ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THANH TÙNG

QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG
ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI
THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THANH TÙNG

QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG
ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI
THƢƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH THÁI BÌNH
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số : 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG


Tôi xin cam đoan: Luận văn với đề tài “Quản lý rủi ro tín dụng đối
với các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng thương mại cổ phần
Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Thái Bình” là cơng trình nghiên
cứu riêng của tơi.
Các số liệu trong luận văn đƣợc sử dụng trung thực. Kết quả nghiên cứu
đƣợc trình bày trong luận văn này chƣa từng đƣợc cơng bố tại bất kỳ cơng
trình nào khác. Nếu sai tơi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày tháng

năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Tùng


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................ i
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ..................................................................... ii
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ ..................................................................... iii
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI ................................................................................................. 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ............................................................. 5
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại .... 12
1.2.1. Rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại ..................................... 12
1.2.2. Quản lý rủi ro tín dụng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ ....... 21
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................. 34
2.1. Phƣơng pháp phân tích tổng hợp .......................................................... 35

3.1.4. Hiệu quả sử dụng vốn...................................................................... 48
3.1.5. Vòng quy vốn tín dụng .................................................................... 50
3.1.6. Tình hình sử dụng vốn tín dụng ...... Error! Bookmark not defined.
3.1.7.Tỷ lệ tài sản đảm bảo........................ Error! Bookmark not defined.
3.2 Thực trạng công tác quản lý rủi ro tín dụng các doanh nghiệp vừa và nhỏ
tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Thái Bình ........ 51
3.2.1. Các nội dung cơ bản về quản lý rủi ro tín dụng .............................. 51
3.2.2. Thƣc trạng về cơng tác quản lý rủi ro tín dụng đối với các doanh
nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi
nhánh Thái Bình ........................................................................................ 53
3.3. Đánh giá công tác quản lý rủi ro tín dụng các doanh nghiệp vừa và nhỏ
tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Thái Bình ....... 66
3.3.1. Những kết quả đạt đƣợc. ................................................................. 66
3.3.2 Hạn chế của cơng tác quản lý rủi ro tín dụng các doanh nghiệp vừa
và nhỏ ........................................................................................................ 68
3.3.3 Nguyên nhân tồn tại hạn chế trong công tác quản lý rủi ro tín dụng71


Chƣơng 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG
CÁC DNVVN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI
THƢƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH THÁI BÌNH .................................... 76
4.1. Định hƣớng hoạt động tín dụng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ
của ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh
Thái Bình ...................................................................................................... 76
4.2. Mô ̣t số gi ải pháp tăng cƣờng công tác quản lý rủi ro tín dụng đối với
doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng
Việt Nam - Chi nhánh Thái Bình. ................................................................ 78
4.2.1. Cơ sở pháp lý cho hoạt động cấp tín dụng phải đầy đủ và chuẩn mực ....91
4.2.2.Đặc biệt coi trọng công tác thẩm định khi cấp tín dụng đối với các
doanh nghiệp vừa và nhỏ........................................................................... 78


ro và xử lý rủi ro của Ngân hàng Nhà
nƣớc

2.

3.

Vietcombank

Vietcombank
Thái Bình

Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần
Ngoại thƣơng Việt Nam
Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần
Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh
Thái Bình
Doanh nghiệp vừa và nhỏ

4.

DNVVN

5.

RRTD

Rủi ro tín dụng


11.

VCSH

Vốn chủ sở hữu

12.

TSĐB

Tài sản đảm bảo

13.

GHTD

Giới hạn tín dụng

14.

CBTD

Cán bộ tín dụng

i


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
STT


tại Vietcombank Thái Bình
4

Bảng 3.4

5

Bảng 3.5

6

Bảng 3.6

7

Bảng 3.7

8

Bảng 3.8

9

Bảng 3.9

10

Bảng 3.10

Hiệu quả sử dụng vốn của ngân hàng


Nội dung

Trang

1

Hình 3.1

Tỷ lệ cho vay các lĩnh vực trong nền kinh tế

57

của Vietcombank Thái Bình
2

Hình 3.2

Cơ cấu cho vay theo thời hạn của
Vietcombank Thái Bình

iii

58


LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngân hàng là một trong những nhân tố quan trọng cấu thành nên nền
kinh tế. Đặc biệt trong xu hƣớng toàn cầu hóa hiện nay, ngân hàng càng thể

thiểu rủi ro, mang lại nguồn lợi nhuận lớn cho ngân hàng. Song, q trình
hồn thiện nâng cao chất lƣợng tín dụng để giảm thiểu rủi ro khơng thể thực
hiện trong một thời gian ngắn. Nó phải đƣợc tiếp diễn khơng ngừng, ln địi
hỏi những giải pháp mới để đáp ứng đƣợc sự phát triển của nền kinh tế trong
nƣớc và bắt kịp sự tiến bộ với ngành ngân hàng trên thế giới. Xuất phát từ
thực tiễn đó, em đã chọn đề tài “Quản lý rủi ro tín dụng đối với các doanh
nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
– Chi nhánh Thái Bình” nhằm đóng góp vào, có ý nghĩa thiết thực trong hoạt
động quản lý rủi ro tín dụng của Ngân hàng.
2. Mục đích
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trình bày những cơ sở lý luận về tín dụng và rủi ro tín dụng.
Phân tích đánh giá thực trạng chất lƣợng tín dụng tại ngân hàng
Vietcombank – Chi nhánh Thái Bình.
Đƣa ra các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại ngân hàng
Vietcombank – Chi nhánh Thái Bình.
2.2. Câu hỏi nghiên cứu
Để nghiên cứu đề tài : “Quản lý rủi ro tín dụng đối với các doanh
nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam
– Chi nhánh Thái Bình”, luận văn lần lƣợt đi vào giải quyết các câu hỏi sau:
+ Những chỉ tiêu nào đƣợc sử dụng để đo lƣờng và kiểm soát rủi ro tín
dụng của ngân hàng thƣơng ma ̣i đớ i với các DNVVN?

2


+ Vietcombank chi nhánh Thái Bình đang phải đối mặt với những rủi ro
nào trong hoạt động tín dụng đối với khách hàng là các DNVVN?
+ Làm thế nào có thể quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt động tín dụng
đối với các DNVVN tại Vietcombank chi nhánh Thái Bình nói riêng và tại

gồm 4 chƣơng :
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý
rủi ro tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng quản lý rủi ro tín dụng các doanh nghiệp vừa và
nhỏ tại ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam – Chi nhánh
Thái Bình.
Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng quản lý rủi ro tín dụng các doanh nghiệp
vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Thái
Bình nói riêng và tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam nói chung.

4


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Quản lý rủi ro tín dụng các DNVVN là một trong những vấn đề nhận
đƣợc sự quan tâm rất lớn từ các ngân hàng thƣơng mại cũng nhƣ các nhà
nghiên cứu. Đã có nhiều bài viết, cơng trình nghiên cứu về đề tài này.
- Nghiên cứu về khái niệm rủi ro tín dụng
Nghiên cứu về khái niệm rủi ro tín dụng tác giả Lê Thị Hồng Điều
trong bài viết nghiên cứu "Quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng Đầu tƣ và
phát triển Việt Nam" năm 2008 cho rằng rủi ro tín dụng là các tổn thất phát
sinh từ việc khách hàng không trả đƣợc đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay
hoặc khách hàng thanh toán nợ gốc và lãi không đúng hạn sau khi đƣợc cấp
các khoản tín dụng. Quản lý rủi ro tín dụng là quá trình ngân hàng tác động
đến hoạt động tín dụng thơng qua bộ máy cơng cụ quản lý để phịng ngừa,
cảnh báo, đƣa ra các biện pháp nhằm hạn chế đến mức tối đa việc không thu

kịp thời điều chỉnh kế hoạch kinh doanh cho phù hợp với từng thời kỳ.
- Nghiên cứu về mơ hình quản lý rủi ro tín dụng
Nghiên cứu về mơ hình quản lý rủi ro tín dụng hiện nay, tác giải Nguyễn
Đào Tố trong bài viết đăng trên trang điện tử luattaichinh.wordpress.com ngày
25/11/2008 đã chỉ ra những tín hiệu mới trong mơ hình quản trị rủi ro tín dụng
của các Ngân hàng Việt Nam. Giờ đây khi đến một số ngân hàng nhƣ
Vietinbank, ACB,BIDV... chúng ta khơng con thấy các Phịng tín dụng, là bộ
phận trƣớc đây tiếp xúc khách hàng và tiến hành thẩm định hồ sơ vay vốn để
xem xét quyết định cho vay. Chúng ta đƣợc làm quen với một khái niệm là
Phòng Quan hệ khách hàng, là đầu mối tiếp xúc và tiếp nhận đầy đủ các yêu

7


cầu của khách hàng để các bộ phận chức năng xem xet phê duyệt. Những thay
đổi cơ bản trong mô hình quản lý rủi ro tín dụng đang đƣợc thực hiện tại các
ngân hàng này là:
+ Hoàn thiện bộ máy quản trị rủi ro tín dụng từ Hội sở chính đến các
chi nhánh với sự phân cấp rõ ràng về mức phán quyết, chức năng nhiệm vụ
của từng bộ phận, đồng thời xây dựng các chính sách quản lý rủi ro tín dụng,
chính sách phân bổ tín dụng, chính sách khách hàng, xây dựng danh mục
đầu tƣ...
+ Chuyển mơ hình quản lý chiều ngang sang mơ hình theo chiều dọc.
Theo mơ hình này, các nghiệp vụ kinh doanh chính, trong đó hoạt động cấp
tín dụng, đƣợc quản lý tập trung tại Hội sở chính, các chi nhánh chỉ yếu làm
chức năng bán hàng.
+ Phân tách bộ phận tín dụng thành các bộ phận chuyên môn khác
nhau nhƣ quan hệ khách hàng (tập trung vào các hoạt động tiếp thị, tiếp xúc
khách hàng, khởi tạo tín dụng), bộ phận quản lý rủi ro tín dụng (thẩm định
tín dụng độc lập và đƣa ra các ý kiến về cấp tín dụng cũng nhƣ giám sát q

dụng. Theo đó phịng khách hàng tại chi nhánh và trụ sở chính có chức năng
kinh doanh, thực hiện tìm kiếm khách hàng, lập báo cáo đề xuất tín dụng mà
khơng cịn chức năng thẩm định nhƣ trƣớc. Trên cơ sơ thu thập thông tin do
phịng khách hàng cung cấp và các thơng tin cần thiết khác, phòng Quản lý rủi
ro tại chi nhánh đóng vai trị chủ yếu trong việc thẩm định để trình Ban lãnh
đạo Chi nhánh/Hội đồng tín dụng cơ sở/ trình Hội sở chính quyết định. Đối
với trƣờng hợp vƣợt ủy quyền phán quyết hoặc khách hàng không đủ điều
kiện, chi nhánh trình Trụ sở chính, phịng đầu mối thực hiện tái thẩm định là
phịng Quản lý rủi ro tín dụng, đầu tƣ. Phịng khách hàng tại sở chính có vai
trị thu thập các thơng tin cần thiết về khách hàng làm cơ sở lập báo cáo đề
xuất tín dụng gửi phịng Quản lý rủi ro tín dụng, đầu tƣ. Đây là bƣớc đệm để
tiến tới tách biệt hẳn chức năng quản lý rủi ro tín dụng với tác nghiệp trong
giai đoạn tiếp theo.

10


Từ tháng 1 năm 2013 Vietinbank một lần nữa có sự chuyển đổi trong
mơ hình, tại đó sự tách biệt hoàn toàn 3 chức năng : Kinh doanh, tác nghiệp
và Quản lý rủi ro. Phòng khách hàng/ Phòng giao dịch tại chi nhánh chỉ có
chức năng kinh doanh: tìm kiếm và chăm sóc khách hàng, lập báo cáo đề
xuất, thu nợ. Việc kiểm soát thẩm định để cấp giới hạn tín dụng tập trung lên
phịng Đánh giá xếp hạng và phê duyệt Giới hạn tín dụng Trụ sở chính,
khơng cịn phịng quản lý rủi ro và Hội đồng tín dụng cơ sở.Việc kiểm sốt
thẩm định khoản tín dụng, giải ngân tập trung về phịng Kiểm sốt và Phê
duyệt tín dụng.
Từ tháng 4 năm 2013 đến nay, toàn bộ việc kiểm sốt thẩm định tập
trung về phịng Đánh giá xếp hạng và phê duyệt giới hạn tín dụng. Phịng
kiểm sốt và phê duyệt tín dụng đổi tên thành Phịng kiểm sốt giải ngân,
khơng cịn chức năng kiểm sốt thẩm định mà chỉ kiểm soát chứng từ và các

động ngân hàng của tổ chức tín dụng là khả năng xẩy ra tổn thất trong hoạt
động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng khơng thực hiện hoặc
khơng có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết''.
Nghiệp vụ tín dụng là nghiệp vụ cơ bản của ngân hàng, nó thƣờng
chiếm phần lớn trong các hoạt động kinh doanh của ngân hàng kể cả về khối
lƣợng công việc cũng nhƣ mức độ tạo lợi nhuận. Rủi ro tín dụng phát sinh
trong trƣờng hợp ngân hàng khơng thu đƣợc đầy đủ cả gốc và lãi của khoản
vay. Nhƣ vậy RRTD phát sinh khi bên đi vay không thực hiện thanh toán
khoản vay theo thời hạn quy định của hợp đồng dẫn đến ngân hàng phải chịu
tổn thất về tài chính.
Rủi ro tín dụng có nhiều hình thái, cung bậc khác nhau, chúng tiềm ẩn
trong suốt quá trình trƣớc, trong và sau khi cho vay. Do đó rủi ro tín dụng cần
đƣợc hạn chế và kiểm sốt chặt chẽ để ngân hàng phát triển bền vững.

12


1.2.1.2 Phân loại rủi ro tín dụng
Rủi ro tín dụng của ngân hàng khá đa dạng và phức tạp, có thể nhận
diện qua nhiều tiêu chí khác nhau.
* Căn cứ vào tính chất của rủi ro chia rủi ro tín dụng thành 2 loại:
+ Rủi ro khả kháng: Rủi ro khả kháng là loại rủi ro tín dụng mà ngân
hàng có thể dự đốn đƣợc chủ thể gây ra rủi ro đó, ƣớc tính đƣợc mức độ ảnh
hƣởng và thời gian phát sinh của chúng ... để có thể có biện pháp hợp lý
phòng ngừa hạn chế ở mức độ thấp nhất có thể. Những loại rủi ro này thƣờng
do nguyên nhân chủ quan gây ra, thƣờng xuất phát từ bản thân ngân hàng.
+ Rủi ro bất khả kháng: Rủi ro bất khả kháng là loại rủi ro tín dụng mà
ngân hàng khơng thể dự đốn đƣợc hoặc khơng thể dự đốn một cách chính
xác nhất ảnh hƣởng của chúng. Loại rủi ro này thƣờng ro yếu tố khách quan
gây nên nhƣ yếu tố môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội, mơi trƣờng chính

- Nguyên nhân dẫn đến RRTD
* Rủi ro từ phía khách hàng : Rủi ro từ phía khách hàng là nguyên nhân
chính gây nên rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Thơng thƣờng rủi ro từ phía
khách hàng là do:
+ Năng lực quản trị yếu kém: Các doanh nghiệp sẽ không nắm bắt
đƣợc thông tin thị trƣờng, thiếu khả năng thích nghi và cạnh tranh. Ngồi ra
có thể do doanh nghiệp xây dựng và triển khai dự án đầu tƣ sản xuất kinh
doanh không khoa học, việc dự tốn chi phí và xác định sản lƣợng khơng phù
hợp, quản lý vốn lỏng lẻo nên bị các doanh nghiệp khác chiếm dụng vốn kinh
doanh, đầu tƣ dàn trải dẫn đến làm ăn thua lỗ khơng có khả năng trả nợ cho
ngân hàng.
+ Khách hàng cung cấp số liệu không trung thực: thực tế hiện nay các
doanh nghiệp vay vốn ln đối phó với ngân hàng thơng qua việc cung cấp số
liệu khơng trung thực. Chế độ kế tốn thống kê đã có nhƣng phần lớn các

14


doanh nghiệp thực hiện không nghiêm túc. Điều này gây khó khăn cho ngân
hàng trong việc kiểm sốt tình hình hoạt động kinh doanh, quản lý vốn vay
của doanh nghiệp để có thể hỗ trợ cho việc sản xuất kinh doanh nhằm thu hồi
vốn cho ngân hàng.
+ Doanh nghiệp sử dụng vốn sai mục đích: đa số doanh nghiệp khi vay
vốn đều có phƣơng án sản xuất kinh doanh hiệu quả, khả thi. Tuy nhiên vẫn
có các doanh nghiệp làm đẹp báo cáo tài chính, các phƣơng án số liệu của
cơng ty nhằm cố tình vay vốn của ngân hàng sử dụng vào những việc khác.
Nguy hiểm hơn có các doanh nghiệp làm giả mạo giấy tờ, chữ ký, con dấu,
hóa đơn, lập chứng từ mua bán khống hoặc sử dụng sử dụng giấy tờ giả để thế
chấp vay vốn...Nếu nhƣ cán bộ ngân hàng khơng có chun mơn để thẩm
định thì khả năng gây ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng là rất cao.