Xanh hoá Công nghiӋp:
Vai trò mӟi cӫa Cӝng ÿӗng, Thӏ trѭӡng
và Chính phӫ
Báo cáo nghiên cӭu chính sách
cӫa Ngân hàng ThӃ giӟi
Xanh hoá Công nghiӋp: Vai trò mӟi cӫa Cӝng ÿӗng, Thӏ trѭӡng
và Chính phӫ
Xuҩt bҧn năm 1999 cӫa Ngân hàng tái thiӃt và Phát triӇn Quӕc tӃ/Ngân hàng
ThӃ giӟi.
1818 H Steel. N. W., Washington D.C. 20433, U.S.A.
Công trình này ÿѭӧc Ngân hàng ThӃ giӟi xuҩt bҧn thành tiӃng Anh mang tên
“Xanh hoá Công nghiӋp: Vai trò mӟi cӫa Cӝng ÿӗng, Thӏ trѭӡng và Chính phӫ”
năm 1999.
Bҧn dӏch sang tiӃng ViӋt này không phҧi là bҧn dӏch chính thӭc cӫa Ngân hàng
thӃ giӟi. Ngân hàng thӃ giӟi không bҧo ÿҧm ÿӝ chính xác cӫa bҧn dӏch và không
chӏu trách nhiӋm vӅ bҩt cӭ kӃt quҧ nào cӫa viӋc diӉn giҧi và sӱ dөng.
This work was originally published by the World Bank in English as Greening
Industry: New Roles for Communities, Markets and Governments, in 1999. This
Vietnamese version is not an official World Bank translation. The World Bank
does not guarantee the accuracy of the translation and accepts no responsibility
whatsoever for and consequence of its interpretation or use.
Hà N͡i, tháng 10 năm 2000
G͵i b̩n ÿ͕c Vi͏t Nam,
Chúng tôi xin hân h̩nh g͵i ÿ͇n các b̩n quy͋n sách Xanh hoá công nghi͏p
vͳa mͣi ÿ˱ͫc Ngân hàng Th͇ giͣi xṷt b̫n và h͟ trͫ tài chính ÿ͋ d͓ch sang
ti͇ng Vi͏t và in ̭n nh̹m mͭc ÿích ph͝ bi͇n r͡ng rãi ͧ Vi͏t Nam. Ĉây là m͡t
trong nhͷng báo cáo nghiên cͱu chính sách cͯa Ngân hàng Th͇ giͣi.
Cùng vͣi s phát tri͋n nhanh chóng cͯa các ngành công nghi͏p, ki͋m soát
ô nhi͍m môi tr˱ͥng ÿã và ÿang trͧ nên m͡t thách thͱc và m͙i quan tâm sâu s̷c
cͯa nhi͉u qu͙c gia, ÿ̿c bi͏t là các n˱ͣc ÿang phát tri͋n. Nhi͉u chính sách và
cách ti͇p c̵n khác nhau ÿã ÿ˱ͫc nghiên cͱu và áp dͭng ÿ͋ nâng cao hi͏u qu̫
Tóm tҳt chung
Chѭѫng 1: Ô nhiӉm công nghiӋp có phҧi là giá phҧi trҧ cho sӵ phát triӇn?
1.1 Hӑc thuyӃt Kuznets
1.2 Tұp trung vào ô nhiӉm công nghiӋp
1.3 Phát triӇn kinh tӃÿã tác ÿӝng ÿӃn ô nhiӉm và hӋ thӕng qui chӃ nhѭ thӃ nào
1.4 Sӵ tăng và giҧm các vùng cѭ trú ô nhiӉm
1.5 KiӇm soát ô nhiӉm: Lӧi ích và chi phí
1.6 Chѭѫng trình nghӏ sӵ mӟi
Chѭѫng 2: Quҧn lý ô nhiӉm trong thӵc tӃ
2.1 Vai trò cӫa các khuyӃn khích kinh tӃ
2.2 Phí ô nhiӉm: Giҧi pháp ÿúng ÿҳn?
2.3 Xác ÿӏnh mөc tiêu cѭӥng chӃ
2.4 Các phѭѫng án cҧi tә chính sách
Chѭѫng 3: Cӝng ÿӗng, thӏ trѭӡng và thông tin ÿҥi chúng
3.1 Các cӝng ÿӗng nhѭ nhӳng nhà quҧn lý môi trѭӡng không chính thӭc
3.2 Sӭc mҥnh cӫa thӏ trѭӡng
3.3 Chѭѫng trình PROPER ӣ Inÿônêxia
3.4 Ĉánh giá PROPER
3.5 ĈiӅu tiӃt ô nhiӉm và tăng cѭӡng tính công bҵng trong kӹ nguyên thông tin
Chѭѫng 4: Tri thӭc, nghèo ÿói và ô nhiӉm
4.1 Giúp các hãng thӵc hiӋn quҧn lý môi trѭӡng
4.2 Ai là ngѭӡi khiӃu nҥi vӅ nҥn ô nhiӉm?
XANH HOÁ CÔNG NGHIӊP: VAI TRÒ MӞI CӪA CÁC CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ CHÍNH PHӪ
v
4.3 Xác ÿӏnh lҥi sӵ bҩt bình ÿҷng vӅ môi trѭӡng
Chѭѫng 5: Các chính sách kinh tӃ quӕc gia: nӱa phҫn ҭn giҩu cӫa ô nhiӉm
5.1 Cҧi cách thѭѫng mҥi ҧnh hѭӣng ÿӃn các cѫ sӣ gây ô nhiӉm nhѭ thӃ nào
5.2 Giá cҧ nguyên liӋu ÿҫu vào tác ÿӝng ÿӃn ô nhiӉm nhѭ thӃ nào
5.3 Tác ÿӝng cӫa quyӅn sӣ hӳu nhà máy ÿӃn ô nhiӉm
5.4 Tính toán chi phí cho nӱa phҫn ҭn giҩu cӫa ô nhiӉm
B2.2 Qui mô nhà máy và tӍ lӋ tӱ vong ӣ Braxin
B4.1a Các cѫ sӣ gây ô nhiӉm cӫa Mêhicô
B4.1b HӋ thӕng quҧn lý môi trѭӡng và sӵ tuân thӫ
B4.2 Thu nhұp và ô nhiӉm không khí
B5.1 Dӳ liӋu phөc vө nghiên cӭu so sánh
B5.2 Khӫng hoҧng tài chính và ô nhiӉm
B5.3a Các tӍnh cӫa Trung Quӕc
B5.3b Qui mô nhà máy và quyӅn sӣ hӳu
B5.3c Cѭӡng ÿӝ ô nhiӉm và cҧi cách
B5.3d Các ngành gây ô nhiӉm ӣ Trung Quӕc
B6.1 Các bѭӟc xây dӵng chѭѫng trình PROPER
B6.2 Sӱ dөng các khoҧn thu tӯ phí ô nhiӉm
B6.3 Bҫu cӱӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn
Hình vӁ
1.1 Ô nhiӉm không khí ӣ các nѭӟc ÿông dân trên thӃ giӟi
1.2 Ô nhiӉm không khí tҥi các vùng ÿô thӏ Trung Quӕc, 1987-1995
1.3 Các nhà máy gây ô nhiӉm ӣ Philippin và Inÿônêxia
1.4 Quan hӋ giӳa quҧn lý môi trѭӡng và thu nhұp bình quân ÿҫu ngѭӡi
1.5 Thu nhұp bình quân ÿҫu ngѭӡi và ô nhiӉm công nghiӋp
1.6 Phát triӇn kinh tӃ và thay ÿәi cѫ cҩu ngành
1.7 Ĉҫu tѭ cho kiӇm soát ô nhiӉm ӣ Nhұt Bҧn
1.8 Tӹ sӕ nhұp khҭu/xuҩt khҭu cӫa các ngành công nghiӋp gây ô nhiӉm
1.9 Chi phí kiӇm soát ô nhiӉm không khí ӣ Trung Quӕc
2.1 BiӃn ÿәi thông thѭӡng vӅ lѭӧng phát thҧi
2.2 Chi phí và lӧi ích cӫa viӋc giҧm ô nhiӉm
2.3 Các khoҧn phҥt do gây ô nhiӉm
2.4 Chi phí giҧm ô nhiӉm
2.5 Ô nhiӉm ӣ cҩp nhà máy
2.6 Các phѭѫng án ô nhiӉm vӟi giҧm thiӇu chi phí
2.9 Các nguӗn phát thҧi BOD tҥi Rio Negro
5.2 QuyӅn sӣ hӳu và ô nhiӉm
5. 3 Chính sách thѭѫng mҥi và áp dөng công nghӋ sҥch
5.4 Cҧi cách vӅ giá và cѭӡng ÿӝ ô nhiӉm
5.5 Quy mô nhà máy và ô nhiӉm
5.6 Quy mô nhà máy và phát triӇn khu vӵc
6.1 Quan trҳc ô nhiӉm
MӨC LӨC
viii
6.2 Thu thұp dӳ liӋu
6.3 Phân tích
6.4 Phҧn ӭng vӟi viӋc xã hӝi hoá thông tin môi trѭӡng
7.1 Phѭѫng án lӵa chӑn chính sách kiӇm soát ô nhiӉm
7.2 Các ÿӏnh hѭӟng mӟi cho chính sách
Bҧng
1.1 Các chӍ sӕ ngành cӫa mӭc ÿӝ ô nhiӉm hӳu cѫ các nguӗn nѭӟc
1.2 Xu thӃ ô nhiӉm hӳu cѫ các nguӗn nѭӟc ӣ các nѭӟc ÿѭӧc lӵa chӑn 1977-1989
2.1 Quҧn lý phí ô nhiӉm ӣ Rio Negro
3.1 Tin tӭc vӅ môi trѭӡng và giá cә phiӃu ӣ Canaÿa và Mӻ
3.2 Tác ÿӝng cӫa chѭѫng trình PROPER, 1995
3.3 Tác ÿӝng cӫa chѭѫng trình PROPER sau 18 tháng
4.1 ChӍ sӕ áp dөng các qui trình ISO 14001 cӫa các nhà máy ӣ Mêhicô
4.2 Cҩp chӭng chӍ ISO 14001, năm 1999: theo các nѭӟc và khu vӵc
4.3 Ĉӏnh hѭӟng công tác quҧn lý môi trѭӡng ӣ các nhà máy cӫa Mêhicô
ix
Lӡi nói ÿҫu
KӇ tӯ khi xҧy ra thҧm hoҥ Minamata cӫa Nhұt Bҧn và năm 1956, ÿã có hѫn
100 nѭӟc ÿang phát triӇn ra nhұp Liên hӧp quӕc. Hҫu hӃt các nѭӟc này ÿӅu có
các cѫ quan môi trѭӡng, phҫn nào ÿó là do sӵÿѭѫng ÿҫu thҧm thѭѫng cӫa Nhұt
Bҧn vӟi nҥn ngӝÿӝc kim loҥi nһng ÿã thúc ÿҭy nӛ lӵc quӕc tӃ nhҵm kiӇm soát ô
nhiӉm công nghiӋp. Giai ÿoҥn ÿҫu tiên cӫa nӛ lӵc này ÿã kӃt thúc vào năm
x
sau, hӑÿã cӝng tác rҩt chһt chӁÿӇ hӛ trӧ tài chính, trӧ giúp kӻ thuұt và cung cҩp
thông tin vӅ kӃt quҧ cӫa các cuӝc cҧi cách ӣ các nѭӟc khác cho các cѫ quan môi
trѭӡng.
Nhӳng thông tin mà chúng tôi ÿem ÿӃn sӁ rҩt hӳu ích. Sau 6 năm nghiên
cӭu, thӱ nghiӋm chính sách và quan sát trӵc tiӃp, chúng tôi tin chҳc rҵng phát
triӇn công nghiӋp bӅn vӳng và lành mҥnh vӅ môi trѭӡng nҵm trong tҫm tay
chúng ta. Xanh hoá công nghiӋp ÿòi hӓi phҧi mҩt thӡi gian, tuy nhiên ngay cҧ
nhӳng nѭӟc nghèo ÿói nhҩt cNJng có thӇÿҥt ÿѭӧc ÿiӅu này. Trong báo cáo này
chúng tôi chӍ ra nguyên nhân và gӧi mӣ các chiӃn lѭӧc nhҵm tiӃn tӟi tѭѫng lai.
xi
Lӡi cҧm ѫn
Báo cáo này là sҧn phҭm cӫa công trình nghiên cӭu chuyên sâu do Phó Chӫ
tӏch Phát triӇn Kinh tӃ cӫa Ngân hàng ThӃ giӟi thӵc hiӋn. NӅn tҧng cӫa chiӃn
lѭӧc nghiên cӭu cӫa chúng tôi là mӝt chѭѫng trình hӧp tác vӟi các cѫ quan môi
trѭӡng cӫa các nѭӟc ÿang phát triӇn nhҵm thiӃt kӃ, thӵc thi và ÿánh giá các
phѭѫng pháp kiӇm soát ô nhiӉm mӟi. Vӟi tѭ cách là nhӳng quan sát viên -
nhӳng ngѭӡi tham gia, chúng tôi ÿã thӵc sӵ hӑc hӓi rҩt nhiӅu tӯ nhӳng ngѭӡi ÿi
tiên phong, là nhӳng ngѭӡi ÿã chӍ ra cách thӭc ÿӇ các chѭѫng trình mӟi có thӇ
làm giҧm ÿáng kӇ tình trҥng ô nhiӉm, thұm chí là cҧӣ các nѭӟc rҩt nghèo ÿói.
Chúng tôi rҩt biӃt ѫn nhӳng ÿӗng nghiӋp sau:
Braxin - Cѫ quan Bҧo vӋ môi trѭӡng cӫa Bang Rio de Janeiro, FEEMA:
Sergio Marguhs - Cӵu Chӫ tӏch, Paulo de Gusmao - Cӵu Giám ÿӕc Bӝ phұn qui
hoҥch môi trѭӡng, Jao Batista; - ViӋn Ĉӏa lý và Thӕng kê Braxin, IBGE: Jose
Enilcio Rocha Collares - Trѭӣng DERNA, Patricia Portella Feireira Alves -
Trѭӣng DIEAM, Eloisa Domingues - cán bӝ quҧn lý dӵ án ISTAM, Rosane de
Andrade Memoria Moreno và Lucy Teixeira Guimaraes - nhóm kӻ thuұt, Dӵ án
ô nhiӉm công nghiӋp; - Cѫ quan Bҧo vӋ môi trѭӡng Bang São Paulo, CETESB:
Luis Carlos da Costa.
Trung Quӕc - Cөc Bҧo vӋ môi trѭӡng Quӕc gia, SEPA: Kunmin Zhang -
D'souza, Evelyn de Castro, Clara Else, Gunnar Eskeland, Ben Fisher, Kristalina
Georgieva, David Hanrahan, Patrice Harou, Nicholas Hoe, Patchamuthu
Illangovan, Gregory Ingram, Maritta Koch-weser, Vijay Jagannathan,
Emmanuel Jimenez, Todd Johnson, Andres Liebenthal, Lawrence Macdonald,
An na Maranon, Richard Newfarmer, Saed Ordoubadi, Mead Over, Jan Post,
Violetta Rosenthal, Elizabeth Schaper, Teresa Sen, Katherine Siena, Lyn Squire,
Andrew Steer, Lau ra naiye, Lee Travers, Walter Vergara, Joachim Von
Amsberg, Konrad Von Ritter, Thomas Walton và Roula Yazigi.
Chúng tôi cNJng xin cҧm ѫn nhӳng ÿӗng nghiӋp sau ÿây tҥi Ngân hàng ThӃ
giӟi vӅ sӵ trӧ giúp, tѭ vҩn và sӵ hiӇu biӃt cӫa hӑ: Richard Ackermann, Jean
Den, Nick Anderson, Bemard Baratz, Carl Bartone, Roger Batstone, Antonio
Bento, Jan Bojo, Annice Brown, Shantayanan Devaraj an, John Dixon , David
Dollar, Alfred Dua, Jack Fritz, Richard Gains, Robert Goodland, Daniel Gross,
Kirk Hamilton, Jeffrey Hammer, Nagaraja Rao Harshadeep, Gordon Hughes,
Frannie Humplick, Gian Johnson, Bom Larsen, Stephen Lintner, Magda Lovei,
Kseniya Lvovsky, Dennis Mahar, Desmond Mccarthy, Jean-Roger Mercier,
Ashoka Mody, Carl-heinz Mumme, Lant Pritchett, Ramesh Ramankutty,
Geoffrey Read, John Reÿwood, Jitendra Shah, Sudhir Shetty, Karlis Smits, Sari
Soderstrom, John Williamson, Jian Xie và C H. Zhang.
Bӝ phұn Dӏch vө Sҧn xuҩt thuӝc Văn phòng Xuҩt bҧn cӫa Ngân hàng ThӃ
giӟi ÿã quҧn lý và chӍÿҥo viӋc thiӃt kӃ, biên tұp và xuҩt bҧn cuӕn sách này.
Sandra Hackman là ngѭӡi biên tұp chính cho báo cáo.David Shaman ÿã ÿiӅu
phӕi viӋc chuҭn bӏ báo cáo cho Nhóm Nghiên cӭu Phát triӇn cӫa Ngân hàng.
LӠI CҦM ѪN
xiii
Nhóm báo cáo
Tác giҧ chính cӫa cuӕn Xanh hoá công nghiӋp: Vai trò mӟi cӫa cӝng ÿӗng,
thӏ trѭӡng và chính phӫ là David Wheeler, nhà kinh tӃ hӑc ÿӭng ÿҫu nhóm Cѫ
sӣ hҥ tҫng/Môi trѭӡng thuӝc Bӝ phұn Nghiên cӭu Phát triӇn cӫa Ngân hàng ThӃ
giӟi. Xanh hoá công nghiӋp tәng kӃt 6 năm nghiên cӭu và ÿӏnh hѭӟng do mӝt
nhanh. Hѫn nӳa quan niӋm cho rҵng các nѭӟc ÿang phát triӇn - “vùng cѭ trú ô
nhiӉm” là ngôi nhà vƭnh cӱu cho các ngành công nghiӋp gây ô nhiӉm cNJng ÿã
không trӣ thành hiӋn thӵc. Thay vì thӃ, các quӕc gia và các cӝng ÿӗng nghèo ÿói
hѫn ÿang cӕ gҳng ÿӇ giҧm tình trҥng ô nhiӉm bӣi vì hӑÿã quyӃt ÿӏnh ÿѭӧc rҵng
lӧi ích thu ÿѭӧc do giҧm thiӇu ô nhiӉm có giá trӏ lӟn hѫn các chi phí.
Các nhà quҧn lý môi trѭӡng ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn ÿang thӱ nghiӋm
các phѭѫng pháp mӟi và tìm các ÿӗng minh mӟi trên mһt trұn ngăn ngӯa ô
nhiӉm. Nhӳng sáng kiӃn này bҳt nguӗn tӯ viӋc ÿã nhұn thӭc ÿѭӧc mӝt cách rӝng
rãi rҵng các qui ÿӏnh vӅ ô nhiӉm môi trѭӡng theo truyӅn thӕng không phù hӧp
vӟi nhiӅu nѭӟc ÿang phát triӇn. NhiӅu cѫ quan quҧn lý mӟi thѭӡng không thӇ
cѭӥng chӃ thӵc hiӋn các tiêu chuҭn phát thҧi thông thѭӡng tҥi các nhà máy.
NhiӅu nhà quҧn lý cNJng nhұn thҩy rҵng các tiêu chuҭn nhѭ vұy không phù hӧp
XANH HOÁ CÔNG NGHIӊP: VAI TRÒ MӞI CӪA CÁC CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ CHÍNH PHӪ
2
vӟi qui tҳc chi phí - lӧi ích do chúng ÿòi hӓi tҩt cҧ các nhà máy gây ô nhiӉm
phҧi tuân theo cùng mӝt ÿӏnh mӭc mà không hӅ tính ÿӃn các chi phí giҧm ô
nhiӉm và các ÿiӅu kiӋn môi trѭӡng ӣÿӏa phѭѫng.
ĈӇ chi tiӃt hѫn nӳa phѭѫng pháp “mӝt cӥ vӯa cho tҩt cҧ này”, các nhà quҧn
lý môi trѭӡng ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn lӵa chӑn các phѭѫng pháp hiӋu quҧ
hѫn và linh hoҥt hѫn nhѭng vүn tҥo nên sӵ khuyӃn khích ÿӇ nhӳng ngѭӡi gây ô
nhiӉm tiӃn hành làm sҥch. Mӝt sӕ nhӳng ngѭӡi ÿi tiên phong ÿã chuyӇn sang
hѭӟng khuyӃn khích bҵng tài chính bҵng cách bҳt nhӳng ngѭӡi gây ô nhiӉm
phҧi trҧ phí cho mӛi ÿѫn vӏ phát thҧi cӫa hӑ. Nhѭ các kӃt quҧ cӫa các chѭѫng
trình ӣ Côlombia, Trung Quӕc và Philippin cho thҩy nhiӅu nhà quҧn lý ÿã chӑn
phѭѫng án kiӇm soát ô nhiӉm nghiêm túc khi hӑ phҧi trҧ tiӅn phát thҧi. Phí ô
nhiӉm không nhӳng chӍ làm giҧm phát thҧi mà còn tҥo nên các khoҧn lӧi nhuұn
công cӝng dành ÿӇ hӛ trӧ cho các nӛ lӵc cӫa ÿӏa phѭѫng nhҵm kiӇm soát ô
nhiӉm.
Các nhà ÿәi mӟi vӅ môi trѭӡng khác ÿang sӱ dөng các phѭѫng pháp cho
ÿiӇm ÿѫn giҧn ÿӇ công chúng có thӇ nhұn rõ ÿѭӧc nhӳng nhà máy nào tuân thӫ
sӵ tham gia cӫa quҫn chúng cNJng sӁ giúp cho các cӝng ÿӗng và khӕi doanh
nghiӋp có thӇ thoҧ thuұn nhӳng ѭu tiên vӅ môi trѭӡng và thӕng nhҩt các kӃ
hoҥch hành ÿӝng dӵa trên sӵ hiӇu biӃt chung vӅ tác ÿӝng cӫa ô nhiӉm và chi phí
ÿӇ giҧm ô nhiӉm.
Các sáng kiӃn này ÿang ÿѭӧc thӵc thi do có các cѫ sӣ nӅn tҧng vӳng chҳc
vӅ mһt kinh tӃ. Nhӳng ngѭӡi quҧn lý nhà máy gây ô nhiӉm không phҧi là do hӑ
thích làm bҭn môi trѭӡng nѭӟc và không khí mà do hӑ cӕ gҳng giҧm thiӇu tӕi ÿa
các chi phí. Do ÿó, hӑ sӁ chӏu phát thҧi ӣ mӭc tӟi hҥn mà tҥi ÿó, nӃu gây ô
nhiӉm thêm nӳa thì hӑ sӁ phҧi chӏu khoҧn tiӅn phҥt lӟn hѫn chi phí kiӇm soát ô
nhiӉm.
Trên thӵc tӃ, sӵ nhҥy bén cӫa các nhà quҧn lý nhà máy ÿӕi vӟi các khoҧn
chi phí tҥo rҩt nhiӅu cѫ hӝi giúp các nhà quҧn lý môi trѭӡng có thӇ gây ҧnh
hѭӣng ÿӃn các quyӃt ÿӏnh cӫa hӑ. Ví dө nhѭ, ӣ cҩp nhà máy, các cѫ quan môi
trѭӡng có thӇ giҧm các chi phí kiӇm soát ô nhiӉm bҵng cách hӛ trӧÿào tҥo vӅ
quҧn lý môi trѭӡng cho các xí nghiӋp vӯa và nhӓ. Các dӵ án thӱ nghiӋm hiӋn
nay ӣ Mêhicô cho thҩy nhӳng chѭѫng trình kiӇu này có thӇ làm tăng tính chi phí
- hiӋu quҧ cӫa phѭѫng pháp ÿiӅu tiӃt theo truyӅn thӕng.
Ӣ cҩp quӕc gia, các cuӝc cҧi cách kinh tӃ cNJng có thӇ làm giҧm ô nhiӉm.
Mӣ rӝng thѭѫng mҥi nhiӅu hѫn nӳa có thӇ làm các nhà quҧn lý tăng khҧ năng sӱ
dөng công nghӋ sҥch hѫn, ÿӗng thӡi viӋc giҧm trӧ cҩp ÿӕi vӟi các loҥi nguyên
liӋu thô có thӇ kích thích các công ty giҧm phát thҧi. Các xí nghiӋp quӕc doanh
thѭӡng là nhӳng cѫ sӣ gây ô nhiӉm nһng do ÿó viӋc tѭ hӳu hoá chúng cNJng có
thӇ góp phҫn tҥo nên nӅn sҧn xuҩt sҥch hѫn. Các nѭӟc khác nhau nhѭ Trung
Quӕc, Ҩn Ĉӝ và Braxin ÿã chӭng tӓÿѭӧc khҧ năng làm giҧm ô nhiӉm cӫa các
biӋn pháp này. Tuy nhiên, các cuӝc cҧi cách kinh tӃ cNJng không phҧi là phѭѫng
thuӕc chӳa bách bӋnh bӣi vì trong mӝt sӕ trѭӡng hӧp các biӋn pháp thúc ÿҭy
tăng trѭӣng kinh tӃ có thӇ sӁ làm cho ô nhiӉm cөc bӝ trҫm trӑng thêm. ĈӇ ÿҧm
bҧo phát triӇn bӅn vӳng, các nhà cҧi cách kinh tӃ phҧi dӵ báo trѭӟc ÿѭӧc nhӳng
tác ÿӝng kiӇu này và cӝng tác chһt chӁ vӟi các cѫ quan môi trѭӡng ÿӇ cân bҵng
giӳa tăng trѭӣng kinh tӃ và ô nhiӉm.
kinh nghiӋm thӵc tӃ cӫa các ÿӗng nghiӋp cӫa chúng tôi làm viӋc tҥi Ngân hàng
ThӃ giӟi và các tә chӭc quӕc tӃ khác, là nhӳng tә chӭc không ngӯng hӛ trӧ tài
chính, tài trӧ kӻ thuұt và cung cҩp thông tin vӅ các sáng kiӃn môi trѭӡng ӣ các
nѭӟc khác cho các nhà cҧi tә.
Ĉӗng thӡi, nhӳng kinh nghiӋm này cNJng ÿã thuyӃt phөc ÿѭӧc chúng tôi tin
rҵng quan ÿiӇm cNJ trѭӟc ÿây coi phát triӇn kinh tӃ và ô nhiӉm công nghiӋp
không có mӕi liên hӋ tѭѫng hӛ lүn nhau là hoàn toàn sai. Chúng tôi tin tѭӣng
chҳc chҳn rҵng các nѭӟc ÿang phát triӇn có thӇ xây dӵng nhӳng mô hình mӟi ÿӇ
có thӇ giҧm ÿáng kӇ tình trҥng ô nhiӉm công nghiӋp, dù cho nhӳng nѭӟc này
phát triӇn rҩt nhanh chóng trong nhӳng thұp niên tӟi.
Trùng Khánh, 1998
Nguӗn: Katrinka Ebbe
Chѭѫng 1
Ô nhiӉm công nghiӋp có phҧi là
cái giá phҧi trҧ cho sӵ phát triӇn?
Ӣ Trung Quӕc, thӃ hӋ sӕng trong thӡi kǤ tăng trѭӣng kinh tӃ có phong
cách sӕng “sung túc” hѫn rҩt nhiӅu so vӟi thӃ hӋ cha ông hӑ. Nhӳng ngѭӡi tiêu
dùng ӣÿô thӏ thӇ hiӋn sӵ phát ÿҥt mӟi cӫa hӑ bҵng cách dҥo khҳp các dãy phӕ
trung tâm buôn bán trong các thành phӕ nhѭ Trùng Khánh. Tuy nhiên, sӵ bùng
nә các thành phӕ cӫa Trung Quӕc ÿã làm cho ѭӟc mong giҧn dӏ có mӝt bҫu trӡi
ÿҫy nҳng và không khí trong sҥch cNJng mҩt ÿi. Ô nhiӉm khói tӯ các phѭѫng tiӋn
vұn tҧi, các ӕng khói và lò sѭӣi trong gia ÿình dày ÿһc ÿӃn nӛi nhӳng ngѭӡi tiêu
dùng ӣ Trùng Khánh không thӇ nhìn thҩy ÿӍnh mӝt toà cao ӕc chӍӣ cách ÿó vài
khu nhà. Bөi là các chҩt ô nhiӉm nguy hiӇm nhҩt. Các hҥt bөi khí kích thѭӟc
nhӓ có khҧ năng ÿi sâu vào phәi và gây nên nhӳng bӋnh vӅÿѭӡng hô hҩp rҩt
nghiêm trӑng, ÿôi khi còn dүn tӟi tӱ vong. Trong năm nay, tҥi bӕn thành phӕ
Trùng Khánh, Bҳc Kinh, Thѭӧng Hҧi, Thҭm Dѭѫng, mӛi thành phӕÿã có
khoҧng 10.000 ngѭӡi chӃt trѭӟc khi trѭӣng thành do bӏ nhiӉm bөi.
Trong các ÿám mây bҭn thӍu lѫ lӱng trên các thành phӕ cӫa Trung Quӕc
và trong làn khói mù lan toҧ trên các nѭӟc nghèo khác dѭӡng nhѭ lҭn quҭn
nghiên cӭu ÿã ÿѭa ra ÿѭӡng cong môi trѭӡng Kuznets, trên ÿó mô tҧ mӭc ÿӝ ô
nhiӉm tӯ công nghiӋp, phѭѫng tiӋn vұn tҧi chҥy bҵng ÿӝng cѫ, và các hӝ gia
ÿình sӁ tăng cho ÿӃn khi phát triӇn ÿҥt ÿӃn mӭc ÿӫ ÿӇ tҥo ra các khoҧn phúc lӧi
dành cho viӋc thӵc hiӋn kiӇm soát ô nhiӉm. Nhѭng thӡi ÿiӇm bѭӟc ngoһt sӁ xҧy
ra khi các nѭӟc ÿҥt ÿѭӧc mӭc thu nhұp bình quân ÿҫu ngѭӡi là 5000 USD hay
15000 USD/năm thì không bao giӡ rõ ràng. ĈiӅu ngө ý ӣÿây là ÿӕi vӟi các
thành phӕ ô nhiӉm cao ӣ các nѭӟc nghèo (Hình 1.1) thì mӝt thӃ hӋ tăng trѭӣng
khác sӁ tҥo nên các ÿiӅu kiӋn tӗi tӋ.
May mҳn thay, thӵc tӃÿã không ӫng hӝ cách nhìn ҧm ÿҥm nhѭ vұy. Ví dө
nhѭ, São Paulo có mӭc ô nhiӉm bөi thҩp hѫn ӣ Los Angeles (Hình l.l), và Bom
Bay có mӭc ÿӝ ô nhiӉm bөi cao hѫn khá nhiӅu. Ngày nay Jakarta và Santiago có
chҩt lѭӧng không khí tѭѫng ÿѭѫng vӟi chҩt lѭӧng không khí cӫa các thành phӕ
ӣ các nѭӟc phát triӇn trong thұp niên 50 mһc dù chúng có thu nhұp thҩp hѫn.
Kinh nghiӋm phát triӇn cӫa Trung Quӕc càng làm nghi ngӡ tính ÿúng ÿҳn
cӫa ÿѭӡng cong môi trѭӡng Kuznets mà theo ÿó thì vӟi tӕc ÿӝ phát triӇn cӫa
mӝt nѭӟc nghèo nhѭ Trung Quӕc thì chҳc chҳn ô nhiӉm sӁ tăng lên rҩt nhanh.
Các sӕ liӋu hiӋn tҥi cho thҩy chҩt lѭӧng không khí trung bình ӣ vùng ÿô thӏ cӫa
Trung Quӕc không thay ÿәi hoһc ÿѭӧc cҧi thiӋn kӇ tӯ giӳa thұp kӹ 80 (Hình 1.2)
Ĉѭӡng cong môi trѭӡng Kuznets may mҳn lҳm thì chӍ có khҧ năng ÿѭa ra
ÿѭӧc mӝt bӭc tranh phác hoҥ mӕi liên quan ÿӝng giӳa ô nhiӉm và quá trình tiӃn
Ô NHIӈM CÔNG NGHIӊP CÓ PHҦI LÀ GIÁ PHҦI TRҦ CHO SӴ PHÁT TRIӆN?
8
triӇn ÿӇ ÿáp ӭng vӟi thӵc tiӉn. ĈӇ hiӇu rõ hѫn các tác ÿӝng ҧnh hѭӣng ÿӃn quá
trình tiӃn triӇn này, chúng ta cҫn phҧi chú ý nhiӅu hѫn ÿӃn các yӃu tӕ phӭc tҥp
quyӃt ÿӏnh sӵ tiӃn bӝ vӅ môi trѭӡng ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn.
Hình 1.1 Ô nhiӉm không khí ӣ các nѭӟc ÿông dân trên thӃ giӟi
Ngu͛n: UNEP/WHO, 1992
Hình 1.2 Ô nhiӉm không khí tҥi các vùng ÿô thӏ Trung Quӕc, 1987-1995
Ngu͛n: Niên giám môi trѭӡng Trung Quӕc (SEPA)
XANH HOÁ CÔNG NGHIӊP: VAI TRÒ MӞI CӪA CÁC CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ CHÍNH PHӪ
phân tích so sánh bӣi vì chúng thay ÿәi nhiӅu hѫn so vӟi phát thҧi tӯ các nguӗn
khác. Công nghiӋp phát thҧi hàng trăm chҩt gây ô nhiӉm ӣ dҥng khí, nѭӟc và
chҩt rҳn, góp phҫn tҥo mù, tҥo nên các kim loҥi nһng, gây ô nhiӉm hӳu cѫ các
nguӗn nѭӟc, chҩt thҧi rҳn nguy hҥi và nhiӅu nguӗn khác làm huӹ hoҥi các cӝng
ÿӗng và các hӋ sinh thái. ĈiӅu tra, khҧo sát các loҥi phát thҧi khác nhau này sӁ
tҥo nên mӝt nguӗn thông tin phong phú cho viӋc xây dӵng các chính sách môi
trѭӡng hӧp lý vӅ: nguӗn gây ô nhiӉm, ҧnh hѭӣng cӫa nó ÿӕi vӟi viӋc huӹ hoҥi
môi trѭӡng và nhӳng khác biӋt vӅ chi phí ÿӇ kiӇm soát chúng.
Thay cho viӋc ÿѭa ra mӝt biӋn pháp xӱ lý thҩu ÿáo các vҩn ÿӅ vӅ kiӇm
soát ô nhiӉm công nghiӋp, chúng tôi chӍ xin nhҩn mҥnh mӝt sӕ kinh nghiӋm hiӋn
có vӅ cҧi tә quҧn lý và các chính sách kinh tӃÿã ÿѭӧc ghi nhұn. Nguӗn dӳ liӋu
dӗi dào vӅ kinh tӃ và xã hӝi thu ÿѭӧc tӯ các cuӝc ÿiӅu tra quӕc gia ÿã ÿѭӧc
Ô NHIӈM CÔNG NGHIӊP CÓ PHҦI LÀ GIÁ PHҦI TRҦ CHO SӴ PHÁT TRIӆN?
10
chuҭn hoá tҥo ÿiӅu kiӋn thuұn lӧi cho nghiên cӭu này. Vӟi các sӕ liӋu này,
chúng tôi có thӇ tiӃn hành khҧo sát vai trò cӫa nhiӅu yӃu tӕ trong quá trình thúc
ÿҭy giҧm thiӇu ô nhiӉm.
1.3 Phát triӇn kinh tӃÿã tác ÿӝng ÿӃn ô nhiӉm và hӋ thӕng qui chӃ
nhѭ thӃ nào
Do các cѫ quan quҧn lý môi trѭӡng ӣ nhiӅu nѭӟc nghèo còn yӃu kém,
chúng ta có thӇ dӵÿoán rҵng các nhà máy ÿӅu không bӏ hҥn chӃ gây ô nhiӉm.
Tuy nhiên chúng ta hãy xem xét sӕ liӋu ghi chép ÿѭӧc ӣ 3 nѭӟc ÿang phát triӇn:
Bănglaÿét, Inÿônêxia và Philippin. Ӣ nѭӟc nghèo nhҩt - Bănglaÿét, mӝt vùng dӉ
bӏ lNJ lөt và lӕc xoáy có diӋn tích cӥ mӝt bang cӫa Mӻ (nӃu tính trung bình), 115
triӋu ngѭӡi Bănglaÿét chӍ sӕng vӟi nguӗn thu nhұp trung bình là 270 USD/năm.
Nѭӟc này chӍ vӯa mӟi bҳt dҫu có các quy chӃ vӅ ô nhiӉm cho các ngành công
nghiӋp nhѭ giҩy, hoá chҩt, thuӕc trӯ sâu, là các ngành gҫn nhѭ thѭӡng xuyên
thҧi bӓ các chҩt thҧi ra nhӳng dòng sông mà ngѭӡi dân ӣ các vùng dӑc theo sông
sӱ dөng nѭӟc sông ÿӇ sinh hoҥt. Tuy vұy, mӝt nghiên cӭu vӅ các nhà máy thuӕc
trӯ sâu ӣ Bănglaÿét lҥi phát hiӋn ÿѭӧc sӵ khác biӋt nhau rҩt lӟn vӅ kӃt quҧ thӵc
2
. Nhìn chung, sӕ liӋu chӍ ra
rҵng mӭc ÿӝ ô nhiӉm giҧm 90% khi thu nhұp bình quân ÿҫu ngѭӡi tăng tӯ
500USD lên 20.000 USD (Hình 1.5). ĈiӅu quan trӑng nhҩt là giai ÿoҥn giҧm ô
nhiӉm diӉn ra nhanh nhҩt trѭӟc khi các nѭӟc ÿҥt ÿѭӧc mӭc thu nhұp trung bình.
Tuy nhiên, tәng ô nhiӉm ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn có thӇ vүn tăng nӃu
sҧn lѭӧng công nghiӋp tăng nhanh hѫn tӕc ÿӝ giҧm mӭc ô nhiӉm. ĈiӅu này hoàn
toàn ÿúng vì phát triӇn sӁ tác ÿӝng tӟi phҫn ÿóng góp cӫa các ngành công
nghiӋp gây ô nhiӉm trong nӅn kinh tӃ. Ví dө, mӝt nӅn kinh tӃ chӫ yӃu phө thuӝc
vào ngành công nghiӋp sҧn xuҩt thӵc phҭm và giҩy sӁ có nhiӅu khҧ năng gây ô
nhiӉm hӳu cѫ các nguӗn nѭӟc hѫn là mӝt nӅn kinh tӃ chӫ yӃu dӵa vào các
ngành công nghiӋp sӱ dөng các loҥi khoáng sҧn kim loҥi và phi kim loҥi (Bҧng
1.1). Nhѭng kӃt quҧ phân tích sӕ liӋu cӫa hѫn 100 nѭӟc lҥi cho thҩy có xu
hѭӟng chuyӇn hѭӟng sҧn xuҩt sang các ngành có mӭc ô nhiӉm hӳu cѫ các
nguӗn nѭӟc tính theo tӯng ÿѫn vӏ sҧn lѭӧng thҩp hѫn. Sӵ chuyӇn ÿәi sang các
ngành sҧn xuҩt sҥch hѫn sӁ làm giҧm mӭc ÿӝ ô nhiӉm hӳu cѫ các nguӗn nѭӟc
xuӕng khoҧng 30% khi thu nhұp bình quân ÿҫu ngѭӡi tăng lên khoҧng gҫn
5.000USD (Hình 1.6).
Chúng ta vүn cҫn phҧi ѭӟc tính tәng ô nhiӉm hӳu cѫ các nguӗn nѭӟc
trong mӛi ngành thuӝc các nӅn kinh tӃ có tăng trѭӣng ÿӇ xác ÿӏnh xem liӋu có
phҧi mӣ rӝng sҧn xuҩt công nghiӋp sӁ tҥo thêm nhiӅu rác thҧi không. Nhӳng ѭӟc
tính kiӇu nhѭ vұy rҩt khó thӵc hiӋn ÿѭӧc, do vұy ÿӇ tính toán ÿѭӧc chúng tôi
Hình 1.3 Các nhà máy gây ô nhiӉm ӣ Philippin và Inÿônêxia
Ngu͛n: DENR (Philippin); BAPEDAL (Inÿônêxia)
Ô NHIӈM CÔNG NGHIӊP CÓ PHҦI LÀ GIÁ PHҦI TRҦ CHO SӴ PHÁT TRIӆN?
12
Khung 1.1 Bӕn nhà máy sҧn xuҩt phân bón ӣ Bănglaÿét
Năm 1992, nhóm công tác cӫa
Ngân hàng ThӃ giӟi ÿã tiӃn hành ÿiӅu
tra 4 trong sӕ 5 nhà máy sҧn xuҩt phân
NGFF (Nhà máy phân bón khí ÿҩt
thiên nhiên, Syl-het) là mӝt nhà máy
phân bón lâu ÿӡi nhҩt ӣ Bănglaÿét, ÿѭӧc
xây dӵng bҵng nguӗn hӛ trӧ cӫa Nhұt
Bҧn năm 1961. Dân sinh sӕng ӣ các
làng dӑc theo sông ÿӅu nhұn thӭc ÿѭӧc
rõ ràng chҩt thҧi cӫa nhà máy này là
nguyên nhân làm cho cá chӃt, huӹ hoҥi
các cánh ÿӗng lúa và ÿe doҥ sӭc khoҿ
con ngѭӡi. Nhѭng áp lӵc cӫa cӝng ÿӗng
nhҵm làm thay ÿәi tình trҥng trên lҥi
không lӟn do vùng này vӅ cѫ bҧn là
vùng phi công nghiӋp và chӍ có rҩt ít
nhà máy có thӇ tҥo công ăn viӋc làm.
BCIC cNJng xem nhà máy này nhѭ mӝt
cѫ sӣ quá cNJ và vүn tiӃp tөc cho hoҥt
ÿӝng chӍ nhҵm tҥo viӋc làm cho ngѭӡi
dân ÿӏa phѭѫng. Mӑi ngѭӡi ÿӅu nhұn
thӭc rõ ÿѭӧc thӡi gian hoҥt ÿӝng và
Hình B1.1 Cây trӗng ӣ Bănglaÿét
Copyright: Tài liệu đại học ©