức kinh doanh thương mại điện tử sẽ giảm bớt các rào
cản đối với việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh, giúp cho DN có khả
năng tiếp nhận các dịch vụ này một cách dễ dàng và hiệu quả hơn. Nó cũng sẽ
giúp cho các quốc gia, các DN ( nhất là DN vừa và nhỏ) có thể kết nối, giao
dịch với các đối tác trên phạm vi toàn cầu và chủ động với hoạt động hội nhập
kinh tế khu vực và quốc tế. Thông qua phương thức kinh doanh TMĐT, DN có
thể quảng cáo trực tuyến tới khách hàng tiềm năng ở khắp mọi nơi trên thế giới
trong khi nếu sử dụng các phương tiện quảng cáo truyền thống thì họ không thể
tiến hành được.
Thực hiện phương thức kinh doanh TMĐT tức là tạo được sự kết nối và
mối quan hệ chặt chẽ giữa Chính phủ, DN và người tiêu dùng trong việc mua

xuất, trước hết là chi phí văn phòng. Các văn phòng không giấy tờ, có diện tích
nhỏ, chi phí tìm kiếm, chuyển giao tài liệu giảm đi rất nhiều so với giao dịch
trực tiếp. Điều quan trọng hơn là các nhân viên có năng lực được giải phóng
khỏi nhiều công đoạn sự vụ và họ có thể tập trung vào hoạt động nghiên cứu
phát triển nhằm đưa đến lợi ích to lớn và lâu dài cho DN và cho toàn xã hội.
Áp dụng phương thức kinh doanh TMĐT giúp DN có thể giảm chi phí
bán hàng và chi phí tiếp thị. Bằng các phương tiện hiện đại (Internet/Web), một
nhân viên bán hàng có thể cùng một lúc giao dịch được với nhiều khách hàng,
một trang Web của DN có thể giới thiệu đến nhiều khách hàng nhiều thông tin
về DN, nhiều thông tin về các sản phẩm của DN làm phong phú thêm điều kiện
lựa chọn của khách hàng.
Áp dụng phương thức kinh doanh TMĐT (qua Internet/Web), giúp cho
DN và người tiêu dùng giảm đáng kể thời gian và chi phí giao dịch vì thời gian
giao dịch qua Internet chỉ bằng 7% thời gian giao dịch qua Fax, và bằng 0,05%
thời gian giao dịch qua bưu điện; chi phí thanh toán điện tử qua Internet chỉ
bằng 10 – 20% so với chi phí thanh toán bằng các phương tiện thông thường
khác. Việc giảm thời gian và chi phí giao dịch là hai yếu tố cơ bản làm cho hàng
hoá, dịch vụ nhanh chóng tiếp cận người tiêu dùng mà không phải qua trung
gian. Đây là vấn đề hết sức quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh của
hàng hoá và dịch vụ khi đưa ra thị trường.
Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin và truyền thông, việc áp dụng
phương thức kinh doanh TMĐT sẽ làm tăng thêm khả năng cạnh tranh cho DN.
Internet có xu thế tạo lợi nhuận cho cả công ty lớn và công ty nhỏ, kể cả các DN
tư nhân và cá nhân người sản xuất. Vì đây là sân chơi bình đẳng nên các DN dù
nhỏ nhưng thông qua Website của mình họ cũng có thể đạt được một doanh thu
lớn mà điều này là khó có thể có trong việc áp dụng các phương thức kinh
doanh truyền thống. Mặt khác, khi áp dụng phương thức TMĐT, doanh nghiệp
có thể đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và cung cấp các dịch vụ tư vấn cũng
như các thông tin cần thiết cho khách hàng một cách nhanh chóng nhất.
Áp dụng phương thức TMĐT sẽ tạo điều kiện cho việc thiết lập và củng